Đọc Sách Online - Hạt Giống Tâm Hồn

10 Nghịch Lý Cuộc Sống - P10

2010-07-28T20:01:00.000+07:00

MỘT THẾ GIỚI ĐẦY NGHỊCH LÝ
Khi đọc đến những dòng này, hẳn các bạn đã suy ngẫm và chấp nhận thực tế rằng, thế giới chúng ta đang sống thật sự chứa đựng rất nhiều điều nghịch lý.
Tất cả chúng ta đều mong muốn cuộc sống của mình sẽ ngày càng tốt đẹp hơn, nhưng với những yếu tố khách quan và cả chủ quan, chúng ta lại đang dồn mình vào chân tường, đang tự đầu độc cuộc sống tinh thần của chính mình. Sự gia tăng quá nhanh về dân số khiến xã hội đang phải đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức mới. Bên cạnh đó, loài người chúng ta cứ tùy tiện khai thác, tùy tiện sử dụng và vô tâm quay lưng với các hoạt động bảo vệ cũng như tái tạo chúng nhằm đảm bảo cho bản thân mình và các thế hệ mai sau có một tương lai bình an và tốt đẹp hơn.
Trong quá trình giải trình vũ khí hạt nhân đang được ráo riết tiến hành trên phạm vi toàn cầu thì vẫn còn đó sự hiện diện của hàng vạn đầu đạn hạt nhân trên hành tinh, và nhiều nhất lại ở những quốc gia kêu gọi ngăn cấm sản xuất vũ khí hạt nhân. Chỉ cần khoảng 100 quả bom nguyên tử trong số đó đồng thời phát nổ ở các thành phố khác nhau thì cũng đủ tạo nên một đám mây đen khổng lồ che phủ cả bầu trời và nhấn chìm toàn bộ trái đất chúng ta vào màn đêm u tối, đúng theo cả nghĩa đen và nghĩa bóng.
Chúng ta vẫn nghĩ rằng chúng ta có đủ lương thực để đáp ứng nhu cầu cho cả thế giới, nhưng thực tế mỗi năm vẫn còn có hàng trăm ngàn người chết vì nạn đói, và hơn một tỉ người không được chăm sóc sức khỏe. Các chuyên gia y tế ước tính hiện nay có khoảng 700 triệu người đang mang trong người mầm mống các loại ký sinh trùng như giun tròn, giun móc, trùng roi…Riêng đối với người dân các nước kém phát triển thì các chủng vắc-xin ngừa bại liệt, quai bị, sốt vàng da hay các loại thuốc kháng, điều trị bệnh lao và bệnh phong…vẫn còn là những mặt hàng xa xỉ, quá đắt tiền so với mức thu nhập của người dân. Tại những nước này, chỉ có 8 triệu trong số 80 triệu trẻ em được tiêm chủng ngừa bệnh bạch cầu, ho gà và uốn ván. Ước tính có khoảng 25 triệu người ở các nước nhiệt đới bị mù do di chứng của căn bệnh có thể phòng ngừa và chữa khỏi hoàn toàn.
Mỹ là quốc gia giàu nhất thế giới, nhưng vẫn có hơn 11 triệu trẻ em phải sống dưới mức nghèo khổ. Trong khoảng thời gian 10 năm, từ 1980 cho đến 1990, tỉ lệ em dưới năm tuổi phải sống trong cảnh nghèo khổ đã tăng đến 23%.
Suốt nhiều thập kỷ qua, chúng ta đã không ngừng lên tiếng hô hào trẻ em hôm nay là thế giới ngày mai, nhưng chúng ta vẫn không dành đủ thời gian để chăm sóc và vun dưỡng cho những mầm non đó. Thời gian mà các bậc cha mẹ ở bên con cái của mình chỉ độ vài phút hay vài chục phút mỗi ngày, trong khi thời gian chúng ngồi trước màn hình ti-vi hay vi tính thì tính theo đơn vị giờ. Chúng ta tùy tiện phó mặc tương lai của con em mình cho nhà trường, nhưng đội ngũ giáo viên, những người đang nhận lãnh phần trách nhiệm nặng nề và cao cả ấy lại chỉ nhận một mức lương không-đủ-sống. Mỗi năm, xã hội lại tiếp nhận thêm hàng trăm ngàn sinh viên ra trường, nhưng rất nhiều người trong số đó họ thậm chí còn không thể hiểu được giá trị tấm bằng tốt nghiệp của mình.
Chúng ta đang sống trong một xã hội đầy tranh chấp và thích kiện tụng. Hàng năm, các tòa án trên toàn nước Mỹ nhận hơn 100 triệu lá đơn khiếu kiện. Trong đó, một số đơn kiện đơn thuần chỉ bắt nguồn từ việc người đệ đơn nghĩ rằng họ không phải chịu trách nhiệm gì cho những hành động của chính mình. Ngay cả khi họ chủ ý làm sai, họ cũng kiện người khác; và đôi khi, họ còn may mắn thắng kiện và trở nên giàu có nhờ vào tiền bồi thường.
Trong khi đó, giới truyền thông cũng tranh thủ chớp lấy mọi đề tài có thể giúp họ hái ra tiền bằng mọi cách mời những người phụ bạc vợ con, những kẻ giết người, cướp của, nghiện ngập…làm khách mời cho các chương trình của đài truyền hình. Vài người trong số họ thậm chí còn kiếm tiền bằng việc viết sách hoặc bán lại những câu chuyện vô đạo đức mà họ biết cho các tờ báo lá cải.
Chúng ta muốn có đất nước của mình xây dựng dựa trên những giá trị đích thực, nhưng chúng ta lại luôn quan tâm đến cái “danh” nhiều hơn là cái “thực”. Chúng ta nói rằng mình tôn trọng quyền bình đẳng và luôn hô hào phải chống nạn phân biệt chủng tộc, thế nhưng, thực tế vẫn còn có những chủng người da màu và các dân tộc thiểu số luôn đấu tranh cho sự bình đẳng và thiếu công bằng đó.
Vẫn còn đó rất nhiều người đã và đang quay lưng lại với các giá trị tinh thần từng được bảo tồn và phát huy từ những thế hệ đi trước. Và còn cả những người quan niệm rằng mọi thứ đều là tương đối và mang tính chủ quan, vì vậy, họ tự cho mình cái quyền được quy kết rằng vạn vật trên đời này đều vô nghĩa và họ thở than, ta thán rằng cuộc đời này sao quá tẻ nhạt, trống trải, rằng họ chẳng thể tìm đâu ra ý nghĩa cuộc sống cho riêng mình.
Vậy đó, thế giới này quả thật đầy rẫy những điều nghịch lý. Bạn cảm thấy mình không thể nào hiểu và giải quyết được những điều như vậy? Chẳng sao cả. Bởi nó thật khó hiểu như vậy đấy!
Thế thì làm sao chúng ta có thể sống và tìm thấy hạnh phúc đích thực trong một thế giới đầy những mâu thuẩn và nghịch lý như vậy? Giải pháp đương nhiên sẽ không phải là những lời than phiền hay sự tuyệt vọng; mà vấn đề là bạn hãy thừa nhận: thế giới này nhiễu loạn đến mức bạn không thể nào hiểu được, nhưng dù vậy, bạn vẫn hoàn toàn có thể biến nó trở nên ý nghĩa hơn, và bạn có thể tìm thấy ý nghĩa cho cuộc sống của chính mình. Đó cũng chính là nội dụng của cuốn sách này muốn gửi gắm đến các bạn: Tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống ngay trong một thế giới đầy những nghịch lý.
Bạn chính là người phải tìm kiếm ý nghĩa cuộc sống cho riêng mình trong tất cả đều nghịch lý đó. “Nghịch lý” là điều gì đó trái ngược với mọi tư duy, ý thức hay những nhận định thông thường, nhưng nó lại là một trong những sự thật không thể phủ nhận.
Một khi đã thực sự hiểu những nghịch lý đó, bạn sẽ cảm thấy nhẹ nhàng và thoải mái khi đối đầu với những nghịch lý của cuộc sống hiện tại. Những nghịch lý này sẽ trở thành phương châm sống của chúng ta, và khi đó, bạn có thể làm bất cứ việc gì, miễn là lương tâm mách bảo bạn rằng điều đó đúng và nên làm.
Những nghịch lý cuộc sống này hoàn toàn không mang ý nghĩa tiêu cực hay bi quan ma trái lại, chúng giúp bạn ý thức được rằng, tuy mỗi việc làm đúng đắn đều xứng đáng nhận được sự đền đáp và tưởng thưởng, nhưng không nhất thiết phải là lời tung hô hay sự thừa nhận của bất kỳ ai – ngoại trừ bản thân bạn.
Đừng tự bó buộc mình trong những lối mòn của định kiến. Bạn hoàn toàn có quyền quyết định làm những điều mình cho là có ý nghĩa – với bản thân hay với những người xung quanh – dù cho điều đó có được người khác đánh giá đúng hay không. Bạn có thể tự do đi tìm những điều mà bấy lâu nay vẫn bị người đời xem thường và sẽ gặp ở chúng những ý nghĩa thầm lặng nhưng lớn lao. Và khi nhận ra tất cả những điều đó, bạn sẽ cảm nhận được một cảm giác sâu lắng của niềm hạnh phúc thật tự nhiên mà trước đây, bạn ít khi có được.
Mong rằng những điều chia sẻ này sẽ được các bạn đón nhận và giúp các bạn vượt qua rất nhiều điều nghịch lý trong cuộc sống.
Chúng ta không phải là nạn nhân của cuộc sống này mà chúng ta là những nhân tố, những con người tạo nên nó. Chúng ta có ý thức, nhận định, khả năng và có cuộc sống riêng của chúng ta. Con đường đi tìm hạnh phúc và ý nghĩa của mỗi người không được quyết định bởi các tác động từ thế giới khách quan mà chính bởi thái độ của mỗi người khi phản ứng lại những tác động ấy.

10 Nghịch Lý Cuộc Sống - P09

2010-07-28T19:59:00.000+07:00

Nghịch lý thứ nhất
People are illogical, unreasonable, and self-centered.
Love them anyway.
Người đời thường vô lý, không biết điều và vị kỷ.
Dù sao đi nữa, hãy yêu thương họ.
Lucy, nhân vật trong bộ phim hoạt hình “những hạt đậu phụng” của tác giả Charles Schulz, từng nói rằng: “Tôi yêu nhân loại, nhưng tôi không thể nào chịu đựng nổi con người”.
Con người quả thật là rất khó hiểu. Có những người không mấy thiện cảm, vì vậy ta rất khó tiếp xúc và yêu thương họ. Cũng có những người thường hành động một cách quá đáng, không “biết điều”, vô lý, vị kỷ và tự cho mình là trung tâm của thế giới, khiến ta bị tổn thương. Nhưng dù gì đi chăng nữa, chúng ta hãy cứ yêu thương họ.
Tình yêu thương là món quà tuyệt vời nhất mà con người có thể dành tặng cho nhau. Đó là những tặng phẩm mà chúng ta nên cho đi để được nhận lại. Cuộc sống không thể trọn vẹn nếu thiếu vắng tình thương yêu, vì vậy, đừng tự giới hạn cuộc đời mình khi bản thân cảm thấy không thể yêu thương người khác.
Nhà tâm lý Abraham Maslow từng nhận định rằng, tình yêu cũng là một ý tố vô cùng cần thiết cho sự phát triển thể chất lẫn tinh thần của mỗi người. Vai trò của yêu thương cũng quan trọng giống như vitamin, khoáng chất và protein vậy. Riêng bản thân tôi, tôi vẫn luôn tin rằng con được sinh ra với một sứ mệnh yêu thương đặt trên vai; sẽ tốt đẹp biết bao nếu chúng ta biết cách biến nó thành một phần trong tâm hồn mình, còn nếu không, nó mãi mãi chỉ là một gánh nặng. Thiếu tình yêu, chúng ta không thể là chính mình. Và thiếu tình yêu, chúng ta sẽ bỏ qua cơ hội được làm rất nhiều điều trong khả năng của mình.
Sẽ là bi kịch nếu bạn phải khoanh vùng đối tượng để yêu thương, phải lựa chọn không yêu những người này vì họ không mang lại cho bạn những gì bạn muốn; không thích những người kia vì họ ích kỷ; không để mắt đến những ai mà bạn cho rằng không xứng đáng nhận được sự quan tâm của bạn. Sở dĩ tôi nói đây là một bi kịch bởi tình yêu không phải là thứ để bạn mang ra trao đổi, suy tính được mất, thiệt hơn.
Ai trong chúng ta cũng đều có lần phạm phải sai lầm hoặc có những thiếu sót. Không ai trong chúng ta hoàn hảo. Ai cũng từng có đôi lần hành xử bốc đồng, thiếu suy nghĩ, thái quá hoặc làm những điều khiến bản thân sau này phải nuối tiếc và hối hận. Vậy vào những lúc đó, phải chăng chúng ta không còn là những con người đáng được quý trọng? Chúng ta không nên để cho những lỗi lầm, những thiếu sót ấy chi phối tình cảm yêu thương của mình đối với chính mình và những người xung quanh, cũng như làm ảnh hưởng đến việc đón nhận tình cảm tốt đẹp đó của mọi người. Nói thế không có nghĩa là bạn hay tôi có quyền tự bằng lòng với bản thân vì chúng ta có được điều mà mình cần, đó là tình cảm của những người xung quanh. Thay vào đó, chúng ta phải không ngừng phấn đấu để trưởng thành và hoàn thiện mình hơn, để bản thân ngày một xứng đáng hơn với những tình cảm tốt đẹp đó. Và để làm được điều này, bạn chỉ có thể thực hành chúng trong các mối quan hệ mà trong đó, bạn biết quan tâm đến mọi người cũng như được sống trong tình yêu thương của họ.
Chắc hẳn chúng ta từng gặp gỡ hoặc quen biết một số người mà mỗi khi ở bên họ, ta chỉ thấy chán ngán, bực dọc và căng thẳng. Chúng ta cảm thấy họ hay đòi hỏi, họ vô lý, ích kỷ, cộc cằn, tự cao tự đại…Những lúc như thế, hãy nhớ rằng chính chúng ta cũng có lúc là những con người như vậy, chỉ là vì chúng ta không thấy mình mà thôi. Vì thế, hãy cứ yêu thương mọi người một cách chân thành. Dù bạn có tin hay không thì tình yêu vẫn được nhân loại tôn thờ, là một điều kỳ diệu tạo nên sức mạnh có thể cảm hóa được con người. Được sống trong tình yêu thương, con người sẽ trở nên thân thiện, đáng yêu, dễ gần hơn và giảm bớt ít nhiều tính xấu, như thi sĩ Theodore Roethke từng nói: “Tình yêu luôn sinh ra tình yêu”.
Vấn đề ở chỗ, chúng ta là những con người khác nhau và vì vậy, cách chúng ta nhìn nhận, lập luận và cảm nhận vấn đề cũng sẽ khác nhau. Mỗi người trong chúng ta đều có một quá trình trưởng thành, có những trải nghiệm khác nhau, từ đó dẫn đến sự đa dạng về thế giới quan…Cùng một sự vật, một hiện tượng, nhưng mỗi người ở những góc độ khác nhau sẽ nhìn nhận sự vật, hiện tượng đó ở những khía cạnh hoàn toàn khác nhau.
Khó khăn lớn nhất mà chúng ta gặp phải trong hành trình đi tìm đáp án đúng chính là thói quen suy nghĩ rập khuôn, là sự thiếu quyết tâm và thành ý để vượt lên những nhận định ban đầu hoặc những định kiến cá nhân, để từ đó có thể nhìn nhận con người, sự vật, sự việc một cách tổng quát nhất.
Trong cuộc sống, có rất nhiều dạng tình cảm như tình bạn, tình yêu, tình phụ tử, mẫu tử, tình đồng nghiệp, và trên hết chính là tình người. Tình người đòi hỏi chúng ta phải đối xử chân thành, tử tế, lịch thiệp, phải quan tâm, giúp đỡ cả những người không thân thiết hoặc thậm chí là không quen biết. Chúng ta giúp đỡ họ vì họ và chúng ta là đồng loại và cùng có những tố chất căn bản của một con người. Đây là dạng tình cảm khó đáp ứng nhất và tình cảm này cũng quan trọng không kém so với những dạng tình cảm khác. Tất cả chúng ta đều là dưỡng chất cần thiết cho tâm hồn bởi chúng mang lại niềm hạnh phúc lớn lao và có ý nghĩa sâu sắc cho cuộc đời bạn. Đừng đánh mất ý nghĩa của cuộc sống khi giới hạn tình yêu thương của mình đối với mọi người. Đừng làm điều đó vì bất cứ lý do gì. Hãy nhớ rằng, con người chúng ta không ai tốt hoặc xấu hơn ai cả, mà chỉ đơn giản là chúng ta không giống nhau mà thôi.

10 Nghịch Lý Cuộc Sống - P08

2010-07-28T19:57:00.000+07:00

Nghịch lý thứ hai
If you do good, people will accuse you of selfish ulterior motives.
Do good anyway
Nếu bạn làm điều tốt, có thể mọi người sẽ cho là bạn làm vì tư lợi
Dù sao đi nữa, hãy làm điều tốt.
Tôi đã ý thức và nghiệm ra một điều rằng nghịch lý này khi còn là học sinh phổ thông. Năm đó, tôi 15 tuổi và rất quan tâm đến các vấn đề liên quan đến tổ chức học sinh – sinh viên. Trường tôi có một tổ chức riêng dành cho các học sinh đại diện được bầu ra từ mỗi lớp học. Những người đứng đầu của Hội học sinh sẽ đảm nhiệm các vai trò chủ trì trong các buổi họp, đồng thời giám sát hoạt động của tổ chức này. Thêm vào đó, các cán bộ của mỗi lớp sẽ có nhiệm vụ họp bàn cùng nhau để lên kế hoạch cho các hoạt động tập thể của lớp.
Sau vài năm hoạt động, những người đứng đầu Hội học sinh bất ngờ đưa ra quyết định hủy bỏ các tổ chức đại biểu, thay vào đó sẽ lập một hội đồng nhỏ bao gồm các cán bộ lớp và các cán bộ của Hội học sinh. Họ nói rằng điều này sẽ giúp thống nhất các hội đồng lớp với hội đồng học sinh, và như vậy, các hoạt động sẽ được tiến hành một cách hiệu quả hơn. Họ tin rằng đây là một bước tiến lớn đáng được ghi nhận.
Trong khi đó, tôi lại cảm thấy vô cùng lo lắng trước quyết định cải tổ này. Tổ chức đại biểu hiện nay có tất cả khoảng 65 thành viên, còn Hội đồng mới có quy mô nhỏ hơn nên số lượng thành viên giảm xuống còn 20 người. Cá nhân tôi nghĩ rằng Tổ chức đại biểu sẽ tạo cơ hội cho các học sinh thể hiện sự quan tâm của mình, đồng thời phản ánh quyền dân chủ trong trường học tốt hơn so với tổ chức mới. Tôi e rằng với việc cắt giảm hai phần ba số lượng thành viên thì hội đồng mới sẽ trở thành một tổ chức cục bộ, một dạng chính thể hơi phiến diện, độc đoán. Hai mươi học sinh đại diện sẽ không thể thay tiếng nói của hơn 2.400 học sinh trong trường.
Kế hoạch cải tổ đó sẽ không tiến hành nếu chưa được thông qua đại đa số lá phiếu tán thành của học sinh toàn trường. Chính vì thế, một cuộc trưng cầu ý kiến đã được tổ chức. Trong khi chủ tịch Hội học sinh công khai ủng hộ kế hoạch đó thì tôi là người lên tiếng phản đối, đồng thời đề nghị họ cho tôi một khoảng thời gian để nêu lên những phản biện của mình, và họ đã chấp thuận. Khi tờ báo tường của trường cho in một bài xã luận ủng hộ kế hoạch cải tổ, tôi đã viết một lá thư phê phán nó. Suốt trong một tuần liền, tôi là học sinh duy nhất sẵn sàng công khai chống lại sự thay đổi này.
Tôi nghĩ mình đã làm phật lòng không ít vị lãnh đạo của trường vốn không quen bị phản đối hoặc khước từ. Hậu quả là tôi đã phải sống trong những ngày thật “cơ cực” khi liên tục nhận lãnh những lời nhạo báng, những nhận xét đầy ác ý, và thậm chí cả sự lăng mạ. Đã hai lần, họ bất ngờ xông thẳng vào lớp tôi học và xin phép giáo viên được mời tôi lên phòng để họp tranh luận. Ngay cả đến giờ nghỉ trưa tôi cũng không được buông tha khi thỉnh thoảng vẫn phải đối phó với vài cuộc biểu tình hô hào ủng hộ cải tổ. Chưa hết, họ còn tổ chức tụ tập thành từng nhóm trước cổng trường, giương cao biểu ngữ công kích tôi trên phương diện cá nhân. Họ gọi tôi là kẻ “cá nhân chủ nghĩa” và vì thế, tôi không có quyền lên tiếng giả vờ như đang đấu tranh vì lẽ phải.
Sự việc kéo dài trong nhiều tuần liền. Một mình tôi phải đơn độc chịu đựng mọi áp lực cho đến lúc bắt đầu xuất hiện một vài học sinh khác cũng quyết định công khai phản đối kế hoạch cải tổ. Sau đó, những nhận thức mới về vấn đề này đã dần lan rộng trong toàn trường. Cuối cùng, mọi người nhất trí rằng trước khi Hội học sinh biểu quyết cho vấn đề cải tổ này thì họ sẽ tổ chức một cuộc tranh luận để học sinh toàn trường có thể tham gia góp ý kiến của mình. Hội trường, nơi diễn ra cuộc họp, gần như được chia thành hai dãy riêng biệt, dành cho hai phe có chủ trương trái ngược nhau. Tôi được cử làm đại diện cho những người phản đối. Cuộc họp này kéo dài không tới một giờ, nhưng cũng đủ để chúng tôi trình bày rõ ràng và đầy đủ quan điểm của mình.
Ngày công bố kết quả của đợt bỏ phiếu, tôi thật sự bất ngờ khi có tất cả 1.700 lá phiếu phản đối, trong khi chỉ có 400 lá phiếu tán thành kế hoạch cải tổ. Cùng với sự thắng lợi của chúng tôi, Tổ chức đại biểu lại có thể tiếp tục những hoạt động tích cực của mình. Vài tháng sau, ngay cả những người từng bỏ phiếu thuận ủng hộ kế hoạch cải tổ cũng bắt đầu nhận thấy những yếu kém và hạn chế trong cách mà họ từ dự định theo đuổi.
Tôi không ngại thừa nhận rằng mình đã hành động thật dũng cảm. Tôi chỉ là một học sinh lớp 11, không quyền hành, không chức vụ, thế nhưng tôi đã dám một mình đưa ra chính kiến chống lại số đông để rồi phải lãnh chịu biết bao sự ức hiếp, miệt thị của biết bao người, kể cả những người có chức vụ cao trong trường. Cô đơn, uất ức, bị tập thể cô lập…, đó là những gì tôi phải hứng chịu trong suốt một thời gian dài. Thế nhưng, tôi vẫn cương quyết theo đuổi điều mình cho là đúng đắn bởi điều đó hoàn toàn phù hợp với lợi ích lâu dài của tất cả mọi người.
Chiến thắng không chỉ khiến tôi vui mừng mà còn giúp được tôi nhận ra rằng mình cũng có những tố chất của một nhà lãnh đạo: lòng quyết tâm, một nhận thức rõ ràng về điều mình muốn làm, và trên hết là khả năng truyền đạt cũng như thuyết phục khi đứng trước công chúng.
Vì thế mà ngay từ mùa xuân năm sau, tôi đã quyết định tranh cử vào vị trí chủ tịch Hội học sinh. Khi tên tôi xuất hiện trong danh sách các ứng viên thì những luồng dư luận đa chiều bắt đầu nổi lên. Một hôm, có một người trong ban lãnh đạo nhà trường bất ngờ đến nói với tôi: “Ngay từ đầu, tôi đã thấy nghi ngờ, hóa ra lại đúng sự thật. Sở dĩ cậu khăng khăng đứng ra chống lại kế hoạch cải tổ chỉ để gây sự chú ý. Cậu đã lựa chọn cách quảng bá tên tuổi khá lắm. Đồ cơ hội!”. Nói rồi anh ta quay lưng bỏ đi sau khi ném cái nhếch mép đầy khinh bỉ về phía tôi.
Tôi đứng sững như trời trồng, choáng váng và sững sờ trước lời cáo buộc nhẫn tâm đó. Chỉ vì tôi đã chống đối họ, đã khiến họ phật lòng, và vì tôi đã chứng minh cho họ thấy là họ sai nên giờ đây, những gì tôi làm đều bị coi là có động cơ không trong sáng. Chính vì thế, họ xem những việc tôi làm đơn giản chỉ là một bước đi cơ hội đầy toan tính, một trò quảng cáo, một hình thức tiếp thị tên tuổi rẻ tiền nhằm mua chuộc lòng người và để xây dựng các mối quan hệ cộng đồng. Tôi choáng váng, không thể tin được lại có người nghĩ về tôi như vậy!
Tôi đã chứng kiến những việc như thế rất nhiều lần. Đó là những kẻ thiếu lập trường và luôn hoài nghi với cuộc sống, với con người xung quanh. Họ đã từ bỏ, hay nói đúng hơn là không góp nhặt đủ lòng can đảm để tiếp tục hướng đến những điều tốt. Dần dà, họ sẽ chỉ còn biết nghĩ và hành động cho bản thân mình mà thôi. Và rồi, họ tự cho mình là đúng và tiếp tục thanh thản với lời bào chữa rằng mọi người ai cũng đều làm như vậy. Thói quen “suy bụng ta ra bụng người” không chỉ làm hại chính họ mà còn ảnh hưởng đến rất nhiều người khác, biến thế giới này thành một nơi đầy sự toan tính, giả dối, lừa lọc, hèn nhát và vị kỷ.
Sự thật là tất cả chúng ta đều như thế. Tôi hay bạn đều không tránh khỏi những giây phút phải đối mặt với câu hỏi: “Anh ta là người tốt thật sự hay chỉ là một kẻ đạo đức giả?”, hoặc chúng ta cũng thường có cái nhìn đầy ác cảm khi cho rằng những ai hay giúp đỡ mọi người chính là những kẻ thích “chõ mũi” vào chuyện của người khác. Nhưng chỉ cần ý thức được những gì mình đang làm là hoàn toàn đúng đắn thì chúng ta hãy cứ mạnh dạn hành động.
Vì tất cả những điều đó mà tôi mới có thể nói rằng thế giới chúng ta đang sống là một thế giới hỗn loạn, chứa đầy những điều nghịch lý. Con người sẽ không bao giờ thôi nghi ngờ, nhưng dù sao đi nữa thì bạn vẫn cần phải làm những gì mà bạn cho là đúng. Đó là cách giúp bạn tìm thấy ý nghĩa của cuộc sống, vì bạn được sống thật và sống hết lòng với bản chất của mình mà không hề chịu tác động bởi lòng nghi kỵ và lối suy diễn vô căn cứ.

10 Nghịch Lý Cuộc Sống - P07

2010-07-28T19:56:00.000+07:00

Nghịch lý thứ ba
If you are successful, you will win false friends and true enemies.
Succeed anyway
Nếu thành công bạn sẽ gặp những người bạn giả dối và những kẻ thù thật sự
Nhưng dù sao đi nữa, hãy thành công.
Khi được bổ nhiệm vào vị trí lãnh đạo tại một cơ quan chính phủ cấp tiểu bang đồng thời là một thành viên làm việc trong ủy ban thống đốc, tôi không thể nào quen ngay được khi xung quanh mình đột nhiên có vô số người xưng là bạn tôi. Các vị quan chức đứng đầu các doanh nghiệp và những tổ chức cộng đồng có vẻ như lúc nào cũng sẵn thời gian rỗi để dành cho tôi; chỉ cần tôi lên tiếng, gần như họ sẽ có mặt ngay lập tức. Thậm chí, có những lúc chẳng cần tôi mời mà họ vẫn xuất hiện để nhờ cậy tôi lên tiếng ủng hộ cho những kế hoạch và ý tưởng của họ. Giới truyền thông cũng quan tâm đặc biệt đến tôi hơn khi hình ảnh và những câu chuyện liên quan đến tôi thường xuyên xuất hiện trên bìa tạp chí, trên truyền hình và trên sóng phát thanh; đó là chưa kể những lời mời dự tiệc hay tham gia vào hội nghị, sự kiện đặc biệt. Ở những nơi trang trọng đó, luôn được ngồi ở vị trí chủ tọa.
Chỉ trong một thời gian ngắn mà tôi đã có thêm rất nhiều người bạn mới, nhưng đồng thời, quanh tôi cũng xuất hiện rất nhiều kẻ thù. Đây có lẽ là nghịch lý mới của cuộc sống bởi tôi chưa từng công kích hay làm điều gì hại đến họ, thậm chí tôi còn không biết rõ họ là ai. Tôi cho rằng đó là những thù hằn vô lý bởi họ chê trách, dè bĩu tôi bằng những luận cứ hoặc là rất khập khiễng, hoặc là không có thật.
Nhưng dù sao thì những người công khai chống đối tôi vẫn không làm tôi bất an bằng những kẻ giấu mặt. Họ chính là đồng nghiệp, là nhân viên thuộc cấp, là đối tác của tôi…Họ khiến tôi có cảm giác rằng đối với họ, mọi chuyện tôi làm hay những gì tôi nói đều đúng, đều hay và đều sáng suốt. Họ không ngừng tâng bốc tôi, tỏ vẻ thân thiện và hết lòng ủng hộ tôi nhưng thực chất vẫn ấp ủ những mưu đồ nhằm hất cẳng tôi.
Đã có một thời gian dài, tôi miệt mài theo đuổi kế hoạch cải tổ bộ máy quản lý. Tôi muốn phân chia quyền quản lý các cấp bậc khác nhau nhưng đã gặp phải rất nhiều khó khăn từ những người bất đồng ý kiến với mình. Phần lớn họ đều không thích thay đổi; cũng có thể do họ không muốn phải lại tiếp tục “kết bạn” với những ai được bổ nhiệm vào chức vụ cao hơn họ, bởi lẽ một mình tôi là quá đủ. Tuy nhiên, đó chỉ là những đợt sóng ngầm mà không phải lúc nào tôi cũng có thể ý thức được sự hiện diện của chúng một cách rõ ràng.
Và rồi nhiệm kỳ làm việc của tôi cũng kết thúc. Tôi có phần cảm thấy nuối tiếc bởi tôi thật sự thích được cùng làm việc với những lãnh đạo doanh nghiệp cũng như các tổ chức cộng đồng. Tôi đã hoàn thành nhiệm vụ với cảm giác tự hào về những thành quả chúng tôi đã đạt được.
Tuy thế, từ ngày tôi rời khỏi vị trí của mình thì phần lớn những mối quan hệ trước đây của tôi đều thay đổi. Một thời gian sau, tôi đến làm việc tại một công ty với tư cách là người quản lý dự án. Tuy có được một công việc tốt và có một vị trí không tồi, nhưng tôi không phải là người ảnh hưởng lớn đến công ty, không phải là người “quan trọng” của tổ chức này. Những “người bạn” ngày trước của tôi có vẻ như ngày càng bận rộn khi không có đủ thời gian để trò chuyện cùng tôi, hay nếu tình cờ chạm mặt nhau trên phố thì họ cũng có vẻ gì đó rất xa cách và hơi ngượng ngùng. Thêm vào đó, hình ảnh của tôi cũng hoàn toàn biết mất trên các phương tiện truyền thông.
Sự xuất hiện và ra đi của những người bạn và kẻ thù kiểu như thế vẫn thường xuyên xảy ra, thế nên, tôi phải nếm trải nó không ít lần. Và tôi biết điều này cũng đã đến với hàng ngàn người khác nữa. Tuy nhiên, tôi thật sự chẳng lấy làm ngạc nhiên khi đối mặt với thực tế ấy, bởi trước đó, tôi đã may mắn nhận được nhiều lời khuyên bổ ích từ một người rất giàu kinh nghiệm sống, đó chính là cha tôi. Ngay từ ngày đầu tiên khi tôi bắt đầu đảm đương vị trí cao nhất của một tổ chức, ông đã luôn nhắc nhở tôi rằng: chẳng có vinh quang nào là mãi mãi, mọi chức vụ rồi sẽ chấm dứt khi hết nhiệm kỳ; không ai có thể là tâm điểm chú ý của mọi người đến trọn đời; quyền lực là thứ được trao tay, đến rồi đi.
Sự thật bao giờ cũng là sự thật và những điều nghịch lý muôn đời vẫn cứ tồn tại ở khắp nơi xung quanh chúng ta. Vì thế, chúng ta không thể trốn chạy mà chỉ có thể thẳng thắn đối mặt cùng nó. Tôi nhớ có một câu châm ngôn rất hay nói rằng: “Bạn nên tử tế với người bạn gặp trên con đường đi lên, bởi lúc trên con đường đi xuống, bạn sẽ phải gặp họ”.
Những người thành công hẳn sẽ rất quen thuộc với hai khái niệm “bạn bè chân thật” và “bạn bè tình thế”. Một “người bạn chân thật” sẽ đến với bạn bởi tính cách, phẩm chất của bạn chứ không phải vì chức tước hay quyền lực có trong tay bạn. Chính vì thế, cho dù bạn có rơi xuống tận cùng của đáy xã hội thì họ vẫn sẽ luôn ở bên bạn để chia sẽ mọi niềm vui nỗi buồn. Trong khi đó, một “người bạn tình thế” sẽ chỉ làm những điều ngược lại. Người thiển cận sẽ lập tức quay lưng lại với bạn; người có tầm nhìn xa hơn thì sẽ thận trọng suy xét những tiềm năng còn lại trong bạn. “Bạn tình thế” làm bạn với bạn khi bạn đang tại nhiệm, đương quyền, và họ sẽ kết bạn với cả người kế nhiệm của bạn. Xét trên phương diện công việc, đây không phải là một điều xấu. Những quan hệ kiểu này sẽ giúp duy trì và thiết lập nên mối dây liên kết, giúp công việc diễn biến trôi chảy và hiệu quả hơn, nhằm mang lại lợi ích cả đôi bên. Điều bạn cần làm trong những trường hợp này là đừng bao giờ nhầm lẫn giữa hai khái niệm đó, bởi nó thật sự là một điều khó phân biệt.
Tình bạn muôn đời vẫn được xây dựng dựa trên sự tin tưởng lẫn nhau. Tình bạn càng chân thành thì niềm tin càng vững chắc. Chính vì vậy, sẽ có những kẻ nhân danh tình bạn để lợi dụng bạn, điều đó hoàn toàn dễ hiểu. Vì thế, việc bạn cần làm là hãy sáng suốt để đừng vô tình đánh mất một tình bạn trong sáng, nhưng đồng thời cũng phải cẩn trọng để không trở thành nạn nhân cho chính thành công của mình.
Bạn không nên chạy trốn hay lẫn tránh những mối quan hệ mà bạn cho rằng không phải là một tình bạn chân thành. Bạn có thể nhìn nhận mối quan hệ đó là một sự lợi dụng lẫn nhau, cũng có thể xem đó là sự cộng tác ăn ý và thân thiện để đôi bên cùng có lợi. Nếu họ không nhìn thấy ở bạn bất kỳ giá trị nào khác ngoài quyền lực, chức vụ, sự giàu có…thì đó chính là thiếu sót và thiệt thòi của họ.
Về phía bạn, hãy cố gắng tận dụng những cơ hội có được từ thành công của mình để nhìn con người và sự việc một cách thấu đáo, từ đó có thể tìm cho mình những đối tác phù hợp và xứng đáng. Nếu không thành công, hẳn bạn sẽ không có được nhiều sự lựa chọn như vậy. Vì thế, dù gì đi chăng nữa thì bạn hãy cứ nỗ lực để thành công. Điều quan trọng nhất vẫn là việc bạn phải biết quý trọng những mối quan hệ tốt đẹp với gia đình bạn bè lâu năm, vì họ chính là những người đã luôn ở bên bạn từ khi bạn chẳng có gì ngoài bản thân mình.
Hãy mạnh dạn đi tìm ý nghĩa của cuộc sống của mình. Hãy cứ làm những điều bạn muốn, những điều mà bạn cho là cần thiết, và hãy đón nhận tất cả những thành quả đó mặc cho điều gì xảy ra đi nữa.

10 Nghịch Lý Cuộc Sống - P06

2010-07-28T19:53:00.000+07:00

Nghịch lý thứ chín
People really need help but may attack you if you do help them.
Help people anyway
Bạn có thể sẽ bị phản bội khi giúp đỡ người khác
Nhưng dù sao đi nữa, hãy giúp đỡ mọi người.
Chúng ta hiểu được đó là những việc nên làm, và vì thế, chúng ta thực hiện theo lời mách bảo của lương tâm chứ không phải xuất phát từ ý nguyện muốn được đền đáp. Tình yêu không nên là thứ khiến con người bị dày vò và chìm trong đau khổ mà ngược lại, nó phải mang lại niềm vui, niềm hạnh phúc cho cả người nhận lẫn người cho.
Phần lớn chúng ta đều có lúc cần đến sự giúp đỡ của người khác. Cuộc sống là muôn màu, vì thế, không phải lúc nào chúng ta cũng biết cách xoay xở mọi thứ. Biết được khi nào cần đến sự giúp đỡ, và biết tìm kiếm sự giúp đỡ nơi đâu, đó là những yếu tố cơ bản cho sự sinh tồn và hạnh phúc của mỗi người.
Một số người vẫn luôn chối từ sự giúp đỡ vì không thích cái cảm giác bản thân mình bất lực, phải nhờ cậy vào người khác. Số khác tuy không khước từ, nhưng điều đó khiến họ vô cùng buồn bực vì họ cảm thấy lòng tự tôn của mình bị tổn thương. Vì vậy, có những lúc bạn hào phóng ban tặng sự giúp đỡ cho những người đang thật sự cần nó, nhưng đừng quá ngạc nhiên vì họ có thể sẽ đáp lại lòng tốt của bạn bằng những hành động khác thường như phản kháng, công kích, cáu gắt hay những phản ứng khiến bạn bị tổn thương. Tất cả những biểu hiện đó, nếu có, là do họ đang phải vật lộn với lòng tự tôn cũng như sự kiêu hãnh của chính mình. Họ đang tìm mọi cách né tránh thực tế rằng mình đang trong trạng thái bế tắc, rằng mọi việc đang diễn ra không mong đợi.
Vì vậy, hãy cân nhắc, thận trọng với thịnh tình của chính mình. Nếu muốn giúp đỡ cho một ai đó, trước hết, bạn phải học cách thể hiện thiện chí bởi điều họ cần ở chúng ta không phải sự thương hại mà là sự cảm thông. Hãy đặt mình vào hoàn cảnh của họ, nghĩ thay họ và làm tất cả những gì trong khả năng của bạn.
Nếu bạn băn khoăn không biết làm thế nào để phân biệt được đâu là người đang cần sự giúp đỡ nhưng cố tình che giấu, đâu là người chưa hoặc không cần đến sự giúp đỡ thì hãy nghĩ đến những điều cơ bản của cuộc sống. Con người cần cơm ăn, áo mặc, cần một mái ấm để dừng chân. Họ cũng cần những người bạn, cần một cuộc sống có ý nghĩa…Bằng cách mở rộng lòng mình để quan sát và lắng nghe, bạn sẽ dần dần nhận biết và thấu hiểu được điều người khác thật sự mong muốn nhận được từ bạn.
Hãy nhìn xung quanh, bạn sẽ thấy rằng bất cứ đâu cũng có những con người cần được giúp đỡ. Những người này đặc biệt nhạy cảm khi ai đó nhận ra thực tế bế tắc của mình. Vì thế, nếu họ đền đáp tấm lòng của bạn bằng sự công kích thì hãy cứ tin rằng đó không phải là điều họ muốn. Đừng để sự tủi thân hay tự ái của họ ngăn cản bạn làm điều tốt. Bản thân bạn cũng đã từng nhận sự giúp đỡ của nhiều người, vì vậy, bạn hãy giúp mang những điều tốt đẹp đó đến với nhiều người khác. Hãy hành động và chiêm nghiệm ý nghĩa sâu sắc từ việc làm đó của mình. Và nếu đã thực hiện thì hãy làm với tất cả tấm lòng để góp tay mang lại sự đổi thay tốt đẹp hơn cho cuộc sống của những người xung quanh, cũng như cho chính bản thân bạn.

Nghịch lý thứ mười
Give the world the best you have and you’ll get kicked in the teeth.
Give the world the best you have anyway
Bạn trao tặng cuộc sống tất cả những gì tốt đẹp nhất và nhận lại một cái tát phũ phàng
Nhưng dù sao đi nữa, hãy sống hết mình cho cuộc sống.
Trong bộ phim cao bồi kinh điển miền Tây “ High Noon”, diễn viên kỳ cựu Gary Cooper vào vai nhân vật nam chính là cảnh sát trưởng Knae. Knae đã dũng cảm hết mình trong việc lập lại trật tự, mang cuộc sống bình yên cho một thị trấn xa xôi hẻo lánh vốn nhiều bất ổn. Sau nhiều năm gắn bó vùng đất này, ông nhận thấy đã đến lúc trao trả chức vụ và ra đi. Ngày cuối cùng ở thị trấn, ông đã tổ chức lễ cưới cùng người phụ nữ mình yêu. Khi lễ cưới vừa kết thúc, ông nhận một chiếc găng tay ném vào mặt – một lời thách đấu lạnh lùng. Kẻ quyết giết ông là một tên tội phạm tàn ác, một tay thiện xạ đầy nguy hiểm. Hắn đã từng bị ông bỏ tù vài năm trước vì tội giết người. Nay được thả ra, hắn quay về thị trấn quyết tâm tìm ông để đòi mạng. Không chỉ thế, theo sau hắn còn có ba tên đồng bọn sừng sỏ, đều là những tay súng thiện nghệ, sẵn sàng giết người không thương tiếc.
Nhận lời thách đấu, Knae đã nán lại chờ chúng và ông tin rằng mình sẽ có được sự hậu thuẫn, ủng hộ tinh thần từ cư dân trong thị trấn – những người ông đã hết lòng phục vụ trong nhiều năm. Niềm tin đó đã hoàn toàn sụp đổ khi sau lưng ông chẳng có một ai. Những con người đã từng chịu ơn, từng tung hô ông là vị anh hùng nay lại bỏ mặc ông một mình đối đầu cùng hiểm nguy.
Những cư dân trong thị trấn rất kính trọng và biết ơn Knae vì sự cống hiến hết mình cũng như những gì ông đã mang lại cho họ trong suốt một thời gian dài. Nhưng đúng vào lúc ông cần họ nhất thì ông cũng chỉ nhận được những ánh mắt lo sợ nấp kỹ sau những cánh cửa đóng kín dọc theo con đường vắng lặng không một bóng người. Không hề bận tâm vì điều đó, Knae vẫn một mình, đầu ngẩng cao, mắt nhìn thẳng, tay nắm chặt báng súng, hiên ngang chống trả kẻ thù đến cùng…
Những cảnh như thế không chỉ xuất hiện trong phim ảnh mà trong cả đời thực. Và nghịch lý cuộc sống thứ mười tôi gửi tặng bạn là: hết cứ sống hết mình vì cuộc đời này, dù có xảy ra điều gì chăng nữa.
Cái giá phải trả cho sự cống hiến có thể là rất đắt, nhưng chắc hẳn nó sẽ đắt hơn rất nhiều nếu bạn quyết định thôi không sống hết mình, bởi chỉ khi ấy bạn đã không thể sống thật với bản chất của mình.
Thế giới không đòi hỏi bạn phải luôn thể hiện mình, luôn nghĩ về người khác mà bỏ quên bản thân. Thế giới cũng không đòi hỏi bạn phải luôn cống hiến. Nhưng nếu muốn sống một cuộc sống đầy ý nghĩa, hãy nắm bắt tất cả những cơ hội để cống hiến sức mình, và nếu có thể, hãy tạo ra chúng. Hãy cho đi để thấy được mình đang có những gì. Đừng xem việc giúp đỡ người khác là một sự hy sinh mà hãy nghĩ rằng đó là cơ hội để thể hiện con người, năng lực và giá trị của bạn. Mỗi người khi sinh ra vốn dĩ đã là một cá thể độc đáo. Mỗi chúng ta đều có những giá trị nhất định đối với bản thân, cộng đồng và xã hội. Vì vậy, chúng ta đều luôn trong tư thế sẵn sàng để cống hiến.
Nếu không cống hiến hết mình cho thế giới này, vậy phần bạn giữ lại đó, bạn định sẽ dâng tặng cho một thế giới nào khác chăng?
Cuộc sống chính là món quà mà đấng sinh thành đã ban tặng cho bạn. Hãy sống xứng đáng để món quà ấy càng ý nghĩ hơn. Hãy sống hết mình và hành động theo những gì mà cá tính, lương tâm, nhận thức của bạn mách bảo. Thế gian đáp lại bạn như thế nào, điều đó cũng không quan trọng. Bởi hơn ai hết, bạn biết rõ mình đang làm gì, và bạn cũng đã tận hưởng được hương vị của một cuộc sống đích thực. Được sống với bản chất của chính mình luôn là điều ý nghĩa nhất khiến cuộc đời này trở nên thi vị.

10 Nghịch Lý Cuộc Sống - P05

2010-07-28T19:51:00.000+07:00

Nghịch lý thứ tám
What you spend years building may be destroyed overnight
Build anyway.
Những thành quả mà bạn phải mất nhiều năm để tạo dựng có thể bị phát hủy trong phút chốc
Nhưng dù sao đi nữa, hãy cứ tiếp tục dựng xây.
Không may là nghịch lý này hầu như xảy ra mỗi ngày. Chúng ta vẫn thường chứng kiến những cảnh tượng luôn là nỗi ám ảnh của mọi người như cháy nhà, bị phá sản, sản nghiệp tiêu tan, sự tàn phá của lũ lụt, hạn hán… Tất cả đều đột ngột ập đến, trút xuống chúng ta mọi tai ương thảm họa. Chỉ trong tích tắc, chúng có thể hủy hoại toàn bộ những gì mà chúng ta đã phải mất nhiều năm gầy dựng. Bản thân tôi rất khâm phục sự quả cảm cũng như sức mạnh tinh thần của những người có thể đứng lên sau những mất mát như vậy, bởi nỗi đau, sự thất vọng ấy đã vượt ngưỡng chịu đựng của con người.
Không ít người đã từng là nạn nhân của thực tế phũ phàng này. Xét cho cùng thì những gì bạn phải mất bao công sức để dựng xây cũng không thể tồn tại mãi. Một lúc nào đấy, có thể chỉ sau một đêm, chúng sẽ rời xa bạn.
Nhưng dù thế nào đi nữa, chúng cũng chính là thành tựu của bạn, và chúng hoàn toàn xứng đáng để bạn hết lòng. Một điều may mắn là những thành quả mà chúng ta vất vả tạo dựng, tuy có thể sụp đổ nhưng thời gian tồn tại của chúng không ngắn ngủi như những lâu đài trên cát.
Những gì mà bạn cất công gầy dựng nên trong suốt cuộc đời mình: sự nghiệp, các mối quan hệ, những thành quả… đều có thể bị sụp đổ hay bị phá hủy vào một thời điểm nào đó, có thể chỉ sau một đêm, cũng có thể tồn tại trong một thời gian dài rồi bỗng chốc biến mất. Đó là quy luật tất yếu của một thế giới không ngừng đổi thay. Những tòa nhà cũ bị kéo sập nhường chỗ cho các cao ốc mới mọc lên. Những phát kiến mới theo thời gian sẽ bị những phát kiến mới hơn thay thế. Ý tưởng nối tiếp ý tưởng để kịp bắt nhịp với cuộc sống. Đôi khi, di sản chúng ta để lại chỉ là một niềm tin, một ký ức, một kinh nghiệm… nhưng chúng hoàn toàn xứng đáng với công sức mà chúng ta đã bỏ ra. Cho dù có bất kỳ chuyện gì xảy ra thì điều quan trọng là niềm vui trong quá trình dựng xây tất cả những điều đó sẽ mãi mãi thuộc về chúng ta.

Nghịch lý thứ tư The good you do today will be forgotten tomorrow.
Do good anyway
Việc tốt bạn làm hôm nay sẽ bị lãng quên
Nhưng dù sao đi nữa, hãy làm điều tốt.
Khi bạn làm điều đúng đắn, người đầu tiên và cũng là người duy nhất cần biết và ghi nhớ về hành động đó chính là bản thân bạn, bởi nhận thức ấy, ký ức ấy sẽ là nền tảng giúp hình thành ý nghĩa cuộc sống của chính bạn.
Dù người đời có ghi nhận một vài việc tốt bạn đã làm thì sự ghi nhận đó rồi cũng sẽ bị lãng quên theo thời gian. Giá trị của một hành động không nằm ở việc nó có được thừa nhận hay không mà chính là hành động ấy đã khiến bạn tự hào với chính bản thân mình như thế nào. Hãy tự hỏi xem mỗi điều tốt bạn làm là một hành động thuộc bản năng, là lời mách bảo của lương tâm, của lý trí biết phân biệt đúng sai hay chỉ là một sự tính toán? Nếu đã có câu trả lời thì bạn hãy tiếp tục nghĩ xem việc “được ghi công” liệu có phải là phần thưởng quý giá nhất mà bạn cần hay không.
Phần thưởng quý giá nhất ở đây có khi chỉ là việc bạn được làm những điều mình muốn để sau này không phải hối tiếc về bất kỳ điều gì. Phần thưởng ấy còn là cảm giác hạnh phúc khi thấy chính đôi tay mình đã tạo nên sự khác biệt cho một người nào đó hoặc cho cả cộng đồng. Đó cũng chính là lời khẳng định cho sự tồn tại của một khả năng, một sức mạnh tiềm tàng bên trong bạn.
Nghịch lý cuộc sống còn xảy ra khi những việc tốt bạn làm lại được ghi công cho lớp người đến sau, nhưng bạn đừng buồn vì điều đó, bởi bạn biết rồi đấy, bạn đã nhận được một phần thưởng mãi mãi thuộc về bạn mà không ai có thể lấy đi được.
Trên thực tế, những việc như thế rất thường xảy ra trong cuộc sống, đặc biệt là ở môi trường công sở, trong các tổ chức, công ty, đoàn thể. Xã hội vẫn luôn tồn tại một thực tế rằng có những lúc bạn chỉ là kẻ lót đường cho người khác bước đi, nhưng cũng có khi là ngược lại. Đó là một vòng tròn giữa cho và nhận trong cuộc đời mà chẳng ai biết được đâu là điểm khởi đầu. Điều quan trọng là thế giới này lại có thêm nhiều điều ý nghĩa, cuộc sống này lại có thêm biết bao điều tươi đẹp, và danh sách những điều tốt bạn làm được bổ sung thêm nhiều điều mới.
Bên cạnh đó, cuộc sống có rất nhiều điều tưởng chừng rất đỗi nhỏ bé nhưng lại chứa đựng một ý nghĩa vô cùng lớn lao, có thể mang lại cho ai đó một nụ cười, một nguồn động viên to lớn. Nếu bạn làm được những việc như nở nụ cười khi tình cờ gặp một người quen trên đường phố, đỡ giúp một người nào đó khi họ mang vác vật nặng, sẵn sàng nhường ghế cho một cụ già trên xe buýt… có lẽ cũng không ai để ý hay nhớ đến bạn, nhưng nếu không làm được thì bạn đã tự đánh mất giá trị của bản thân mình.
Hãy làm việc tốt vì bản chất của chúng ta là như thế. Hãy làm việc tốt vì nó không những giúp ích cho người khác mà còn giúp mang lại cho bạn cảm giác thật sự thoải mái và mãn nguyện. Hãy làm điều tốt vì chính những điều đó sẽ là ngọn đuốc thắp sáng con đường đi tìm ý nghĩa cuộc sống cũng như những giá trị của bản thân bạn. Vì thế, hãy cứ làm những điều bạn cho là nên làm mà không cần qua tâm liệu nó có được thừa nhận hay tán thưởng không.
Tuy vậy, hãy tin rằng luôn có một người chứng kiến và hiểu được những điều bạn làm, người đó không ai khác chính là bản thân bạn. Bạn là người duy nhất cần được biết điều đó. Cuộc sống này là của bạn, vì vậy, dù bất cứ giá nào đi chăng nữa thì bạn cũng nên sống hết lòng với nó, không phải vì bất kỳ ai mà là vì chính bạn.

10 Nghịch Lý Cuộc Sống - P04

2010-07-28T19:49:00.000+07:00

Nghịch lý thứ bảy
People favor underdogs but follow only top dogs
Fight for a few undergogs anyway.
Người ta thường tỏ ra cảm thông với những người yếu thế nhưng lại đi theo kẻ mạnh.
Nhưng dù sao đi nữa, hãy tranh đấu cho những người yếu thế.
Theo định nghĩa thì người yếu thế là người phải chịu thiệt thòi hoặc bị dồn vào thế bất lợi. Họ không có quyền lực, không có sức mạnh vật chất, không danh tiếng hoặc thậm chí là không khỏe mạnh như một người bình thường. Hàng triệu người trên thế giới đang phải gánh chịu những số phận như vậy. Họ bị giày vò bởi cái nghèo, sự kỳ thị sắc tộc. những dị tật bẩm sinh…Họ không có điều kiện để nhận được một nền giáo dục căn bản cũng như không được chăm sóc sức khỏe hợp lý. Đó chắc chắn không phải là lựa chọn của họ hay bất kỳ ai. Nhưng đó là một thực tế không thể tránh khỏi, và những người gánh chịu nó luôn phải chịu thiệt thòi. Việc giúp họ tranh đấu vì chút quyền lợi nhỏ nhoi tuy không dễ dàng, nhưng đó là điều mà chúng ta có thể làm, và nó hoàn toàn xứng đứng.
Lẽ thường, chúng ta vẫn có khuynh hướng cảm thông cùng những người cô thế. Chúng ta thường tỏ ra bất bình trước những bất công, khó khăn mà họ phải đối mặt. Chúng ta thích những câu chuyện với một kết thúc có hậu khi mà người yếu thế có thể vượt qua mọi trở ngại, thử thách để giành được thắng lợi cuối cùng. Và chúng ta vẫn luôn cầu mong hạnh phúc sẽ đến với họ.
Nhưng không mấy ai trong chúng ta dám mạo hiểm, hy sinh bản thân mình vì người khác. Trớ trêu hơn, khi lên tiếng bảo vệ người cô thế thì chúng ta đã tự biến mình thành kẻ đáng thương thứ hai, đặt cược cả tương lai, sự nghiệp và danh dự của mình…Vì vậy, trong rất nhiều trường hợp, trái tim chúng ta vẫn hướng về họ nhưng lý trí lại lựa chọn một con đường khác. Chúng ta thuận theo số đông, muốn tránh xa điều tiếng, và cứ thế mà sống trong vô cảm.
Tất nhiên, chẳng phải ai yếu thế cũng đều vô tội, chẳng phải việc gì của họ cũng thật sự đáng quan tâm. Thời gian cùng sự sáng suốt sẽ giúp bạn nhận ra ai trong số họ là thật xứng đáng với sự quan tâm và giúp đỡ của bạn. Trong những tình huống như thế, hãy cứ tin vào sự mách bảo của con tim và những nhận định của chính mình. Điều tốt không chỉ có ý nghĩa với người khác mà còn ý nghĩa với chính bản thân chúng ta, bởi nó sẽ tạo nên ý nghĩa đích thực của cuộc sống.
Hãy mở rộng con tim đồng cảm với những người phải chịu thiệt thòi và đừng quên vì họ mà tranh đấu.

10 Nghịch Lý Cuộc Sống - P03

2010-07-28T19:48:00.000+07:00

Nghịch lý thứ sáu
The biggest men and women with the biggest ideas can be shot down by the smallest men and women with the smallest minds.
Think big anyway.
Người có ý tưởng lớn lao có thể bị đánh gục bởi những kẻ suy tính thấp hèn.
Nhưng dù sao đi nữa, hãy luôn nghĩ lớn
Thế giới cần lắm những con người vĩ đại với nhân cách lớn, độ lượng, tận tụy, sống có nguyên tắc, những con người dám dấn thân theo đuổi những phương thức hoàn toàn mới, biết trân trọng và nắm bắt cơ hội, những người có khả năng nhìn thế giới khác hẳn so với hiện trạng của nó … Thế giới cũng rất cần những cá nhân có khả năng đưa ra ý tưởng có tính đột phá, có thể tạo nên sự khác biệt để đưa nhân loại tiến thêm những bước mới. Nhưng trớ trêu thay, những con người có ước vọng mang lại một ngày mai tươi đẹp cho nhân loại trở thành mối đe dọa và nỗi khiếp sợ đối với những kẻ tầm thường.
Những kẻ tầm thường ấy không hẳn là người xấu, cũng không hẳn là loại người “cặn bã” cặn bã của xã hội, mà trái lại, họ có thể là những người có học thức, có địa vị, có một cuộc sống ấm no, thậm chí có người còn được tuyên dương là những công dân gương mẫu…Nhưng điểm hạn chế ở họ chính là một tầm nhìn hạn hẹp, thiển cận. Đối với họ, cuộc sống chỉ là những gì xuất hiện trước mắt, và họ hoàn toàn hài lòng với một cuộc sống như vậy. Chính vì thế mà họ không hề muốn cuộc sống ấy bị thay đổi hay xáo trộn. Dưới cái nhìn của họ, sự thay đổi chẳng hứa hẹn điều gì tốt đẹp cả. Tất cả những gì họ nhìn thấy chỉ là bản thân, công việc và những mục tiêu mà họ đang cố gắng theo đuổi. Họ chỉ bám vào sự việc dựa trên hiện tượng bên ngoài của nó mà không hề hiểu lý do vì đâu nó trở nên như vậy. Họ cũng không muốn đề cập đến việc làm thế nào để mọi thứ tiến triển tốt đẹp hơn, bởi theo họ thì được như hiện tại đã là quá đủ.
Với cái nhìn của một người tầm thường thì những hoài bão lớn chỉ là những ảo mộng bất thường và những ai ước mơ theo đuổi chúng là những kẻ không có đủ lý trí và sự sáng suốt để nhận ra điều đó.
Người tầm thường hay nhìn nhận và đánh giá sự việc dưới góc độ cá nhân. Họ luôn tin những gì tốt cho mình thì cũng sẽ tốt cho gia đình và công việc của mình. Cuộc sống của một kẻ tầm thường luôn bị chi phối bởi những ý muốn nhất thời cũng như những nhu cầu và nỗi sợ cá nhân. Chính vì thế mà chúng ta có thể chắc chắn một điều rằng, những con người tầm thường với suy nghĩ tầm thường sẽ không thể dẫn dắt chúng ta vươn lên một tầm cao mới của thành công cũng như một cuộc sống với chất lượng ngày càng cải thiện.
Đáng buồn là số lượng kẻ tầm thường bao giờ cũng nhiều gấp hàng trăm lần so với những con người vĩ đại trên thế giới này. Họ hiện diện khắp mọi nơi, thuộc mọi tầng lớp xã hội, mọi ngành nghề và họ có mặt trong cả những tổ chức chính phủ lẫn tổ chức phi lợi nhuận. Dù ở đâu, làm gì đi nữa, họ cũng đều cố hạ gục những vĩ nhân với những tư tưởng và ước mơ tầm cỡ chỉ để bảo vệ cho quyền lợi cá nhân của họ mà thôi.
Điều trớ trêu là tất cả chúng ta, bao gồm cả những người tầm thường đó, cuối cùng đều được hưởng lợi từ những ý tưởng lớn lao. Chúng ta đều có lợi khi các khó khăn được giải quyết, sự bế tắc được khai thông, các sản phẩm mới ra đời, và những phong cách sống mới được hình thành và phát triển.
Tất nhiên, ý tưởng càng lớn thì nguy cơ thất bại càng cao, và thất bại ấy nhất định sẽ gây nên những hậu quả nghiêm trọng hơn bình thường rất nhiều. Có thể, chúng sẽ vỡ tung như những bọt bong bóng xà phòng trước khi kịp mang lại điều gì thật sự tốt đẹp cho cuộc sống. Nhưng có ai biết được việc mình làm sẽ mang lại kết quả như thế nào, là thành công hay thất bại một khi chúng ta không dám thực hiện? Chẳng có ý tưởng nào, dù lớn hay nhỏ, có thể hiện thực hóa bằng một kiểu triển khai thiếu thiện chí, chần chừ và uể oải.
Những ý tưởng táo bạo, lớn lao luôn có một sức hút đối với những con người sẵn sàng đón nhận thách thức, luôn khát khao học hỏi và nâng cao khả năng của mình. Đơn giản vì những ý tưởng đó có thể tạo ra sự khác biệt, có thể cho họ một lý do để hy vọng, một mục tiêu để phấn đấu. Còn những suy tính thấp hèn quẩn quanh trong một vòng tròn nhỏ bé sẽ không thể khiến chúng ta cống hiến hết mình, cũng không thể khơi nguồn và phát huy những khả năng tiềm tàng vẫn còn ẩn chứa bên trong mỗi con người.
Một ý tưởng lớn – một ước mơ táo bạo – sẽ làm cho cuộc sống của bạn ý nghĩa hơn. Nó sẽ vạch ra một hướng đi và đặt mục tiêu để bạn phấn đấu. Nếu việc thực hiện những ý tưởng ấy bị “rơi” xuống đất, bạn chỉ cần nhặt nó lên, giũ sạch bụi bẩn và cố gắng thử lại một lần nữa. Mỗi bước chân hướng về mục tiêu thực hiện những giấc mơ đều ẩn chứa những ý nghĩ to lớn, mang lại cho chúng ta niềm tin và hạnh phúc khi được góp mặt trên cõi đời này.

10 Nghịch Lý Cuộc Sống - P02

2010-07-28T19:46:00.000+07:00

Nghịch lý thứ năm
Honesty and frankess make you vulnerable.
Be honest and frankness anyway
Thẳng thắn, trung thực thường làm bạn tổn thương.
Nhưng dù sao đi nữa hãy sống thẳng thắn.
Khi chúng ta đối xử với nhau bằng sự chân thành và thẳn thắng, chắc chắn chúng ta sẽ xây dựng được những mối quan hệ bền vững, bởi chỉ khi đó, chúng ta mới thực sự hiểu về nhau. Không có những điều đó, chúng ta sẽ trở thành những kẻ ngu ngơ, ngờ nghệch, vô tình gây tổn thương cho chính mình và cho cả những người khác.
Niềm tin, muôn đời vẫn là nền tảng vững chắc của mọi mối quan hệ. Và chắc chắn một điều rằng bạn không thể xây dựng niềm tin bằng cách che giấu những cảm xúc, những nghĩ suy, niềm hy vọng hay nỗi sợ hãi của mình. Bạn chỉ có thể vun đắp cho niềm tin ấy bằng sự sẻ chia, bằng cách sống chân thành và thẳng thắn.
Dĩ nhiên, việc cư xử sao cho khéo cũng là điều hết sức cần thiết. Có những sự thật không phải lúc nào cũng có thể nói ra; và có cả những điều nếu bị tiết lộ thì không những chẳng có ý nghĩa gì mà còn làm hại đến người khác. Vì vậy, bạn cần phải thận trọng cân nhắc, đừng để sự thẳng thắn của mình chỉ là một hành động muốn chứng tỏ. Sự cẩn mật cũng là một trong yếu tố quan trọng để thúc đẩy niềm tin, thể hiện sự tôn trọng lẫn nhau. Nhưng sự tế nhị, thận trọng và cẩn mật không thể là cái cớ để bạn thôi không làm người chân thành và thẳng thắn nữa. Như đã nói, hãy chỉ nói sự thật. Đúng vậy, sự thẳng thắn còn đồng nghĩa với hành động tự phơi bày bản thân, tạo cơ hội cho người khác hiểu rõ về bạn, và vì thế mà họ cũng sẽ dễ dàng làm hại bạn. Khi bạn bước ra khỏi bức tường bảo vệ, tức là bạn đã để cho mọi người thấy rõ bạn là ai và bạn trông như thế nào.
Sống trong một thế giới hỗn loạn và phức tạp như thế, để bảo vệ mình, người ta có xu hướng lựa chọn bước đi với một bộ giáp được nai nịt cẩn thận. Thế nhưng, điểm bất tiện khi bạn khoác lên mình lớp bảo vệ này chính là cảm giác bị bó buộc. Lớp áo đó vững chải nhưng lại trơ cứng và gò bó, chắc chắn sẽ hạn chế sự trưởng thành của bạn. Rồi nhất định sẽ có một ngày, bạn cảm thấy ngột ngạt đến mức tưởng chừng như không thể thở được nữa. Vì thế, bạn nên trút bỏ tất cả và mạnh dạn bước ra khỏi chiếc vỏ bọc để là chính mình.
Như chú ốc sên rụt rè và chậm chạp trường ra khỏi vỏ đã bọc mình bấy lâu nay, bạn sẽ cùng lúc đối mặt với sự tàn nhẫn của thế giới và cả sự tự do được sống, được lớn lên. Thêm vào đó, bạn sẽ từng bước cảm nhận được nguồn nội lực của chính bản thân mình.
Hãy cố gắng sống chân thành và thẳng thắn. Điều này đòi hỏi bạn phải rất nỗ lực. Chắc hẳn bạn gặp phải không ít sự công kích cũng như ý đồ mưu hại mình, nhưng dù gì đi chăng nữa thì cũng hãy cứ dũng cảm bước đi.

10 Nghịch Lý Cuộc Sống - P01

2010-07-28T19:45:00.000+07:00

HÃY LÀM CUỘC SỐNG TỐT ĐẸP HƠN!
10 nghịch lý cuộc sống luôn hướng chúng ta đến sự thành công. Nhưng thành công ở đây không phải là sự giàu sang, quyền lực hay danh vọng, mà chính là quá trình tìm kiếm ý nghĩa đích thực của cuộc sống. Mỗi hành động tốt chúng ta thực hiện tự nó đã mang rất nhiều ý nghĩa. Cho dù đôi khi, kết quả không như mong muốn, nhưng chúng ta vẫn cảm nhận được cảm giác mãn nguyện vì đã làm theo mách bảo của lương tâm mình.
Để áp dụng những nghịch lý vào cuộc sống của chính mình, bạn cần phải quan tâm và biết nghĩ đến người khác, phải hòa mình vào cộng đồng để thấy rằng bạn không phải là tất cả. Hãy ban tặng tình yêu thương cho mọi người, không tính toán nghĩ suy, và bạn sẽ lại nhận được những điều tuyệt vời hơn thế. Hãy mạnh dạn tham gia vào các hoạt động đoàn thể, xã hội. Chúng sẽ giúp bạn thấy rằng thế giới này quả thật rộng lớn, đa dạng, tươi đẹp nhưng cũng phức tạp, khắc nghiệt biết bao. Chỉ khi nào mở rộng lòng để quan sát, để cảm nhận, để đón nhận thì bạn mới biết được mình đang có những gì, thiếu sót những gì và có thể làm gì để trở thành một nhân tố góp phần vào cuộc sống tươi đẹp này
Ý nghĩa sâu xa đó tuy ẩn chứa sâu thẳm bên trong tâm hồn bạn, nhưng bạn hoàn toàn có thể tìm thấy nó bằng cách nhìn ra thế giới bên ngoài. Khi giúp đỡ một người nào đó, dù là việc lớn hay nhỏ, bạn cũng đã mang lại cho cuộc sống của họ cũng như chính bạn biết bao điều ý nghĩa mà chỉ có bạn mới có thể cảm nhận được. Mỗi khi chứng kiến những mảnh đời khốn cùng đang cần những bàn tay nâng đỡ, bạn hoặc bất kỳ ai cũng chỉ có thể lựa chọn một trong ba cách phản ứng sau:
1. Không làm gì cả, khoang tay phớt lờ trước những bế tắc của người khác. Đây là lựa chọn có thể dẫn đến sự sụp đổ của nền tảng đạo đức bên trong bạn
2. Lợi dùng tình cảnh của người khác để mưu lợi cho bản thân. Đây là lựa chọn còn tồi tệ hơn cả lựa chọn thứ nhất.
3. Làm tất cả những gì có thể và nên làm.
Lựa chọn thứ ba là tốt nhất bởi đó là sự lựa chọn dựa trên nền tảng của lòng yêu thương, và là lựa chọn duy nhất có thể mang đến hy vọng cho con người. Nó sẽ vẫn luôn là một lựa chọn đúng đắn, ngay cả khi bạn gánh chịu những hậu quả không mong muốn.
Sở dĩ hai phương án đầu vẫn nằm trong những lựa chọn của chúng ta bởi chúng là con đường dễ dàng, đầy cám dỗ. Nhưng hãy nghĩ mà xem, chúng sẽ chẳng mang lại gì cho bạn ngoài những giá trị hờ hợt như vật chất, danh vọng, quyền lực…Tất cả những thứ đó đến rồi lại đi, chẳng thể tạo nên giá trị vĩnh cửu cho bản thân bất kỳ ai.
Mọi hành động đều dẫn đến một kết quả nhất định, và đó là điều chúng ta luôn muốn hướng tới. Không phải mọi kết quả đều khả quan như mong đợi, vì cũng có lúc chúng ta nhận được những phản hồi tiêu cực. Những lúc như thế, cái chúng ta cần xem xét không phải là có bao nhiêu người phản đối mà chúng ta nên nhìn lại xem mình đang làm gì. Hãy đặt ra những câu hỏi và tự trả lời chúng. Điều chúng ta làm có mang lại bài học bổ ích nào không? Lần này tuy thất bại nhưng liệu lần sau, chúng ta có quyết định làm khác đi không? Đó có phải là hành động nhằm giúp đỡ người khác một cách chân thành? Liệu có cách nào tốt hơn để giúp đỡ mọi người? Ngoài chúng ta, liệu có còn người nào khác thích hợp để thực hiện hành động giúp đỡ ấy? Tuy chân thành muốn giúp đỡ, nhưng chúng ta cũng không được phép làm điều đó một cách tùy tiện. Đơn giản là một ý định tốt cần phải được thể hiện thông qua thái độ và hành động tương xứng.
Từ suy nghĩ đến hành động thực tiễn là cả một quá trình dài. Sự tán dương, khen ngợi, dù là thành thật hay chỉ mang tính xã giao, cũng đều có ý nghĩa động viên và khích lệ. Chính những phản hồi tích cực ấy giúp chúng ta xây dựng nên sự tự tin cần thiết. Không thể phủ nhận rằng, nhiều người trong chúng ta đã từng cảm thấy nỗ lực của mình không được đánh giá đúng mức. Đó hoàn toàn là một phản ứng tự nhiên. Nó cũng tương tự như việc chúng ta không tìm thấy lý do gì để thuyết phục mình phải hy sinh vì những người không biết xem trọng sự hy sinh ấy. Trên thực tế, tuy mỗi người là một cá thể riêng biệt, có những cách nhìn nhận khác nhau, những chuẩn mực khác nhau, nhưng ai cũng sẽ cảm nhận được niềm hạnh phúc trong sáng mỗi khi làm được một điều tốt, đúng đắn và hữu ích nào đó. Dù mọi người có thừa nhận hay trân trọng những điều đó hay không thì niềm hạnh phúc ấy đã nảy sinh, đã tồn tại và sẽ tiếp tục hiện hữu trong tâm hồn chúng ta. Đây là lựa chọn, là quyết định, là hành động của chính chúng ta chứ không phải của bất kỳ một ai khác. Mỗi khi làm một điều gì, hãy tự hỏi xem mình đã thật sự quan tâm đến nó như thế nào, thay vì cứ thắc mắc người khác có quan tâm hay không.
Không ai trong chúng ta lại không thích nhận được những tiếng vỗ tay tán thưởng hay những lời khen ngợi, công nhận . Nhưng chúng chỉ nên là yếu tố thêm vào chứ không thể là ý nghĩa thật sự của một hành động. Tập trung tìm kiếm những lời tung hô, những tiếng cảm ơn sẽ khiến bạn quên mất mục tiêu thật sự ban đầu của mình – giúp đỡ những người đang gặp khó khăn.
Bạn có thể nói rằng mình không phải là một vị thánh, vì vậy, bạn vẫn có những ham muốn, những thiếu sót, sai lầm nhất định. Khi viết nên 10 nghịch lý cuộc sống này, tôi không hề có định đưa ra bất cứ lời hứa hay đòi hỏi nào. Tôi chỉ muốn nêu lên những tuyên ngôn có diễn giải chi tiết, cùng những lời chỉ dẫn mà bản thân tôi cho rằng rất hiệu quả trong việc giúp các bạn gạt đi mớ hỗn loạn hình thành từ biết bao điều nghịch lý trong cuộc sống. Chính những điều đó khiến chúng ta đôi lúc có những cảm xúc, cảm nhận, định hướng và suy nghĩ lầm lạc, thiếu sáng suốt. Tôi chỉ muốn các bạn thấy rằng, những lời tán thưởng, những tràng pháo tay không thật sự mang lại ý nghĩa bằng việc bạn sống đúng với bản chất tốt đẹp vốn có của mình, biết động lòng, biết yêu thương và sẵn sàng giúp đỡ mọi người.
Để sống, vươn lên và hòa nhập vào thế giới đầy những điều ngịch lý, trước hết, bạn cần phải cân nhắc xem mình nên làm một con người như thế nào. Sẽ không có quyết định nào đúng đắn hơn việc bạn lựa chọn được là chính mình. Bạn vốn dĩ được sinh ra để là chính bạn, sống một cuộc đời riêng chứ không phải là một sản phẩm được tạo ra từ sức ép của xã hội. Vấn đề là bạn phải phát hiện và vun đắp cho những phẩm chất đáng quý trong chính con người mình, mài giũa sao cho chúng luôn tỏa sáng để có thể nâng bước, giúp bạn vượt qua những khó khăn, những trớ trêu, thử thách trong cuộc đời.
Bạn nhất định phải kiên trì trên con đường mình đã chọn. Điều quan trọng là hãy biết quan tâm đến bản thân mình cả về thể xác lẫn tinh thần trước khi nghĩ đến việc hy sinh vì người khác. Hãy luyện tập thể dục thường xuyên, ăn uống hợp lý và ngủ đủ giấc. Hãy dành thời gian để mở rộng tầm nhìn, học hỏi thêm nhiều điều mới. Điều này sẽ giúp bạn từng bước trưởng thành cùng với tâm hồn ngày một tươi trẻ. Đừng ôm đồm nhận lãnh hết mọi việc về mình. Không phải việc gì bạn cũng làm tốt hơn những người khác, và cũng không phải việc gì bạn cũng có thể làm được. Vì vậy, bạn nên thận trọng chọn lựa, luôn giữ bản thân ở trạng thái cân bằng. Đừng bao giờ để mình bị kiệt sức, vì khi không còn đủ sức lực để chăm sóc cho chính bản thân mình thì bạn sẽ chẳng thể thương yêu, quan tâm hay giúp đỡ người nào khác.
Chính quá trình tìm hiểu, khám phá và hoàn thành sứ mệnh đó sẽ mang lại ý nghĩa và niềm vui cho sự tồn tại của chúng ta. Sứ mệnh đó bao gồm nghĩa vụ của chúng ta đối với bản thân mình, với gia đình, những người thân thương, với bạn bè, với cộng đồng, xã hội, và cả những điều cao hơn nữa mà mình phải dấn thân mới tìm ra.
Chúng ta có nghĩa vụ phải đóng góp và tạo nên sự khác biệt cho thế giới xung quanh. Hãy hành động ngay thời điểm này bởi loài người đang phải đối mặt với nhiều vấn đề nan giải và cấp thiết như chiến tranh, nghèo đói, bệnh tật, ô nhiễm môi trường, tệ nạn xã hội, vấn nạn tội phạm, thất nghiệp, kỳ thị chủng tộc, tham nhũng, thất học…
Dù những đóng góp của bạn là lớn hay nhỏ thì chúng đều có thể mang lại một điều gì góp phần tạo nên sự khác biệt. Những nhu cầu cơ bản và cấp thiết của con người, dù ở bất cứ thời đại nào, vẫn là vấn đề về cơm ăn, áo mặc và chỗ ở. Bất kỳ ai cũng muốn mình có sức khỏe tốt, có môi trường sống an toàn và lành mạnh. Chúng ta muốn có cơ hội để học tập, để làm việc và phát triển bản thân. Chúng ta cần phẩm hạnh, lòng tự trọng, cần một cuộc sống tràn đầy ý nghĩa. Chúng ta cần hòa bình, cần công lý, cần tình yêu thương. Từ tất cả những điều trên, hãy xét xem bạn có khả năng đóng góp được những gì và đừng ngần ngại ban tặng chúng cho cuộc sống.
Tác giả Jean Giono từng viết một câu chuyện rất hay có tựa đề “Người gieo mầm hy vọng và trồng cây hạnh phúc”. Nhân vật nam chính trong câu chuyện là một người đàn ông sống ở vùng đông nam nước Pháp đầu thế kỷ 20. Ông sống cô đơn trên một bãi đất hoang, nơi trước đây từng là một ngôi làng đông đúc được bao quanh bởi một rừng cây xanh tốt. Cuộc sống của ông rất đơn giản: mỗi ngày, ông gieo xuống bãi đất hoang một hạt mầm. Sau mấy chục năm, những hạt giống ấy đâm chồi, nảy lộc, lớn dần lên và tạo thành một cánh rừng rộng lớn. Khu rừng đã vực dậy sức sống cho một mảnh đất chết, thu hút chim muông tụ hội, rồi dần dần, con người cũng đến đây dựng xây tổ ấm. Lúc cuối đời, người đàn ông ấy hoàn toàn mãn nguyện khi đã khôi phục quang cảnh tươi đẹp của vùng đất ngày trước.
Trong câu chuyện này, tác giả đã khéo léo dùng phép ẩn dụ để miêu tả một cuộc sống ý nghĩa: làm việc mỗi ngày để gieo mầm hy vọng và trồng cây hạnh phúc cho người khác. Mỗi một điều tốt chúng ta làm hàng ngày tuy chỉ đơn giản và nhỏ bé, nhưng chúng ta có thể tạo nên một thành tựu trọn đời có ảnh hưởng vô cùng mạnh mẽ.
Việc quan tâm, giúp đỡ mọi người không chỉ là công việc, là nhiệm vụ của chính phủ, của các quan chức lãnh đạo mà là của tất cả mọi người công dân. Vận mệnh của đất nước, của xã hội nằm trong tay tất cả các thành viên chứ không phải riêng một ai. Vì vậy, tất cả chúng ta đều có nghĩa vụ phải đóng góp cho xã hội bằng cách quan tâm đến những thành viên khác, nhằm tạo nên một cộng đồng đoàn kết và vững mạnh, cùng nhau đưa xã hội đi lên để rồi từng người lại được hưởng lợi từ sự giàu mạnh ấy.
Để sống trọn vẹn một thế giới đầy những điều ngịch lý như thế, bạn cần xuyên qua những rối ren để nhận thấy những gì đã tạo nên ý nghĩa của bản thân. Bạn cũng có thể tìm thấy ý nghĩa của cuộc sống bằng cách giúp người khác tìm hiểu và khám phá nó.
Khi con người có khái niệm thoáng hơn về “thành công” thì thế giới sẽ trở nên phong phú và ý nghĩa hơn. Chúng ta sẽ không ngần ngại khi giúp đỡ người khác vì chẳng còn bị trói buộc bởi cảm giác không nhận được sự đền đáp. Con người sẽ sống đúng với giá trị của mình và làm theo những mách bảo của trái tim. Họ sẽ làm những việc cần làm, ngay cả khi việc đó không mang lại quyền lực, tiền tài và danh vọng. Thế giới vẫn không ngừng xoay, nhưng sẽ thôi không còn đảo điên và hỗn tạp khi mọi cá nhân đều biết xem trọng và ưu tiên cho việc tìm kiếm ý nghĩa của cuộc sống.
Khi con người có khái niệm thoáng hơn về “thành công” thì thế giới sẽ trở nên phong phú và ý nghĩa hơn. Chúng ta sẽ không ngần ngại khi giúp đỡ người khác vì chẳng còn bị trói buộc bởi cảm giác không nhận được sự đền đáp. Con người sẽ sống đúng với giá trị của mình và làm theo những mách bảo của trái tim. Họ sẽ làm những việc cần làm, ngay cả khi việc đó không mang lại quyền lực, tiền tài và danh vọng. Thế giới vẫn không ngừng xoay, nhưng sẽ thôi không còn đảo điên và hỗn tạp khi mọi cá nhân đều biết xem trọng và ưu tiên cho việc tìm kiếm ý nghĩa của cuộc sống.

Chán nhau - Kì cuối: Quá thú vị

2010-07-26T21:38:00.000+07:00

Thủy đã đưa ra quyết định cuối cùng. Nó nói với Danny. Anh chàng chỉ cười nhẹ: "Huân và Huy sẽ có một cái hẹn, vì Thủy đấy!"

"Nếu tôi nói tôi không bỏ cuộc thì cậu tính sao hả Huy?" - khua chiếc muỗng inox vào ly thủy tinh sóng sánh cà phê sữa, Danny nhìn Huy chằm chằm, mỉm cười đầy ẩn ý.

"Chính nhờ tôi mà cậu có cơ hội. Và bây giờ, tôi sẽ không cho cậu thêm một phút giây nào nữa bên cạnh Thủy."

"Thế cô bé bên cạnh cậu là ai thế? Dắt cô nhóc ấy theo mà đòi Thủy trở về với cậu, liều, quá liều" - Danny vỗ tay khiêu khích, chọc tức Huy.

"Cô ấy tự theo tôi thôi. Tôi không ép" - Huy nhìn Vy Vy với vẻ mặt bình thản. Còn Vy Vy mải mê...nhìn Danny.

"Cậu là một tên khó hiểu" - Danny nói - "Tôi khuyên cậu, nếu không rõ lòng mình thì hãy buông nhau ra đi, cho cả hai nhẹ nhàng. Thủy cũng khổ tâm lắm. Nếu cậu không còn tình cảm nữa thì hãy để cho cô ấy không còn cảm giác dằn vặt" - Danny nhìn Vy Vy.

"Tôi nói rồi. Tôi vẫn muốn quay lại với Thủy. Rồi tôi sẽ chứng minh, tình cảm tôi dành cho cô ấy nhiều hơn cậu..."

"Để xem. Biết đâu đấy." - giọng Danny đặc sệt người Hà thành.

o0o

"Em đồng ý cho anh một cơ hội. Nhưng đồng thời em cũng sẽ cho Danny cơ hội. Rồi em sẽ biết ai chân thành hơn ai" - Thủy nói dứt khoát với Huy - "Và Danny biết điều này."

Suốt khoảng thời gian thử thách, Thủy luôn cố tình khiến Danny và Huy nản. Thủy hời hợt hết mức có thể dù rằng nó không hề muốn như thế. Nhưng nếu không "diễn", nó cũng chẳng hiểu rõ lòng mình. Dù làm gì đi nữa, hạnh phúc khi xưa cũng không còn vẹn nguyên, khi tính cách cầu toàn của Thủy luôn khiến mọi thứ phức tạp. Công việc đã ổn định, việc học đã đâu vào đấy, thì chuyện tình cảm lại khiến Thủy mệt nhoài...

Ngay cả Bella còn có thể yêu Edward và Jacob cùng một lúc thì tại sao nó lại không thể yêu Huy và nhớ Danny? Tình cảm đôi khi là những mâu thuẫn quấn chồng chéo lên nhau, nhức cả đầu.

Đó là chưa kể, "chán nhau" có thể là cảm giác thoáng qua, cảm giác ảo khi những bế tắc trong cuộc sống chưa thể được giải quyết...Nếu khi ấy Thủy biết dừng lại, biết vượt qua, thì mọi chuyện đâu trầm trọng thế này...Bây giờ, Thủy dứt hai người ấy ra cũng chẳng được, mà buông xuôi cũng không xong...

Xem một "cuộc đọ tài" giữa hai người muốn có được mình, cũng thú vị chứ. Thủy nghĩ thế nhưng lòng nó rối bời. Nó sợ, không ai trong hai người ấy chân thành...

o0o

Thủy chẳng hề trả lời tin nhắn nào của Huy, nhưng Huy lúc nào cũng nhắn tin quan tâm nó. Huy đang đi làm thêm ở một xưởng thêu vi tính, Thủy hơi bất ngờ. Một tên công tử như Huy lại chịu đi làm công việc khổ ải như vậy?

"Vì em thôi... Anh muốn trở nên tự lập mà" - Huy mỉm cười.

Trong khi đó, Danny chỉ hay gọi điện cho Thủy về đêm, vì ban ngày bận nhảy. Xa Danny, Thủy thấy chẳng luyến tiếc. Có lẽ, thời gian giữa Danny và Thủy chưa đủ lâu để tạo nên một mối quan hệ thân mật. Thủy thấy Danny khó nắm bắt...

o0o

Thủy bệnh. Danny rối rít nhắn tin, gọi điện liên tục, nói này nói nọ. Những ngày sau, Danny tiếp tục nhắn tin hỏi. Thủy cũng trả lời hời hợt (để thử lòng). Những tin nhắn của Danny thưa dần.

Trong khi đó, Huy sang tận nhà Thủy, chăm sóc, trông Thủy cả lúc ngủ (có lẽ Huy không biết Thủy chỉ ngủ giả vờ). Thủy biết, rồi mọi chuyện sẽ diễn biến theo chiều hướng này, bởi Thủy đoán được Danny đến với Thủy cũng giống như Huy mến Vy Vy. Nhất thời. Bồng bột.

Trong 3 tháng. Huy thay đổi hoàn toàn theo hướng tích cực. Tất cả đều vì Thủy. Dù Thủy có mắng, có vô tình, có lạnh nhạt, Huy vẫn kiên nhẫn như không. Trong khi Danny thi thoảng lại giận hờn...

Nói thì nói thế nào chẳng được. Những tên con trai hễ mở miệng ra là nói "Anh yêu em" là những tên khoác lác. Hãy xem tình cảm của con trai dành cho bạn thông qua hành động của hắn. Và Thủy biết, Huy mãi thuộc về nó. Thủy tự hào. Thủy kiêu hãnh.

o0o

"Danny. Thủy đã nhận ra đâu là bến bờ thật sự của mình."

"Chúc mừng hai người" - Danny reo vui. Trong khi Thủy chẳng hiểu gì cả.

Tại sao chứ? Hóa ra Danny trước giờ không hề có tình cảm với Thủy, dù chỉ là thoáng qua? Bất ngờ ngoài sức tưởng tượng...

"Muốn biết mọi chuyện, hãy gặp Huân chiều nay, cùng...Vy Vy!"

"Thủy và Huy đi chung được không?"

"Hoan nghênh hai người"

o0o

"Khi còn làm ở diễn đàn, Thủy hay tâm sự với Huân về áp lực công việc và áp lực trong tình cảm. Huân hiểu hết và Huân muốn chia sẻ cho bớt gánh nặng...Bởi Huân đã từng ở trong hoàn cảnh này, Huân biết. Và Huân tìm đến Huy, nói rõ cho cậu ấy, và khuyên cậu ấy nên đi du lịch để xa Thủy một thời gian, để Thủy bình tâm lại. Thủy biết đó, thời đại @, tìm một cái nick chat không hề khó, nhất là trong facebook của Thủy có khá nhiều bình luận của Huy. Huân và Huy trở thành bạn từ đó..." - Danny tiếp tục...khua chiếc muỗng inox, nhưng lần này ngồi cạnh Danny là...Vy Vy. Huy cũng bất ngờ về điều này.

"Nhưng không ngờ trong vài phút yếu lòng, Huân cũng có tình cảm với Thủy và Huân biết Thủy cũng vậy. Vy Vy - bạn gái Huân, biết thế cũng giận lắm. Nhưng cô ấy quyết định "liều mạng" trong một "phép thử" nguy hiểm: Cùng đi du lịch với Huy để xa Huân một thời gian! Tụi này đúng là một cặp đôi "liều mạng", phải không?" - Huân cười.

"Hai người có cần phải làm cái trò đó không vậy? Tôi không ngờ cậu lại đem bạn gái mình ra để thử lòng tôi, để rồi đi thích chính cô bạn gái của tôi đấy! Không thể nào hiểu nổi" - Huy lớn tiếng.

"Thật sự là trong thời gian ấy, em và Huân cũng...chán nhau, như anh và Thủy" - Vy Vy tiếp lời - "Em chỉ muốn kiểm chứng tình yêu của hai anh chị, đồng thời kiểm nghiệm luôn cho chính bản thân em và Danny. Thú vị quá phải không?"

"Một trò đùa quá đáng. Tôi và Huy chẳng bao giờ thử nhau như thế" - Thủy thẳng thắn.

"Thế ai là người đặt ra điều kiện cho Huân và Huy vậy ta?" - Huân huýt gió.

"Ơ..." - Thủy cứng họng.

"Sau tất cả những sóng gió, Danny và Vy Vy thêm hiểu nhau nhiều hơn. Đáng ra bọn này nên nói sự thật với hai người ngay khi Huy đòi quay về bên Thủy. Nhưng Vy Vy lo rằng Huy chưa dứt khoát, thế nên cô nàng muốn "diễn" thêm một chút và Danny cũng "đóng kịch" thêm một tí" - Danny vừa dứt lời, Vy cười to.

"Nhờ vậy mà bây giờ Danny và Vy Vy không còn chán nhau nữa đấy. Hai đứa đã cùng trải nghiệm những thử thách thú vị. Huy và Thủy cũng thế. Chúng ta xứng đáng nhận được thành quả, bởi sau những khó khăn, tình yêu vẫn trường tồn."

Sự thật được lật mở. Huy và Thủy ngỡ ngàng. Hóa ra, đâu phải tụi nó là cặp đôi duy nhất trên thế giới này "bỗng dưng chán nhau".

Danny và Vy Vy cũng chán nhau. Họ cũng làm phép thử. Và họ nhận ra cảm giác chán chường chỉ xuất hiện nhất thời.

o0o

Có những điều khó lí giải. Điều bạn cần là không nhất thiết phải cố tìm ra lời đáp. Hãy để mọi chuyện diễn biến tự nhiên, hãy thả trôi cảm xúc và để mặc những thử thách ập đến. Có như vậy, bạn mới có thêm kinh nghiệm xử lí tình huống và được dịp kiểm nghiệm lòng mình. Nếu yêu nhau thật sự thì sóng gió đến mấy cũng chẳng thể rời xa nhau. Tôi tin điều đó. Và cả bốn nhân vật chính trong câu chuyện này cũng vậy.

Nếu một lúc nào đó, khi chào đón một ngày mới, bỗng bạn cảm thấy "chán ngán" người yêu mình, thì hãy cứ xem đó là một trạng thái cảm xúc bình thường, không có gì quá lo lắng cả. Tất cả còn tùy thuộc vào "điều bạn muốn" và một chút duyên phận.

( Theo Mực Tím )

Chán nhau - Kì 2: "Ngoại tình tư tưởng"

2010-07-26T21:37:00.002+07:00

Chia tay người mình yêu là một điều hoàn toàn không dễ. Người ta chỉ chia tay khi không còn tình cảm với nhau.

Thủy nghĩ mãi về quãng thời gian ba năm, tại sao ngày ấy Thủy không hề nghĩ sâu xa, không hề ích kỉ. "Rồi cảm giác chán này sẽ kéo dài cho đến bao giờ?". Thủy hoang mang.

Thủy cảm nhận được, nó không thể chia tay Huy, vì những kỉ niệm với Huy nhiều lắm, sâu đậm lắm. Mất Huy là nỗi thiệt thòi lớn nhất của nó. Huy tốt. Từ khi quen nó, Huy không còn ham chơi như xưa, có chăng chỉ là những buổi dạo quanh thành phố cùng Thủy, lắng nghe những bản nhạc dịu dàng cùng Thủy, im lặng hàng giờ bên nhau để lắng nghe nhịp tim tuần hoàn đều...Nhưng cũng chính vì có Huy, Thủy phải đánh đổi những phút giây vui vẻ bên bạn bè, đánh đổi cả những mối quan hệ "nửa vời" với những cậu bạn khác lớp, đánh đổi cả công việc. Năm 12, chuyện học bận rộn đến mấy, nó cũng vẫn dành thời gian vun đắp tình cảm với Huy, những cuộc thi săn học bổng, những chương trình ca nhạc cấp trường, nó đều gác lại. Đơn giản, thời gian dành cho việc học và dành cho Huy đã quá sức với nó...

Thi xong đại học, nó cảm thấy cô đơn vô bờ. Ngoài Huy ra, nó còn biết chia sẻ cùng ai về những vấn đề trong cuộc sống? Chẳng lẽ Huy phải nghe hết những chuyện không đâu của nó? Có những điều không thể kể cho Huy nghe được, có những xúc cảm mà chỉ những người bạn mới biết thông cảm cùng nhau...Huy không nhận ra điều này. Ừ, Huy thực tế và Huy không nhạy cảm...Con người không ai là hoàn hảo. Phải biết chấp nhận. Nó hiểu, những tên con trai khác chưa chắc ai có được những ưu điểm như Huy. Nhưng..., 18 tuổi, và phải đánh đổi nhiều thứ vì tình yêu, liệu có đáng?

Huy không lo về tương lai, bởi tương lai của hắn quá rạng ngời, bởi điều kiện gia đình có thể giúp Huy không phải nghĩ ngợi. Nó lại khác. Nó thích tự lập và nó thích những người có tính tự lập. Huy lại không có điều đó. Nó chỉ nhận ra được khi nó bận làm việc túi bụi, còn Huy vẫn chơi bời như một chàng công tử nhà giàu...

Ngoài cái mác đẹp trai nhà giàu, thì Huy có năng khiếu gì đặc biệt? Hình như là không...

Càng nghĩ Thủy càng bế tắc. Nó ghê sợ chính mình khi có những tư tưởng như thế...Nó đang ngày càng ích kỷ, nó bắt đầu khước từ chính hạnh phúc của bản thân, đúng không? Nhưng điều đó có gì sai? Nó không hề phản bội Huy, nó vẫn còn tình cảm với Huy, chỉ đơn giản là...chán, chán một chút thôi mà...

Thủy thèm cảm giác "như phút ban đầu". Thủy ước gì nó và Huy bắt đầu lại, bắt đầu hẹn hò, bắt đầu nhớ nhung, ghen tuông, giận hờn vu vơ...Đó là những kỉ niệm đẹp khi còn đi học...Bây giờ sắp trở thành sinh viên, trong tiềm thức còn đọng lại điều gì?

Khi ta sở hữu điều gì đó rồi thì chẳng lẽ ta không cần vun đắp, và ta cứ phải sống trong thói quen, cứ thế?

o0o

Ngày nào Huy cũng nhắn tin cho Thủy. Nhưng đến tin thứ 3 thì hai đứa chẳng biết nói gì nữa. Tính Huy và Thủy xưa giờ vốn ít nói, Thủy biết. Cái tôi của cả hai cũng hơi cao. Khi hai đứa chìm trong khoảng lặng thì Thủy là đứa lên tiếng: "Anh ngủ đi. Mai còn đi tham quan nữa". Huy "ừ".

Những ngày vắng Huy, Thủy như thấy vui hơn. Nó lại được là chính mình, mở rộng quan hệ với bạn bè hơn...Những thành viên từ ban quản trị diễn đàn cùng những người bạn trên mạng đã khiến cuộc sống của Thủy tràn ngập màu sắc, tràn ngập niềm vui...Nó đã quên đi việc chán Huy vì bây giờ, Huy xuất hiện trước mặt nó hay không, thì nó vẫn muốn được tự do như thế này mãi...

Danny là một thành viên trong ban quản trị diễn đàn. Anh chàng này nhảy rất hay, hát rap cực đỉnh và phong cách thì...khỏi chê. Thủy với Danny khá hợp gu về sở thích, quan điểm, và trò chuyện cực vui...Nhờ Danny, Thủy không còn buồn khi Huy dạo này thờ ơ với mình...

Thi thoảng Thủy linh cảm có điều gì bất thường, nhưng rồi nó lại cười xuề xòa: "Lại suy nghĩ vớ vẩn. Không có gì đâu. Huy chỉ đi chơi thôi mà..."

o0o

Những ngày ở Nha Trang, xa mặt cách lòng, Huy chợt chán Thủy. Cảm giác chán tiềm tàng cách đây vài ngày chợt bùng phát mãnh liệt khi quanh Huy là những cô bạn cùng tuổi xinh đẹp, thú vị và biết trau chuốt, không như Thủy, suốt ngày cứ vùi đầu vào đống sách, mê say trong công việc và chẳng biết điệu tí nào...Những cảm xúc kì lạ len lỏi trong Huy, khi lần đầu ánh mắt Huy chạm vào cô bé ấy, xinh đẹp, dễ thương, trong sáng như bông hoa sứ...Và điều đặc biệt là...

Cô bé ấy cũng thích Huy...

Cô bé ấy sẵn sàng chia sẻ với Huy mọi điều...

Cô bé ấy luôn nghĩ cho Huy trước...

Huy rung động rồi...Huy thích cô bé ấy rồi...

Và Huy cũng còn yêu Thủy lắm...

Huy biết phải làm sao đây?

o0o

"Em à...Tự dưng anh rung động trước người khác... Anh thật không hiểu rõ lòng mình. Anh cũng yêu em nữa. Nhưng hiện tại anh biết làm sao đây?" - Đang ngồi xem Danny tập nhảy, Thủy nhận cuộc điện thoại và sửng sốt bàng hoàng. Thủy nghe rõ từng lời của Huy, nhưng sao bây giờ tai Thủy ù đi và chiếc điện thoại rơi tuột.

"Có chuyện gì vậy Thủy?" - Giọng Danny lo lắng.

"Kết thúc, kết thúc rồi, Danny à" - Thủy mỉm cười và chợt nấc lên.

o0o

Chia tay người mình yêu là một điều hoàn toàn không dễ. Người ta chỉ chia tay khi không còn tình cảm với nhau. Đằng này, Thủy nói chia tay vì bế tắc. Thủy không thích sự phản bội. Thủy chưa hề phản bội Huy, cớ sao Huy lại...

3 năm...Hơn một ngàn ngày quen nhau bỗng chốc biến thành con số 0 vô nghĩa. Thời gian là gì chứ? Chẳng là gì khi trong một phút giây bồng bột, không kiểm soát được lời nói, ta mất nhau... Ai sai? Không ai cả. Chỉ đơn giản, tình cảm đôi khi cần một điểm dừng để xem tình yêu trong ta đong đầy bao nhiêu. Huy không hiểu điều đó và Huy mất kiên nhẫn, Huy không hiểu điều đó và Huy không kiểm soát được xúc cảm của bản thân...Ai mà không có vài phút yếu lòng, nhưng bây giờ, Thủy khó mà tha thứ cho Huy được nữa...

Chán...Chán và chán. Cảm giác ấy dứt điểm bằng một câu nói chia tay. Thủy sửng sốt. Huy bàng hoàng. Sao mọi việc lại diễn biến nhanh như vậy? Như một con diều đang sải cánh trên bầu trời cao rộng, bỗng đứt dây. Không ai biết con diều bay đi đâu, và điểm dừng ở nơi nào...

Có những việc chẳng ai hiểu, cũng chẳng lí giải nổi. Tâm trạng của người trong cuộc là thật lòng nhất, sâu sắc và chân thành nhất. Tất cả những điều lí giải bây giờ đều là ngụy biện, bởi ai cũng cho rằng mình đúng, ai cũng có lí lẽ riêng, không ai có lỗi. Nhưng mấy ai biết, tình cảm đôi khi cần sóng gió như thế, để hiểu được ai là người chân thành, ai vững tin và ai có thể đương đầu vượt qua để rồi được hạnh phúc...

Ngay lúc này, Thủy lại yếu lòng trước Danny. Nhưng nỗi đau về Huy luôn khiến Thủy dằn vặt. Nhưng Huy cũng có người khác rồi, sao Thủy lại không thể "thử cảm giác mới"? Phải công bằng chứ. Phải thử chứ!

Thủy bận rộn trong công việc. Thủy yêu đời hơn và có nhiều bạn hơn. Thủy và Danny cho nhau cơ hội.

Nhưng tận trong thâm tâm, Thủy đã hết chán Huy từ lâu rồi...

"Hết chán" là biểu hiện gì? Hết chán vì hết yêu hay hết chán vì tình yêu còn tồn tại?

( Theo Mực Tím )

Chán nhau - Kì 1: Như là thói quen...

2010-07-26T21:36:00.002+07:00

Sau một giấc ngủ dài chập choạng, Thủy thức giấc trong tâm trạng uể oải.

Nhìn tin nhắn của Huy, nó kéo trùm chiếc chăn qua đầu và tắt luôn điện thoại, không quên nén một tiếng thở dài...

Suốt ba năm qua, bình minh của Thủy luôn bắt đầu bằng một tin nhắn của Huy và kết thúc bằng một cú điện thoại của Huy.

Sao lại không có gì mới? Tại sao mọi việc cứ lặp lại theo thói quen và rồi mọi kế hoạch, dự định, mọi hoài bão ấp ủ bấy lâu trong Thủy bỗng tan chảy? Thủy không giải thích được, cũng chẳng rõ lòng mình lúc này. Bỗng nó không muốn đi ăn sáng cùng Huy, chẳng muốn đi dạo công viên và buổi chiều cũng lười đi mua vài vật dụng lặt vặt trang trí lại gian phòng sau khi thi xong đại học...

Phải chăng nếu có tình yêu, con người cần hi sinh nhiều thứ? Thủy đã đánh mất khá nhiều vì tình cảm, và rồi Thủy bỗng cảm thấy chán ghét chính bản thân mình, chán luôn cả người yêu mình...

Có thể đây chỉ là tâm trạng nhất thời của Thủy. Hôm qua thức khá khuya để hoàn thành chương trình radio cho diễn đàn trường, hôm nay tâm trạng bực dọc cũng phải. Tối qua Thủy cũng bỏ lỡ luôn một chương trình ca nhạc quy mô và hoành tráng, nó được tặng vé miễn phí từ ban quản trị diễn đàn, nhưng nó không đi được vì...mải đi chơi với Huy, nó quên béng đi...

Bỗng nó cảm thấy tủi thân...Nó nhớ lại cách đây vài ngày, hội bạn cũ lâu ngày không gặp, bèn rủ nó đến khoảng sân sau trường cấp hai để ôn lại những kỉ niệm xưa cũ, nó gật gật và rồi nhận được "phán quyết" của mẹ: "Huy nó đang chờ con, nửa giờ nữa nó đến. Không bạn bè gì hết!". Ôi, mới chỉ là "quen nhau" mà còn bị gò bó như thế, thì vài năm sau nữa sẽ thế nào? Nghĩ tới, Thủy rợn người...

o0o

Gặm miếng sandwich nhạt thếch, Thủy cảm nhận được một thước phim nhanh lướt ào ào trong tiềm thức mình, chỉ trong vài giây mà cả một thời thơ ấu được tái hiện. Thủy thấy rõ cảnh lần đầu tiên nó và Huy cùng xây lâu đài cát tại một bờ biển, hình như đó là lần gia đình hai đứa cùng đi du lịch mùa hè. Nhà Huy gần nhà Thủy, Huy hơn Thủy một tuổi. Khu phố ngày ấy rất hiếm trẻ con nên Huy và Thủy thân như anh em...Dần dà, tình cảm phát triển cao hơn một bậc khi nào không rõ. Chỉ biết rằng, khi Thủy vào lớp 10 thì Thủy không hề cô đơn. Giờ ra chơi nào cũng có Huy cạnh bên, lúc về nhà Huy cũng đạp xe bên cạnh...Mối tình tuổi học trò trong sáng dần biến thành một tình yêu...Suốt ba năm, biết bao nhiêu kỉ niệm, những buồn vui giận hờn, những hiểu lầm và cả những suy nghĩ con nít, Thủy nhớ hết chứ...Nhưng hiện tại Thủy đang chán, đang chán, tại sao?

"Làm gì mặt con đờ đẫn vậy?" - Giọng mẹ trong trẻo, dứt khoát, kéo Thủy về thực tại.

"Hôm qua đáng lẽ con phải được ngủ sớm, nhưng vì đi chơi với Huy nên phải thức khuya làm việc, mẹ à..."

"Mới 18 tuổi mà cô muốn làm việc rồi à? Chưa biết kết quả thi đại học, làm gì được chứ? Sung sướng không chịu, toàn đâm đầu vào cái khổ..."

"Nhưng con không thể để mẹ nuôi hoài được. Con cần tự lập. Công việc tại diễn đàn tuy cực, nhưng con có thể làm những gì mình thích và có thù lao nữa..."

"Tiền mẹ cho con chưa đủ sao?"

"Nhưng con còn một vài sở thích cá nhân..."

"Thôi được rồi, tùy cô, muốn làm gì thì làm" - Giọng mẹ có vẻ vừa ủng hộ, vừa trách móc...Thủy đã lớn, nó muốn tự lập là sai sao?

Và chẳng lẽ cứ phải bên cạnh Huy mãi? Còn những tương lai, hoài bão xưa cũ, Thủy vứt đâu rồi?

o0o

Một buổi đi chơi có thể "ngốn" của Thủy cả một tuần lương làm việc cật lực cho diễn đàn. Và Thủy thì không muốn cứ mãi đi chơi như thế. Nhà Huy khá giả, Huy có thể cho phép mình muốn làm gì thì làm, muốn đi chơi đâu thì đi. Nhưng Thủy khác. Thủy không quen dựa dẫm và Thủy biết giá trị của đồng tiền, khi chính bản thân nó tạo ra...

"Chiều đi dạo nhé" - Giọng Huy trầm trầm qua điện thoại.

"Hôm nay em mệt. Em cần đi ngủ. Tối qua thức khuya làm việc, bây giờ vẫn còn đừ..."

"Rồi. Vậy thôi. Bye em" - Huy cúp máy, tiếng "cụp" tuy nhẹ nhưng làm Thủy giật mình.

o0o

Mở điện thoại định nhắn tin cho bạn bè để đi đâu đó, nhưng rồi Huy khựng lại. Suốt 3 năm qua, lúc nào cũng bên Thủy, Huy đã bỏ lỡ bạn bè trên một chuyến xe nào đó rồi. Bây giờ rất có thể họ đang đi du lịch, đi liên hoan, đi làm việc part-time, hoặc đi chơi với "nửa ấy", đâu còn thời gian để bù khú. Những ngày gần đây, Huy thấy Thủy lạ lắm, hay mệt mỏi uể oải và không còn quan tâm Huy như xưa. Huy hiểu, Thủy là một cô gái đầy bản lĩnh, giỏi giang. Vừa làm thêm ở cửa hàng bánh kẹo, vừa làm việc trên mạng tại nhà, thi thoảng lại cộng tác viết bài cho những trang web nào đó, rồi lại còn lu bu với việc nhà, vậy mà ngày nào cũng dành ít nhất một giờ cho Huy, bên cạnh Huy, nhắn tin cho Huy nữa...Nếu Huy là Thủy, chắc gì hắn làm được một lúc nhiều việc đến vậy...

Nhưng một luồng suy nghĩ chợt thoáng qua trong đầu Huy: "Có cần phải như vậy không em? Đành rằng phấn đấu cho bản thân mình là tốt, muốn tự lập là tốt, nhưng có nhất thiết phải đánh đổi thời gian vui chơi, thời gian yêu thương?". Huy cảm thấy buồn vì không giúp được gì cho Thủy nhưng đồng thời Huy cũng cảm thấy tình cảm giữa hai đứa cứ rơi vãi nhiều chỗ...Huy biết, chắc chắn hai đứa sẽ không bao giờ nói lời xa nhau, nhưng đang chán thì biết làm gì, làm gì bây giờ?

Bạn có người yêu, nhưng người đó không toàn tâm toàn ý với bạn, cũng tủi thân lắm chứ. Bạn cần người ấy quan tâm mình, nhưng người ấy dạo này hễ một chút là làm việc, buông một tí là cần được nghỉ ngơi. Huy chênh vênh...Huy cảm thấy thiếu sự quan tâm từ Thủy, Huy bế tắc và Huy cũng chán...Chán điều gì ư? Không rõ...

Việc Thủy ở bên Huy, liên lạc với Huy mỗi ngày như một thói quen. Huy cần điều đó như Huy cần không khí để thở. Nhưng rồi dần dà Thủy luôn để Huy phải chủ động. Làm gì bây giờ?

Có đôi khi bạn cảm thấy người đó không còn yêu mình nữa, thì bạn bỗng dưng cũng...không còn yêu người đó như phút ban đầu...

"Anh sắp đi du lịch dài hạn. Ở Nha Trang. Vài tuần nữa anh về" - Nhắn tin cho Thủy vỏn vẹn như thế, rồi Huy đi...

o0o

Đọc tin nhắn, Thủy gọi lại cho Huy, dặn dò đủ thứ, bảo rằng đi nhớ về sớm và đừng tiêu xài hoang phí. Huy ừ ừ, rồi dặn dò ngược lại. Thủy yên tâm phần nào. Ít ra thì Thủy có thời gian để làm việc cả ngày tại tiệm bánh kẹo và mở rộng quan hệ xã hội hơn...

Lần cuối cùng đi chơi với Huy là cách đây 8 ngày. Hôm đó đi chơi từ sáng đến tối mịt, về nhà Thủy cũng chẳng buồn nhắn tin chúc Huy ngủ ngon nữa. Thủy bải hoải, chán chường và cảm thấy thời gian trôi qua vô nghĩa. Thủy muốn làm việc gì đó có ích cho tương lai, thay vì cứ đi chơi quên tháng ngày...

Có thể cảm giác chán chường chỉ xuất hiện khi Thủy thấy Huy chưa đủ chín chắn để chuẩn bị cho tương lai lâu dài, khi Huy suốt ngày đi chơi, đi du lịch, khi Huy không biết lao động để tạo ra đồng tiền, và ngoài việc đi chơi, Huy chẳng thể chia sẻ được gì cho Thủy, chẳng hiểu ước mơ về một tương lai xa của Thủy.

Có một người yêu đẹp, nhà giàu, thông minh, chưa chắc đã hạnh phúc. Bởi điều người con gái cần ở một người con trai là sự tự lập, có thể che chở, bảo vệ người yêu, chứ không phải là những hào nhoáng bề ngoài...

Thủy sẽ không nói lời chia tay, bởi Thủy còn tình cảm với Huy và 3 năm là một khoảng thời gian không dễ ai có được. Nhưng Thủy đang chán, và Thủy cần một khoảng cách đủ xa và thời gian đủ đâu để kiểm nghiệm lòng mình...

Sóng gió bắt đầu từ đó...

( Theo Mực Tím )

Lãnh Đạo Và Sự Tự Lừa Dối 06

2010-07-26T21:27:00.000+07:00

5 ĐẰNG SAU SỰ LÃNH ĐẠO THIẾU HIỆU QUẢ

- Sau mười năm làm việc ở hãng luật, tôi chuyển qua làm trưởng ban cố vấn cho hệ thống sản phẩm Sierra. Cậu còn nhớ hãng Sierra không? - Ông Bud quay sang hỏi tôi.

Theo tôi được biết, Sierra là đơn vị đi tiên phong trong việc đưa ra một số quy trình sản xuất mà

Zagrum đang áp dụng. Nhờ những phát minh đó, Zagrum đã vươn lên vị trí hàng đầu trong các nhà máy sản xuất công nghệ cao.

- Tôi biết những công nghệ của họ đã làm thay đổi cả nền công nghiệp. Nhưng sau đó thì sao ạ?

- Họ đã bị công ty Zagrum mua lại.

- Thật ư? Tôi chưa từng biết thông tin này. - Tôi tròn mắt ngạc nhiên.

- Bản hợp đồng đó khá phức tạp. Nhưng cuối cùng thì Zagrum cũng giành được quyền sở hữu hầu hết cổ phiếu và các bằng sáng chế của Sierra.

- Mười sáu năm trước, theo hợp đồng, tôi phải chuyển sang làm việc cho Zagrum dù khi đó đang là giám đốc điều hành của Sierra và chẳng biết chút gì về Zagrum cả. - Ông Bud nhấp một ngụm nước và nói tiếp.

- Thời điểm đó, Zagrum vẫn là một ẩn số đối với nhiều người, trong đó có tôi. Thế nhưng, ngay tại buổi họp thứ hai, tôi đã được biết một số bí mật giúp Zagrum có được thành công như vậy.

Nhờ những thành công đã đạt được ở Sierra, tôi được điều vào ban quản lý của Zagrum. Ngay trong buổi họp đầu tiên của mình ở Zagrum, tôi được giao nhiệm vụ phải tìm hiểu về doanh nghiệp cùng những vấn đề liên quan khác, và phải hệ thống chúng vào một bản báo cáo trong thời gian hai tuần - trước khi buổi họp thứ hai được tổ chức. Nhưng cậu biết không, dù đã cố gắng nhưng đến ngày cuối cùng của thời hạn, tôi vẫn chưa hoàn thành công việc được giao. Buổi tối trước khi cuộc họp thứ hai diễn ra, tôi ngồi xem lại những gì mình đã và chưa làm được. Vì lúc đó đã muộn trong khi tôi cũng đã thấm mệt và công việc còn lại cũng không quá quan

trọng nên tôi quyết định bỏ qua. Tại buổi họp ngày hôm sau, tôi đã đọc bản báo cáo, chia sẻ những thông tin quan trọng mà mình đã thu thập đồng thời đưa ra những kết luận cần thiết. Sau đó, tôi thành thật trình bày vấn đề của mình, về việc thiếu thời gian cũng như những khó khăn mình đã gặp phải, và cả công việc mà tôi chưa làm xong. Và cậu có biết chuyện gì không Tom ?

- Rồi sao ạ, thưa ngài? - Tôi thắc mắc.

- Tôi sẽ không bao giờ quên những gì đã xảy ra sau đó. Ngài Lou Herbert, chủ tịch của công ty, quay sang Kate Stenarude, lúc đó đang nắm giữ vị trí của tôi hiện giờ, yêu cầu cô ấy đảm nhiệm công việc mà tôi đã chưa hoàn thành. Buổi họp tiếp tục với phần báo cáo của những người khác. Tôi ngồi ở góc bàn, suy nghĩ về hành động của mình. Tôi cảm thấy xấu hổ và thấy mình thật nhỏ bé so với mọi người xung quanh. Hôm đó, tôi là người duy nhất không hoàn thành công việc được giao. Tôi tự hỏi liệu mình có đảm nhận được vị trí mình đang giữ không và liệu có muốn làm nữa không? Kết thúc buổi họp, tôi cho tài liệu vào cặp như những người khác, thấy mình không còn là thành viên của tập thể nữa nên lặng lẽ bước qua mấy đồng nghiệp đang cười đùa

với nhau. Khi tôi đang hướng về phía cửa thì có một bàn tay của ai đó đặt lên vai tôi.

“Bud…”

Tôi quay lại và thấy ngài Lou đang cười, chăm chú nhìn tôi bằng đôi mắt dịu dàng nhưng sắc sảo.

“Cậu có phiền không nếu tôi cùng đi về văn phòng với cậu?” - Ngài hỏi.

“Dạ, không sao ạ”. - Tôi đáp, ngạc nhiên thấy đó đúng là điều tôi thật sự muốn.

Lãnh Đạo Và Sự Tự Lừa Dối 05

2010-07-26T21:26:00.006+07:00

4 BÊN DƯỚI NHỮNG VẤN ĐỀ

- Có bao giờ cậu nghe nói đến Ignaz Semmelweis chưa? - Bud hỏi.

- Chưa, thưa ngài. Đó là một căn bệnh ư?

- Không, không phải. - Bud nói và bật cười. - Nhưng cũng gần như vậy đấy. Semmelweis là một bác sĩ sản khoa người Hungary, sống ở thế kỷ XIX. Ông làm việc tại bệnh viện Genaral ở Vienna, một bệnh viện chuyên về công tác nghiên cứu. Khi đó, tỷ lệ tử vong của sản phụ ở đây lên tới 10%, một tỷ lệ quá cao. Cậu có thể hình dung được không Tom, cứ mười sản phụ thì có một người bị chết?

- Chắc chắn tôi sẽ không để vợ tôi đến đó. - Tôi đáp lại.

- Không phải chỉ có mình cậu đâu. Trong thực tế, tai tiếng của bệnh viện này khủng khiếp đến nỗi nhiều sản phụ chấp nhận sinh bên ngoài rồi mới đến đấy.

- Tôi nghĩ không thể trách họ được. - Tôi nói.

- Tôi cũng nghĩ vậy. - Bud gật đầu đồng ý.

Ông nói tiếp:

- Sau này, Semmelweis tập hợp những triệu chứng có liên quan tới vấn đề tử vong của sản phụ thành một nghiên cứu có tên là “sốt hậu sản”. Nhưng lúc đó, nền y học lại áp dụng các phương pháp điều trị riêng biệt cho từng căn bệnh. Triệu chứng sưng phù do viêm tụ máu được điều trị bằng cách trích máu hoặc dùng đỉa hút. Và phương pháp này cũng được dùng để điều trị triệu chứng sốt. Còn đối với các chứng bệnh liên quan tới đường hô hấp, họ cho nâng cấp hệ thống thông gió để cải thiện môi trường sống. Dù Sammelweis đã tiến hành thử nghiệm nhiều biện pháp nhưng kết quả vẫn không có gì thay đổi. Chỉ trong vài ngày, hơn một nửa số sản phụ nhiễm bệnh đã tử vong. Trước mối đe dọa khủng khiếp này, nhiều bệnh nhân đã van xin được chuyển qua khu thứ hai của khoa sản, nơi tỷ lệ tử vong là 2%. Semmelweis thật sự bị ám ảnh bởi điều này - nhất là khi đối chiếu tỷ lệ tử vong giữa hai khu và phát hiện ra sự khác biệt của nó. Các bệnh nhân trong khu của Sammelweis được các bác sĩ chuyên khoa thăm khám, còn khu kia là do các nữ hộ sinh trông nom. Nhưng việc phát hiện ra điều này cũng không giúp Semmelweis lý giải được nguyên nhân khiến tỷ lệ tử vong trong khu của mình cao đến vậy. Sau đó, ông đã thử xem xét đến các yếu tố khác biệt giữa các sản phụ, từ vị trí sinh nở tới mức độ thông gió và khẩu phần ăn. Ông thậm chí còn phân loại cả cách thức giặt là. Mặc dù đã tìm hiểu tường tận từng

chi tiết nhưng Semmelweis vẫn không tìm ra được đáp án. Mọi phương pháp của ông đều không mang lại kết quả như ông mong muốn.

- Tôi nghĩ hẳn ông ấy đã rất nản lòng. - Tôi nói.

- Tôi cũng nghĩ vậy. - Bud tán thành. - Nhưng sau đó, một sự việc bất ngờ đã xảy ra. Sau bốn tháng đi công tác tại một bệnh viện khác trở về, Semmelweis phát hiện ra tỷ lệ tử vong đã giảm đi đáng kể trong khu do các bác sĩ quản lý.

- Thật thế ư?

- Đúng vậy. Semmelweis không hiểu được tại sao lại như vậy nhưng rõ ràng đó là sự thật. Ông lại bắt tay vào tìm hiểu nguyên nhân. Dần dần, ông nghĩ đến khả năng nghiên cứu trên tử thi mà nhiều bác sĩ khác đã và đang tiến hành.

- Nghiên cứu trên tử thi à?

- Đúng. - Bud đáp. - Cậu hãy nhớ General là một bệnh viện chuyên về nghiên cứu và giảng dạy. Ở đấy có rất nhiều bác sĩ vừa làm nhiệm vụ nghiên cứu tử thi, vừa thực hiện công tác chữa trị cho bệnh nhân. Vào thời ấy, họ cho rằng điều đó là bình thường bởi chưa ai biết đến sự tồn tại của các vi trùng - vốn là những sinh vật cực nhỏ. Các bác sĩ chỉ nhìn thấy triệu chứng gây bệnh mà chưa xác định được nguyên nhân của nó. Sau khi xem xét lại cách thức hành nghề của mình và của các đồng nghiệp khác, Semmelweis nhận ra rằng, bản thân ông chính là sự khác biệt đáng kể nhất bởi ông là người nghiên cứu tử thi nhiều nhất ở bệnh viện. Từ những quan sát đó, ông đã phát triển một học thuyết về chứng “sốt hậu sản”, và học thuyết này là tiền thân của các học thuyết về vi trùng sau này. Ông kết luận rằng có cái gì đó đã được truyền từ tử thi tới các bệnh nhân thông qua bàn tay của các bác sĩ. Ngay sau đó, ông lập tức đưa ra nội quy yêu cầu các bác sĩ phải rửa tay thật sạch bằng dung dịch nước chanh và clo để khử trùng trước khi khám bệnh.

- Vậy theo cậu điều gì đã xảy ra?

- Semmelweis đã đúng? - Tôi tò mò hỏi.

– Đúng vậy! Tỷ lệ tử vong đã giảm xuống còn 1%.

- Nghĩa là các bác sĩ chính là trung gian lây bệnh? - Tôi ngạc nhiên.

- Đúng vậy. Chính Semmelweis đã buồn bã nói rằng: “Chẳng biết có bao nhiêu bệnh nhân đã sớm qua đời do lỗi của tôi”. Thật khó tưởng tượng phải không? Các bác sĩ đã làm cố gắng hết sức để cứu chữa bệnh nhân nhưng do những giới hạn về hiểu biết của mình, họ đã vô tình trở thành trung gian lan truyền bệnh tật.

Thế nhưng, tất cả những hậu quả đáng buồn ấy lại hoàn toàn có thể ngăn chặn kịp thời bằng động tác đơn giản là rửa tay bằng dung dịch nước chanh và clo để chống lại một thứ mà sau này được xác định là vi trùng.

Ông Bud dừng lại, đan hai bàn tay vào nhau rồi nói tiếp.

- Tương tự, trong các tổ chức cũng đang tồn tại một loại vi trùng như thế và tất cả chúng ta đều đang nhiễm phải nó. Loại vi trùng đó có khả năng giết chết năng lực lãnh đạo, gây nên nhiều “vấn đề về con người”.

Nhưng loại vi trùng này lại có thể bị cô lập và vô hiệu hóa nếu chúng ta thật sự quyết tâm.

- Loại vi trùng đó là gì vậy, thưa ngài? - Tôi hỏi.

- Chính là điều mà chúng ta vừa nói tới. - Bud đáp. - Sự tự lừa dối và “chiếc hộp”. Cụ thể hơn, sự tự lừa dối là một căn bệnh. Còn bây giờ, chúng ta sẽ tìm hiểu về loại vi trùng gây ra căn bệnh này.

Bud đứng lên, nhìn thẳng vào mắt tôi và nói tiếp.

- Theo tôi, tương tự như việc phát hiện ra nguyên nhân gây sốt hậu sản, việc phát hiện nguyên nhân gây nên sự tự lừa dối trong các tổ chức cũng liên quan tới một thuyết hợp nhất. Thuyết này tập hợp các nguyên nhân tiềm ẩn bên dưới mà chúng ta vẫn gọi là “những vấn đề con người” - từ khía cạnh lãnh đạo cho tới động cơ thúc đẩy và tất cả các vấn đề khác. Ở đây chúng ta có một cách để tiếp cận và giải quyết chúng, nhưng không phải theo hình thức đơn lẻ, Tom ạ.

- Một bước tiến rất quan trọng. - Tôi nói.

- Thực vậy. - Bud đáp lại. - Và đó còn là một sự khám phá nữa. Nhưng tôi không có ý định giải thích cho cậu đâu. Ở đây tôi chỉ cố gắng giúp cậu tự phát hiện ra vấn đề thôi. Điều quan trọng là bản thân cậu cần phải tự khám phá và thông suốt bởi vì mọi chiến lược xoay quanh vấn đề này đều sẽ được thực hiện trong bộ phận của cậu.

- Vâng. - Tôi tán thành.

- Được rồi ! - Bud nói - Bây giờ, tôi sẽ kể cho cậu nghe về một trong những kinh nghiệm đầu tiên của tôi tại Zagrum.

Lãnh Đạo Và Sự Tự Lừa Dối 04

2010-07-26T21:26:00.003+07:00

3 SỰ TỰ LỪA DỐI

- Cậu có con không Tom?

Câu hỏi đột ngột này của Bud khiến tôi cảm thấy dễ chịu hơn rất nhiều. Các cơ mặt của tôi giãn ra. Tôi có cảm giác như sự sống đã trở lại trên khuôn mặt của mình.

- Có ạ, tôi có một con trai. Cháu tên Todd và đã được mười sáu tuổi.

- Thế cậu có còn nhớ cảm giác của cậu khi Todd chào đời không? Có phải cháu nó đã làm thay đổi quan điểm sống của cậu không? - Bud hỏi.

Đã mười sáu năm kể từ ngày Todd chào đời. Thế nhưng, ngay sau đó, các bác sĩ đã chẩn đoán Todd mắc phải chứng rối loạn mất tập trung (attention deficit disorder - ADD). Tôi không thể không đau lòng mỗi khi nghĩ đến Todd. Trong ngần ấy năm, cuộc sống của chúng tôi gặp rất nhiều rắc rối. Nhưng câu hỏi của Bud cũng đã gợi lại cho tôi không ít ký ức ngọt ngào.

- Vâng, tôi nhớ chứ. - Tôi bắt đầu trầm ngâm. - Tôi nhớ lần đầu tiên được ôm Todd vào lòng, đặt tất cả hy vọng và tình thương yêu vào đứa con trai bé bỏng của mình .

- Tôi cũng thế. - Bud nói và gật đầu, vẻ cảm thông. - Tôi muốn kể cho cậu nghe chuyện của tôi, bắt đầu từ sự ra đời của đứa con trai đầu lòng nhà tôi. Tên cháu là David.

Và Bud bắt đầu chìm vào dòng hồi tưởng.

- Khi đó, tôi đang làm việc cho một hãng luật danh tiếng thế giới. Năm đó, tôi được cử tham gia một dự án tài chính quan trọng có liên quan tới ba mươi ngân hàng lớn trên toàn cầu. Khách hàng của chúng tôi cũng chính là người cho vay đầu tiên của dự án. Vì tính chất quan trọng của dự án nên rất nhiều luật sư của nhiều hãng luật đã được huy động. Chỉ riêng hãng của chúng tôi cũng đã có tới tám người được cử đến từ bốn văn phòng khác nhau. Lúc đó, tôi là một trong hai thành viên ít kinh nghiệm nhất cả nhóm, chịu trách nhiệm soạn thảo năm mươi hợp đồng con dựa trên hợp đồng chính. Đó thật sự là một dự án hấp dẫn bởi lợi nhuận mà nó mang lại là rất cao, kèm theo đó là rất nhiều khoản khen thưởng hấp dẫn như du lịch quốc tế miễn phí. Một tuần

sau khi tôi nhận lời tham gia dự án đó, Nancy - vợ tôi - báo cho tôi biết cô ấy đã mang thai. Đó quả là thời gian tuyệt vời đối với vợ chồng tôi. Tám tháng sau, ngày 16 tháng 12, David chào đời. Trước lúc Nancy sinh, tôi đã làm việc cật lực để có thể dành trọn ba tuần bên vợ con. Cuộc đời tôi chưa bao giờ được hạnh phúc như thế!

Nhưng chỉ mười ba ngày sau đó, tức là ngày 29 tháng 12, tôi nhận được một cú điện thoại từ phía đối tác. Họ yêu cầu tôi phải có mặt trong cuộc họp giữa “tất cả các bên” tại San Francisco.

- Trong bao lâu thưa ông? - Tôi hỏi lại.

- Đến khi nào kết thúc hợp đồng, có thể là ba tuần mà cũng có thể là ba tháng. - Bud trả lời.

- Cứ nghĩ đến việc để Nancy và David ở lại Virginia một mình là tôi lại cảm thấy bất an. Nhưng tôi

không thể không đi. Sau khi đã hoàn thành mọi việc ở Washington, tôi miễn cưỡng lên máy bay tới San Francisco. Thật khó nói hết cảm giác của tôi khi chia tay gia đình bé nhỏ của mình. Tôi mang theo tấm hình của vợ con và đã bật khóc khi ra khỏi nhà. Và tôi là người cuối cùng tới văn phòng ở San Francisco, thậm chí sau cả anh bạn đến từ London. Do đến trễ, tôi đành phải ngồi ở tầng 21, tại căn phòng dành cho những vị khách cuối cùng, trong khi ban lãnh đạo và mọi người đều ở tầng 25.

- Và trong suốt thời gian đó, tôi đã làm việc một mình ở tầng 21 với khung hình vợ con trước mặt.

Trong khi đó, hầu hết các hoạt động đàm phán, hội họp giữa các bên… đều diễn ra ở tầng 25. Ngày nào tôi cũng làm việc từ bảy giờ sáng và kết thúc ngày làm việc của mình vào một giờ sáng hôm sau. Và đều đặn mỗi ngày ba lần, tôi xuống căn-tin dưới tiền sảnh mua một chiếc bánh mỳ vòng, một cái sandwich hoặc có khi chỉ một đĩa sa-lát rồi lại quay về tầng 21 vừa ăn vừa xem qua các tài liệu.

Chợt Bud ngừng lại, nhìn sâu vào mắt tôi và tiếp tục:

- Nếu cậu hỏi mục tiêu của tôi lúc ấy là gì, thì chắc chắn tôi sẽ nói rằng: “Tôi muốn soạn ra những văn bản tốt nhất để có thể mang lại lợi ích cao nhất cho khách hàng của mình và cũng để hợp đồng này kết thúc thắng lợi”, hoặc một điều gì đó tương tự như vậy. Bây giờ, tôi sẽ kể cho cậu nghe về những điều mà tôi đã được trải nghiệm tại văn phòng San Francisco ấy. Tất cả các cuộc đàm phán về nội dung của những văn bản mà tôi đang soạn thảo đều diễn ra ở tầng 25. Mỗi một thay đổi nhỏ trong cuộc đàm phán đều ảnh hưởng đến công việc của tôi. Thế mà trong suốt thời gian đó, tôi chẳng bước chân lên đó lần nào. Không những thế, trong khi mọi người ở tầng 25 đều được phục vụ ăn uống đúng giờ thì tôi lại cặm cụi mỗi ngày ba bận xuống căn-tin phía

dưới sảnh. Tôi cảm thấy rất buồn vì không ai bảo cho tôi biết điều đó. Trong mười ngày, tôi đã bị phê bình hai lần vì không cập nhật kịp thời những thay đổi diễn ra ở tầng 25 vào tài liệu của mình. Nhiều người cũng phàn nàn rằng họ không biết tìm tôi ở đâu. Nhưng cậu biết không, thực tế thì chẳng có ai thông báo với tôi về bất kỳ điều gì cả.

Đến đây, Bud lại ngồi xuống ghế.

- Đấy, với những điều tôi vừa kể, cậu có nghĩ là tôi đã hoàn toàn chú tâm vào việc “soạn ra những tài liệu tốt nhất để có thể mang lại lợi ích cao nhất cho khách hàng của mình và cũng để hợp đồng này kết thúc thắng lợi” không?

- Không, tôi nghĩ là không, thưa ngài. - Tôi trả lời và ngạc nhiên thấy giọng nói của mình đã trở nên nhẹ nhàng hơn so với lúc trước. - Tôi nghĩ thậm chí ngài còn không thích tham gia vào dự án đó. Vì ngài đang còn bận tậm vào chuyện khác.

- Cậu nói đúng. - Bud đồng ý. - Tôi đã không gắn bó với dự án đó. Thế theo cậu, vị đối tác đứng đầu có nhận ra điều đó không?

- Tôi nghĩ ông ấy đã nhận ra. - Tôi nhận xét.

- Đúng vậy. - Bud gật đầu. - Tôi đã không thật sự tham gia vào dự án này, không giữ đúng cam kết, không nắm bắt được tiến trình đàm phán và còn gây khó khăn cho người khác. Nhưng hãy xét thêm điều này: làm thế nào tôi có thể hợp tác với mọi người xung quanh nếu họ kết tội tôi không toàn tâm hoặc không tích cực tham gia vào công việc được kia chứ? Cậu có nghĩ tôi nên đồng ý với họ không?

Tôi bỗng trầm tư trước câu hỏi này dù nhìn bên ngoài, tình trạng lúc ấy của Bud rõ ràng là đang có vấn đề trong mắt mọi người.

- Không, tôi cho rằng ngài sẽ có cảm giác phòng thủ khi bị nhận xét như thế.

- Cậu nói đúng. Hãy nghĩ đi, ai đã chấp nhận rời xa đứa con mới sinh để tới San Francisco? Là tôi. -

Bud nói và tự trả lời cho câu hỏi của mình.

- Ai đã làm việc liên tục hai mươi tiếng mỗi ngày? Là tôi. - Giọng ông bỗng sôi nổi hẳn lên. - Ai đã tập trung làm việc một mình trong một gian phòng nằm dưới 4 tầng lầu so với mọi người? Là tôi. Và ai đã bị lãng quên, thậm chí không hề được quan tâm dù chỉ là một vấn đề cơ bản là phục vụ bữa ăn hàng ngày? Vẫn là tôi.

Vậy thì từ góc độ của tôi, ai mới là người đang làm cho mọi việc trở nên khó khăn hơn đối với ai?

- Tôi nghĩ, ngài đã xem chính mọi người mới là nguyên nhân gây ra tất cả những rắc rối này. - Tôi trả lời.

- Cậu hiểu ra vấn đề rồi đấy. - Ông ta đồng ý. - Nếu ở vị trí của tôi, xét về mức độ cam kết, gắn bó và nắm bắt công việc, cậu có nghĩ rằng chính tôi mới là người thực hiện cam kết tốt nhất trong dự án đó không?

Không một ai phải đương đầu với nhiều thách thức như tôi, trong khi tôi vẫn làm việc cật lực bất chấp những khó khăn đó.

- Quả có thế, thưa ngài. - Tôi trả lời, thả lỏng người trên ghế và gật đầu. - Ngài đã phải chịu đựng tất cả những điều đó.

Bud lại đứng dậy và bắt đầu đi lại trong phòng.

- Tôi bị coi là không toàn tâm trong công việc, không tích cực hợp tác và thậm chí là còn gây khó khăn cho mọi người trong dự án. Tất cả những điều đó là sự thật và đó là vấn đề lớn. Nhưng còn có một vấn đề khác cũng không kém phần quan trọng, và đó là vấn đề mà cậu và tôi sẽ bàn hôm nay.

Tôi hoàn toàn bị thu hút bởi những điều Bud sắp nói.

- Đó là việc tôi đã không thể nhận thức được vấn đề mà mình đang gặp phải. - Bud dừng lại một lát, rồi hướng về phía tôi và nói chậm rãi từng tiếng một. - Chắc chắn không thể có bất kỳ giải pháp nào cho vấn đề thiếu cam kết trong công việc của tôi nếu tôi không tìm ra giải pháp cho vấn đề lớn hơn đó.

Đột nhiên, tôi bắt đầu cảm thấy lo lắng. Tôi đã bị cuốn theo câu chuyện của Bud mà quên mất dụng ý của ông đằng sau đó. Rõ ràng, câu chuyện này là dành cho tôi. Hẳn ông ấy đang nghĩ rằng tôi gặp phải một vấn đề lớn. Đầu óc tôi bắt đầu chạy đua với sự lo lắng khi giọng nói của Bud tiếp tục vang lên.

- Cậu biết không Tom, những nhà triết học gọi sự mù quáng bướng bỉnh mà tôi đã thể hiện ở San Francisco là “sự tự lừa dối”. Còn ở Zagrum này chúng ta gọi nó bằng một danh từ riêng biệt là “nhốt mình trong hộp”. Nghĩa là, khi chúng ta tự lừa dối tức là ta đang tự “nhốt mình trong hộp”.

- Rồi cậu sẽ hiểu rõ hơn về khái niệm này. Trước hết, như cậu thấy đấy, ở một góc độ nào đó, tôi đã bị “mắc kẹt” trong chính kinh nghiệm của mình ở San Francisco. Sở dĩ như thế là do tôi đã không hề nghĩ rằng mình đang có vấn đề. Tôi chỉ nhìn mọi thứ từ góc độ của mình và chối bỏ thẳng thừng những góp ý của mọi người xung quanh. Vì thế mà tôi đã “nhốt mình trong hộp” - hạn chế, kín mít và mù lòa. Cậu có hiểu không?

- Có chứ, tôi hiểu ngài đang nói gì. - Tôi hưởng ứng trong sự cuốn hút của câu chuyện.

- Không có gì phổ biến hơn sự tự lừa dối của cá nhân trong các tổ chức. Từ kinh nghiệm làm việc của mình, tôi có thể chắc chắn là cậu cũng đã từng nhìn thấy vô số người như vậy.

Đúng thật chẳng hề khó để nhận ra một người như thế. Tôi nghĩ ngay đến Chuck Staehli, giám đốc điều hành cũ của tôi. Ông ta là một người đơn giản và có phần hơi ngốc nghếch. Thế nhưng ông ta lại không coi trọng ai ngoài bản thân mình.

- Vâng, tôi có biết một người như vậy.

- Tốt, vậy cậu có nghĩ rằng anh ta biết mình đang có vấn đề không?

- Không, tất nhiên là không rồi.

- Đúng như vậy. - Bud nói. - Con người chúng ta luôn chối bỏ sự thật là mình đang có vấn đề. Đó gọi là sự tự lừa dối bản thân. Đây là một hiện tượng phổ biến và trở thành nguyên nhân gây tổn thất lớn nhất trong các tổ chức.

Bud đặt hai tay lên thành ghế và tựa lưng vào ghế.

- Cậu còn nhớ mấy phút trước tôi đã bảo rằng cậu nên biết về vấn đề cốt lõi của ngành khoa học nhân văn không?

- Có, thưa ngài.

- Thì chính là nó đấy. Sự tự lừa dối - chiếc hộp - là vấn đề đó.

Bud ngừng lời, nhìn thẳng vào tôi một hồi lâu rồi nói bằng giọng thân tình:

- Tom ạ! Tại Zagrum này, mục tiêu mang tính chiến lược hàng đầu của chúng ta chính là hạn chế thấp nhất sự tự lừa dối ở cả phương diện cá nhân lẫn tổ chức. Và để giúp cậu hiểu được vì sao nó lại quan trọng với chúng ta như thế, tôi sẽ phải kể cho cậu nghe một câu chuyện tương tự trong ngành y tế.

Lãnh Đạo Và Sự Tự Lừa Dối 03

2010-07-26T21:26:00.000+07:00

2 VẤN ĐỀ

- Cậu đang gặp phải một vấn đề, Tom ạ. - Bud tiếp tục. - Tất cả mọi người đều biết điều này, từ vợ cậu, mẹ vợ cậu cho đến hàng xóm và các nhân viên của cậu. Nhưng điều đáng nói là chính cậu lại không hề hay biết. - Ông mỉm cười.

Tôi không biết nói gì trong trường hợp này. Làm sao tôi có thể lên tiếng khi mà bản thân tôi cũng không biết mình đang gặp phải vấn đề gì.

- Tôi e là tôi vẫn chưa hiểu rõ ý của ông cho lắm. Có phải ông muốn nói rằng tôi... rằng tôi... – Tôi lúng túng bởi tôi thậm chí còn không biết Bud đang định nói tới chuyện gì.

- Đúng vậy. Trước hết, anh hãy nghĩ về những ví dụ này nhé. - Ông vẫn nói với vẻ thích thú.

- Hãy nhớ lại lúc cậu định đổ xăng cho vợ, nhưng sau đó cậu lại không làm như thế nữa. Cậu lái chiếc sắp xe hết xăng về nhà và để sáng hôm sau cô ấy tự đi đổ?

Tôi hết sức ngạc nhiên và tự hỏi tại làm sao Bud biết được điều đó.

- Hoặc có lúc cậu hứa sẽ dẫn bọn trẻ đi xem một trận đấu bóng chày nhưng đến phút chót lại nuốt lời

chỉ vì một vài lý do vớ vẩn nào đó?

“Làm sao ông ấy biết được điều này nhỉ?” - Tôi tự hỏi.

- Hoặc có lúc cậu thực hiện lời hứa đó nhưng lại khiến cho bọn trẻ cảm thấy chúng có lỗi khi đi?

“Ừ nhỉ?”.

- Hoặc khi đọc sách cho con, cậu cố tình bỏ qua nhiều trang vì thiếu kiên nhẫn và cho rằng “bọn trẻ cũng chẳng chú ý gì tới điều này”?

“Đúng thế, nhưng bọn trẻ không để ý thật mà!”

- Hoặc cậu đỗ xe ở khu vực dành cho người tàn tật, rồi sau đó giả bộ đi khập khiễng để mọi người không nghĩ xấu về mình?

“Không! Tôi chưa bao giờ làm điều đó”.

- Hoặc cậu vẫn đỗ xe ở đó, nhưng lại chạy ngay ra khỏi ô tô nhằm chứng tỏ với mọi người là cậu đang rất vội và buộc lòng phải làm thế?

“Đúng! Quả thật có lúc tôi đã từng làm như vậy!”.

- Còn bây giờ hãy nghĩ về phong cách của cậu tại nơi làm việc. - Ông nói một mạch. - Có lúc cậu hạ mình trước người khác nhưng cũng có lúc cậu chê trách hoặc coi thường họ, đúng không?

- Nhưng tôi nghĩ rằng đó là điều cần thiết, thưa ngài. - Tôi chống chế. - Nhưng...

- Hoặc cậu thường phải cố gắng hết sức mới có thể khen ngợi người khác, đúng không? - Bud ngắt lời tôi. - Dù cố gắng đối xử tử tế với các nhân viên của mình bằng “những chiêu thức mềm mỏng” nhưng chưa bao giờ cậu thật sự tôn trọng họ? Mục đích của những chiêu thức này của cậu chỉ nhằm để sai khiến họ dễ dàng hơn?

Những điều Bud vừa nói khiến tôi thật sự bị sốc.

- Tôi luôn cố gắng đối xử tốt với mọi người. - Tôi quả quyết.

- Tôi biết, cậu đã làm như vậy. - Ông nói. - Nhưng hãy để tôi hỏi cậu một câu. Cậu cảm thấy như thế nào khi cậu “đối xử tốt với mọi người” theo như lời cậu nói? Nó có khác gì với cảm giác khi cậu chê trách hay coi thường họ không? Trong thâm tâm, cậu có thấy có sự khác biệt nào không?

- Tôi vẫn chưa hiểu lắm ý ông lắm. - Tôi đáp lại, cố không trả lời trực tiếp câu hỏi.

- Ý tôi là: Cậu có cảm thấy mình cần biết “tha thứ” cho các nhân viên của mình không? Một cách thẳng thắn, cậu có cảm thấy mình cần phải nỗ lực hơn nữa để có thể lãnh đạo thành công khi bị mắc kẹt giữa họ?

- Mắc kẹt? - Tôi hỏi lại.

- Hãy suy nghĩ về điều này. Cậu hiểu ý tôi là gì mà. - Bud cười nói.

Thật lòng tôi vẫn chưa hiểu điều ông muốn nói ở đây là gì. Sau một hồi suy nghĩ, cuối cùng tôi trả lời:

- Vâng, tôi cũng nghĩ như vậy. Tôi vẫn cho rằng có rất nhiều người lười biếng và kém cỏi. Nếu tôi thực hiện đúng nhiệm vụ của mình là khuyên bảo họ nhưng không mang lại kết quả như ý thì tôi buộc lòng phải nghĩ ra những cách lãnh đạo mới. Với nhiều người thì tôi áp dụng biện pháp khen ngợi, khích lệ nhưng với một số khác thì tôi buộc phải chỉ cho họ thấy những điểm kém cỏi của họ. Tất cả chỉ có thế. Nhưng ngài biết đấy, khi phê bình ai đó, tôi luôn cố gắng nói năng nhẹ nhàng để không làm họ tổn thương. Thực lòng mà nói, tôi cảm

thấy mình đã làm đúng và tôi rất tự hào khi mình đã kiểm soát được bản thân như vậy.

Bud nhìn tôi, mỉm cười:

- Tôi hiểu cậu. Nhưng tôi nghĩ sau buổi nói chuyện hôm nay, cậu sẽ không còn tự hào về điều đó nữa đâu. Bởi những điều cậu đang làm phần lớn đều là sai lầm.

Ngay lập tức, tôi phản đối:

- Đối xử tốt với mọi người lại là sai lầm ư?

- Đúng vậy, bởi vì vấn đề là cậu không hề đối xử tốt với họ. Cậu đang làm cho mọi chuyện trở nên nghiêm trọng hơn nhưng cậu lại không hề biết điều đó.

- Ý ngài là sao ạ? Ngài có thể giải thích rõ hơn được không? - Tôi hỏi, cố nén cơn giận dữ đang sôi lên trong lòng.

- Tôi rất vui được giải thích với cậu điều này. - Bud điềm tĩnh nói. - Tôi có thể giúp cậu hiểu được vấn đề của cậu là gì, cũng như tìm hiểu nguyên nhân của nó. Đó chính là lý do chúng ta gặp nhau hôm nay.

Ông dừng lại một lát rồi nói tiếp.

- Tôi có thể giúp cậu bởi chính tôi cũng đã từng trải qua giai đoạn này.

Bud chậm rãi rời khỏi ghế, khoan thai bước dọc theo chiếc bàn.

- Để bắt đầu, tôi nghĩ trước tiên cậu cần biết một vấn đề cốt lõi của ngành khoa học nhân văn.

Lãnh Đạo Và Sự Tự Lừa Dối 02

2010-07-26T21:25:00.005+07:00

LỜI GIỚI THIỆU

Trong một thời gian dài, vấn đề tự lừa dối đã trở thành đề tài thu hút sự chú ý của nhiều nhà tâm lý, triết gia và cả những học giả uyên thâm. Thế nhưng, điều đáng nói là cho đến nay, nhiều người trong chúng ta vẫn chưa thực sự quan tâm đến vấn đề này, bất chấp sự phổ biến cùng những tác động tiêu cực của nó. Vì thế, trong cuốn sách này, chúng tôi sẽ đề cập đến mức độ ảnh hưởng và đưa ra những giải pháp thiết thực để có thể giúp bạn thoát khỏi tình trạng này, cả trong quá trình lãnh đạo ở công sở lẫn trong cuộc sống gia đình.

Sự tự lừa dối là cụm từ dùng để chỉ cách ứng xử khá phổ biến của nhiều người trước những vấn đề xảy ra trong cuộc sống. Để bạn hình dung rõ hơn về khái niệm tự lừa dối, chúng ta hãy xét một ví dụ sau đây: Một em bé đang tập bò. Bé bắt đầu trườn mình xung quanh ngôi nhà. Do liên tục xoay tròn, bé bị kẹt dưới những đồ đạc trong phòng. Khi đó, bé cảm thấy khó chịu và cố vùng vẫy để thoát. Bé giẫy lên khóc và đập cái đầu bé nhỏ của mình vào các đồ vật xung quanh. Càng cố gắng thoát khỏi tình trạng này bằng cách đẩy mạnh và xoay nhanh hơn nữa, bé càng khiến cho tình cảnh của mình trở nên tệ hại.

Nếu biết nói, em bé đó sẽ đổ lỗi cho đống đồ đạc trong nhà. Bé sẽ kể đến tất cả các nguyên nhân, ngoại trừ bản thân mình. Nhưng dĩ nhiên, dù em bé có nhận ra điều đó hay không thì sai lầm đó vẫn xuất phát từ chính bản thân nó. Vậy nên, nếu không nhận thức được điều đó thì dù có nỗ lực như thế nào chăng nữa, đứa bé đó vẫn không thể thoát được tình thế này.

Sự tự lừa dối cũng tương tự như vậy. Nó khiến chúng ta không thể nhận ra nguyên nhân thật sự của mọi rắc rối mà mình đang vướng phải. Khi đó, tất cả những “giải pháp” mà ta có thể nghĩ đến chỉ càng khiến mọi thứ trở nên tồi tệ hơn mà thôi. Đó là lý do tại sao sự tự lừa dối lại thu hút sự quan tâm của nhiều nhà lãnh đạo đến vậy. Bởi vì nếu rơi vào tình trạng tự lừa dối, họ sẽ không thể tiếp tục sự nghiệp lãnh đạo của mình, và thậm chí còn phá hỏng mọi thứ mà mình đã cố công tạo dựng.

Chúng tôi đã viết quyển sách này với mục đích giúp độc giả có cái nhìn sâu sắc và toàn diện về vấn đề này. Không chỉ dừng lại ở đó, quyển sách còn đề cập tới vấn đề sâu xa hơn: Nó đưa ra giải pháp cho vấn đề tự lừa dối.

Từ những kinh nghiệm của bản thân trong lĩnh vực này, chúng tôi mang đến cho quý độc giả giải pháp thiết thực để có thể tự giải phóng mình ra khỏi “chiếc hộp” trong cách ứng xử với những người xung quanh, cũng như sự tự lừa dối với bản thân mình. Giải pháp này sẽ giúp các bạn giảm thiểu những mâu thuẫn, tăng thêm niềm hứng khởi, thúc đẩy tinh thần trách nhiệm và nâng cao khả năng đạt được thành công trong tổ chức của bạn. Không những thế, nó còn giúp bạn cảm thấy hài lòng và hạnh phúc hơn với những gì mình đang có.

Chúng tôi hy vọng rằng quyển sách Lãnh đạo và sự tự lừa dối này sẽ tạo nên động lực mới cho các bạn trong tất cả các lĩnh vực nhằm thoát khỏi “chiếc hộp” của mình và có được một cuộc sống như mong muốn.

- The Arbinger Institute (1)

(1) The Arbinger Institute: Học viện chuyên về tư vấn và huấn luyện quản trị có trụ sở chính đặt tại bang Utah, Hoa Kỳ, cùng hàng chục chi nhánh ở các nước tiên tiến trên toàn thế giới. The Arbinger Institute nổi tiếng với đội ngũ chuyên gia trong các lĩnh vực kinh doanh, luật, kinh tế, triết học, tâm lý học gia đình, giáo dục và tâm lý con người. The Arbinger Institute đã tư vấn thành công cho các tổ chức và tập đoàn lớn trên thế giới như Microsoft, LensCrafters, Raytheon, 3M, Bain Capital, AT & T, Đại học Cornell, Hải quân Mỹ…

Bìa 4

Thật sâu sắc và tuyệt vời! Cuốn sách này là một tiếng gọi đánh thức những ai đang tự “nhốt mình trong hộp” trong cách đối xử với người khác, và là cuốn-sách-buộc-phải-đọc dành cho những ai thấy mình cần phải hoàn thiện bản thân. Một khi tôi đã bắt đầu đọc, tôi không thể buông nó xuống.

—Steven C. Wheelwright, Giáo sư Trường Kinh doanh Harvard

Một hành trình tuyệt vời giúp tôi khám phá và thấu hiểu sâu sắc mình đã tác động tới người khác ra sao. Cuốn sách này đã làm thay đổi hoàn toàn cách thức đánh giá bản thân của tôi với tư cách một cá nhân cũng như một người lãnh đạo.

— Louise Francesconi, Phó Chủ tịch Raytheon Corporation

Thật phi thường! Arbinger đã làm chủ chiếc chìa khóa bí mật có thể tăng năng suất và sự sáng tạo. Hãy đọc cuốn sách này, và bạn sẽ thấy được sự kỳ diệu của nó.

— Dave Browne, Cựu Chủ tịch và Giám đốc điều hành Lenscrafters

PHẦN I

“CHIẾC HỘP” VÀ SỰ TỰ LỪA DỐI

1 MỘT NHÂN VẬT LẠ LÙNG

Đã hai tháng kể từ ngày đầu tiên tôi bước chân vào trụ sở chính của Zagrum với tư cách là ứng viên cho một vị trí quản lý cấp cao trong công ty. Hơn mười năm qua, kể từ khi còn làm cho một trong những đối thủ của Zagrum, tôi vẫn thường theo dõi công ty này và gần như đã cảm thấy mệt mỏi khi luôn là ứng viên hạng hai ở đây. Sau tám lần phỏng vấn và ba tuần chờ đợi cùng những nghi ngờ vào năng lực của bản thân, cuối cùng tôi cũng được mời đảm nhận vị trí quản lý cho một dây chuyền sản xuất của Zagrum.

Theo nghi thức riêng của Zagrum, tôi được giới thiệu đến gặp Bud Jefferson, phó chủ tịch của Zagrum, và sẽ trải qua cuộc họp kéo dài một ngày với ông. Vì một lý do nào đó, Bud được cử làm sếp mới của tôi.

Theo thói quen, tôi cố gắng tìm hiểu trước về mục đích của cuộc họp sắp diễn ra. Thế nhưng, theo lời của các đồng nghiệp thì cuộc họp này nhằm mục đích tìm hiểu và giải quyết “những vấn đề về con người” cũng như những chiến lược đã mang đến thành công cho Zagrum. Dù chẳng chờ đợi nhiều ở cuộc họp này nhưng tôi lại rất háo hức được gặp và gây ấn tượng với sếp mới của mình.

Trước đây, tôi đã được nghe nói nhiều về Bud nhưng chưa có dịp tiếp xúc trực tiếp với ông. Tôi đã nhìn thấy ông một lần tại hội nghị giới thiệu sản phẩm của ngành, nhưng thực sự không có ấn tượng gì đặc biệt.

Theo những gì tôi biết, đó là một người đàn ông trông trẻ hơn độ tuổi năm mươi của mình với những cá tính hết sức kỳ lạ: giàu có nhưng rất bình dị; đã từng bỏ học cấp ba nhưng sau đó lại tốt nghiệp Đại học Harvard chuyên ngành luật và kinh doanh với tấm bằng loại ưu; am hiểu nghệ thuật và rất thích ban nhạc The Beatles. Mặc cho những sự thật có vẻ mâu thuẫn ấy, nhưng có thể phần nào vì lý do ấy, Bud được xem là hình tượng của công ty, vừa bí ẩn vừa cởi mở, quyết liệt nhưng rất nhân từ, kiểu cách nhưng lại rất chân thật, giống như tinh thần của Zagrum. Chính vì lẽ đó, chẳng có gì lạ khi ông luôn được tất cả mọi người trong công ty kính trọng và quý

mến.

Văn phòng của tôi nằm trong tòa nhà số Tám, cách tòa nhà trung tâm khoảng 10 phút đi bộ. Mười tòa nhà của Zagrum được nối với nhau bằng hai mươi ba con đường nhỏ có mái che làm bằng gỗ sồi hoặc gỗ thích và uốn lượn quanh bờ sông Kate. Dòng sông tuyệt đẹp này do Kate Stenarude thiết kế và sau đó người ta đã lấy tên bà đặt cho nó.

Vừa đi bộ lên tầng ba, tôi vừa điểm lại những điều mình đã làm được trong suốt hai tháng qua tại

Zagrum. Tôi luôn là người đến công ty sớm nhất và ra về muộn nhất. Bỏ ngoài tai những lời phàn nàn của vợ, tôi quyết tâm sẽ nỗ lực nhiều hơn nữa, sẵn sàng hỗ trợ cho các cộng sự của mình để đạt được kết quả cao nhất trong công việc. Do vậy, tôi thấy mình chẳng có gì phải lo lắng khi đến gặp Bud Jefferson.

Đón tôi tại tiền sảnh chính của tầng ba là Maria, thư ký của Bud.

- Ông là Tom Callum? - Maria niềm nở.

- Đúng vậy. Tôi có hẹn với ông Bud lúc chín giờ.

- Vâng. Ông Bud có dặn tôi mời ông đến phòng họp phía đông. Năm phút nữa ông ấy sẽ có mặt.

Maria đưa tôi vào một căn phòng khá lớn, thường dùng cho các hội nghị cổ đông. Khi còn lại một mình, tôi đưa mắt nhìn khung cảnh bên ngoài qua những tấm kính lớn. Cả quần thể tòa nhà ẩn hiện trong những tán lá xanh ngát. Chừng hơn một phút sau, có tiếng gõ cửa rất to, dứt khoát và Bud bước vào.

- Chào Tom. Rất vui vì cậu đã tới. Nào, ngồi xuống đi. Cậu thích uống gì nào? Cà phê hay nước hoa

quả? - Bud tươi cười đưa tay ra bắt tay tôi.

- Ồ không, cảm ơn ngài. Sáng nay tôi đã dùng nhiều cà phê rồi. - Tôi đáp.

Tôi ngồi xuống chiếc ghế bọc da màu đen gần mình nhất, lưng xoay về cửa sổ và chờ Bud lấy nước ở khu vực tự phục vụ tại góc phòng. Ông quay trở lại với ly nước trên tay, mang theo chiếc bình và một cái ly khác ở tay kia. Đoạn, ông đặt chúng lên chiếc bàn giữa hai chúng tôi.

- Không khí trong phòng này nhiều lúc rất nóng. Sáng nay, chúng ta có khá nhiều việc để làm nên cậu cứ đi tự nhiên nhé.

- Vâng, cảm ơn ngài. - Tôi trả lời, thấy thoải mái hơn một chút dù vẫn còn cảm thấy lo lắng bởi chưa biết điều gì sẽ xảy đến.

Thế rồi Bud lên tiếng:

- Tom này, hôm nay chúng ta sẽ bàn về một vấn đề rất quan trọng.

- Vâng, ngài cứ nói ạ. - Tôi cố giấu nỗi lo lắng của mình bằng giọng điệu đều đều.

- Có một vấn đề khó khăn mà cậu cần phải giải quyết ngay nếu muốn tiếp tục làm việc tại đây.

Tôi có cảm giác như mình vừa bị một cú đấm trực diện. Tôi như nghẹn lại, không thể tìm thấy từ nào để đáp lời Bud ngay lúc này. Đầu óc tôi rối tung với nhiều ý nghĩ khác nhau. Tim tôi đập mạnh và mặt thì nóng bừng lên.

Dẫu là người thành công trong sự nghiệp, tôi vẫn không thể khắc phục được nhược điểm của mình, đó là rất dễ mất bình tĩnh. Tôi đã cố khắc phục bằng cách luyện tập các cơ vùng mặt và vùng mắt sao cho chúng không bị co rúm lại mỗi khi lo sợ điều gì đó. Thế nhưng cho đến giờ, tình hình vẫn chưa được cải thiện bao nhiêu. Lúc này, tôi có cảm giác như mình trở lại thời còn là học sinh lớp ba đang vã mồ hôi khi cô giáo kiểm tra bài tập về nhà và chỉ mong một lời khen “làm tốt” từ cô.

Cuối cùng tôi cũng lấy lại bình tĩnh và đáp lời:

- Một vấn đề khó khăn ư, thưa ngài? Vấn đề gì vậy ạ?

- Cậu thật sự muốn biết chứ? - Bud hỏi lại tôi.

- Vâng ạ! Tôi nghĩ mình cần phải biết được nó là gì và nguyên nhân của nó.

- Đúng vậy! Cậu cần phải biết nguyên nhân. - Bud đồng tình.

Lãnh Đạo Và Sự Tự Lừa Dối 01

2010-07-26T21:25:00.002+07:00

The Arbinger Institute

LÃNH ĐẠO VÀ SỰ TỰ LỪA DỐI

Giải pháp giúp bạn thoát khỏi “chiếc hộp” của mình

Leadership and Self-Deception

Lời khen ngợi dành cho “Lãnh đạo và sự tự lừa dối”

Đây là cuốn sách quản trị sâu sắc và thiết thực nhất mà tôi từng đọc! Tôi đã giới thiệu cuốn sách này cho nhiều người và nhờ nó, họ đã tìm thấy giải pháp cho những vấn đề trong công việc và cuộc sống. Cuốn sách này thật sự hữu ích cho mọi người và nhất định tôi sẽ tặng nó cho các con mình trước khi chúng bắt đầu sự nghiệp.

- Tom A. Didonato, Phó Chủ tịch Heinz North America

Hãy tưởng tượng bạn đang làm việc trong một tổ chức, nơi mà mục tiêu chung của tất cả mọi người là giúp đỡ nhau đạt được kết quả cao nhất. Ban đầu, tôi không tin điều này có thể xảy ra trên thực tế. Nhưng cuốn sách này đã làm thay đổi suy nghĩ của tôi. Tôi đã mang nó tới Anh để giảng dạy cho các học viên của mình. Thật là một cuốn sách hữu ích. Nó đã mang đến cho chúng tôi nhiều bài học quý giá để hoàn thiện bản thân. Cuốn sách này chạm tới vấn đề rất cơ bản trong văn hóa ứng xử, làm việc nhóm, và làm thế nào để đạt được thành tích cao nhất. Đây là cuốn sách cần thiết cho tất cả mọi người.

- Mark Ashworth, Chủ tịch và Giám đốc điều hành, Butcher’s Pet Care, Anh

Thật hiếm khi tìm được cuốn sách về doanh nghiệp nào đủ tốt để giới thiệu cho sếp, đồng nghiệp và các nhân viên của mình, cho đến khi tôi đọc được cuốn sách này. Các khái niệm trong nó đã thay đổi cả phong cách làm việc và cuộc sống của tôi.

- Robert W. Edwards, Giám đốc điều hành, Worldwide Services, FedEx

Sau hàng thập kỷ làm lãnh đạo ở vị trí quản lý cấp cao, cuối cùng tôi đã tìm được một cuốn sách đề cập đến những điều mà tôi cho là phương tiện tốt nhất để đạt được thành công. Lãnh đạo và sự tự lừa dối đã chỉ ra con đường để xây dựng một môi trường làm việc lành mạnh cũng như có được một cuộc sống như mong muốn.

- Bruce L. Christensen, nguyên Chủ tịch và Giám đốc điều hành, PBS

Hiếm có một cuốn sách nào có ảnh hưởng nhanh chóng và sâu sắc tới hàng trăm nhà lãnh đạo cấp cao cùng làm vệc với chúng tôi trong chương trình quản trị MIT/Inc/YEO như cuốn sách này. Nó là một trong những cuốn sách hiếm hoi có thể chạm tới góc khuất trong đời sống cá nhân và công việc của những nhà lãnh đạo.

- Verne Harnish, Người sáng lập Tổ chức Young Entrepreneurs, Giám đốc điều hành Gazelles, Inc.

Những nguyên tắc lãnh đạo trong cuốn sách này đã tác động lớn tới chất lượng quản lý trong công ty chúng tôi, hơn tất cả những biện pháp chúng tôi đã từng áp dụng trước đó. Chúng góp phần quan trọng trong việc hình thành môi trường làm việc mới của công ty, giúp chúng tôi tập trung vào các mục tiêu và tăng cường hiệu quả công việc.

- Michael Stapley, Chủ tịch và giám đốc điều hành DMBA

Lãnh đạo và sự tự lừa dối đã tạo nên một sự khác biệt vĩ đại trong đời sống cá nhân cũng như trong sự nghiệp của tôi.

-R.Douglas Holt, Thẩm phán, Chủ tọa Tòa án cấp cao hạt Graham, Arizona

Arbinger đã đánh dấu sự biến chuyển trong cách thức lãnh đạo của tôi. Với tư cách một nhà tư vấn quản trị tại châu Âu, tôi đã được chứng kiến những ảnh hưởng tích cực mà nó mang đến cho các khách hàng của tôi. Hơn tất cả những triết lý lãnh đạo khác, cuốn sách này đã tạo cảm hứng và khiến họ tin tưởng.

- Peter Foggin, Tư vấn quản trị, Anh quốc

Trong lúc đọc cuốn sách này, tôi đã nhìn lại cuộc đời mình và nhận ra những thành công mình đã đạt được phần lớn dựa trên nền tảng những nguyên tắc của Arbinger. Cuốn sách này là một công cụ có khả năng biến chuyển và cải thiện cách thức lãnh đạo của mọi cá nhân và tổ chức.

- Mark W. Cannon, Chủ tịch Ủy ban Bicentenial của Hiến pháp Hoa Kỳ

Đơn giản… rõ ràng… nhưng đầy sức mạnh. Với nhiều năm kinh nghiệm lãnh đạo, phát triển tổ chức và đào tạo, tôi sửng sốt khi tìm được một cuốn sách có khả năng tạo ảnh hưởng lớn đến như vậy.

- Janet Steinwedel, Chủ tịch Deleware Investment

Abinger là nơi đào tạo nhân lực cho Anasazi suốt 10 năm qua. Những tài liệu trong cuốn sách này là phần không thể thiếu trong những thành công của chúng tôi. Cảm ơn Arbinger!

- Michael J.Merchant, Giám đốc điều hành Anasazi Foundation

Các khái niệm trong cuốn sách này có tác dụng thật lớn lao. Chúng là nền tảng của mọi thành công trong lĩnh vực thể thao, tại công sở, và quan trọng nhất là trong gia đình. Hãy đọc cuốn sách này, bạn sẽ thấy được sức mạnh của nó.

- Steve Young, hai lần đạt giải NFL cho vận động viên xuất sắc nhất

Những nguyên tắc trong cuốn sách có tác dụng lớn đến mức bạn không thể không giới thiệu nó với mọi người xung quanh. Những sự thật ở đây có tác dụng dài lâu, và thay đổi hoàn toàn cách nhìn nhận cuộc sống của bạn.

- Một bạn đọc phê bình trực tuyến từ Berkeley, California

Tôi cho rằng đây là một trong những cuốn sách quan trọng nhất trong thập kỷ này, và tin rằng những khái niệm được nhắc đến ở đây chứa đựng sức mạnh có thể thay đổi cuộc sống của nhiều người.

- Một bạn đọc phê bình trực tuyến từ Northen California

Tôi ước mình đã đọc cuốn sách này 10 năm trước. Nó đã trở thành cuốn sách yêu thích của những người bạn thân và đồng nghiệp của tôi. Nó đã xây dựng được một văn hóa cần thiết để tạo nên cả một công ty vĩ đại lẫn một gia đình hạnh phúc.

- Một bạn đọc phê bình trực tuyến từ Fort Lauderdale, Florida

Nếu đã từng đọc và yêu thích cuốn Ai đã lấy phomát của tôi?, bạn sẽ thấy giá trị của cuốn sách đặc biệt này cũng không hề thua kém. Tôi khuyên bạn nên đọc qua một lượt, sau đó đọc lại lần nữa. Nó sẽ giúp bạn hiểu tại sao rất nhiều người tự tạo ra rắc rối cho mình mà lại không thể hoặc không sẵn lòng nhận ra điều đó, cũng như tại sao họ cưỡng lại và từ chối mọi sự giúp đỡ của người khác.

- Một bạn đọc phê bình trực tuyến từ Dallas, Texas

Người Việt - Phẩm Chất Và Thói Hư Tật Xấu 08

2010-07-26T21:24:00.002+07:00

Đời sống tinh thần suy đồi trống rỗng

(Vũ Văn Hiền, Thanh nghị số đặc biệt,
vài vấn đề Đông Dương, năm 1945)

Ở các làng quê đâu đâu cũng thấy một sự mê muội bướng bỉnh gian dối, đâu đâu cũng thấy những thói rượu chè cờ bạc khao vọng ma chay kiện cáo. Sự nghèo nàn về tinh thần và từ khi nền học cũ đã tàn, sự thiếu thốn về luân lý đổ thêm vào sự đói rét và ốm đau để làm cho người dân quê Việt Nam cực kỳ khổ sở.

Sở dĩ mọi cải cách thất bại vì dựa trên nguyên tắc không hợp thời "các làng xã cần được hoàn toàn tự trị". Khi giao việc cai trị trong làng cho những người sống trong làng (tức mỗi làng là một đơn vị tự túc về cai trị) các làng càng trở nên cô lập, không chung sống với lân bang, mỗi làng thường không đủ năng lực làm việc gì cho to tát.

Các chức vụ chỉ để thỏa mãn lòng khát khao danh vọng của dân quê. Thật ít khi người ta thấy nhiều người lãng phí thời giờ và nghị lực vào những công việc hão huyền như trong một làng Việt Nam. Và thật khó lòng tìm ở một nơi nào khác nhiều bộ phận vô ích như làng xứ ta.

Dễ dãi trong quan hệ

(Phan Khôi, cái quyền sở hữu trung lập, Sài Gòn, năm 1930)

Người An Nam mình có tính hay xuề xoà(1) ra chỗ đồng tiền phân bạc thế nào xong thì thôi không có nè nóc(2) gì cho lắm. Cái tính ấy ở đời nay là tính xấu. Vì khi xuề xoà của mình chẳng nói làm chi, cón khi mà xuề xoà đến của người ta thì họ không có nể đâu, nói ngay trước mặt mình rằng chú là đồ ăn cắp.

(1) Làm ra vui vẻ, không quản thiệt hơn.
(2) Chưa rõ nghĩa. Có thể hiểu là suy bì hơn thiệt (?)

Chê bai bừa bãi, sinh nghi kỵ nhau

(Phan Khôi, cái ảnh hưởng của Khổng giáo

ở nước ta, Thần chung, Sài Gòn, năm 1930)

Phủ huyện nào cũng đều có hội Văn chỉ, các hội ấy làm giềng mối chủ trương dư luận cả xã hội, người ta quen gọi là cái nền danh giáo hay ca quan thanh nghị(1). Chẳng những người trong hội cho đến người thường ở ngoài, nếu có làm việc gì nhắm tới luân lý trái với đạo đức thì không thể nào tránh khỏi sự công kích của hội.

Người An Nam mình kém học ít nghe cạn nghĩ lại thêm không biết phán đoán, mà cái lòng ghét điều ác quá nồng nàn, bao biếm(2) nhiều khi thất thiệt, bị người ta lợi dụng mà gieo điều nghi kỵ, thành ra ngờ vực nhau chia rẽ nhau.

(1) Bàn bạc, xét đoán, đánh giá người đời.

(2) Khen chê.

Lớp trẻ hỗn xược, thô lỗ

(Nguyễn Văn Huyên, Vấn đề

nông dân Việt Nam ở Bắc Kỳ, năm 1939)

Song song với vấn đề nghèo khổ, còn phải giải quyết vấn đề giáo dục. Khi ta tò mò đi vào các làng xóm ngày nay, ta bị sửng sốt vì vẻ hỗn xược vì thô lỗ của trẻ con nông thôn. Xưa kia hầu như nơi nào cũng có một ông thầy đồ. Xung quanh chiếc sập của ông, lũ trẻ dù không học được bao nhiêu chữ cũng đều nom thấy chiếc roi mây dài treo trên vách và nghe đi nghe lại câu răn dạy của đạo nho "Tiên học lê hậu học văn".

Ngày xưa, thầy và bạn học bao quanh lũ trẻ và ngăn chúng làm điều xấu. Ngày nay chẳng ai chú ý đến chúng. Trong vòng mười năm nữa, sẽ rất khó dắt dẫn các dân tộc lúc đó đã mất hết đạo lý. Một trào lưu cá nhân chủ nghĩa đã phát huy hết hiệu quả của nó trong một số môi trường.

Người Việt - Phẩm Chất Và Thói Hư Tật Xấu 07

2010-07-26T21:23:00.008+07:00

Chúng ta hơi kiêu ngạo so với thế giới

"Chúng ta hơi kiêu ngạo so với thế giới"

- Theo ông, những thói hư tật xấu điển hình của người Việt là gì?

- Thứ nhất, chúng ta chưa bao giờ nghiên cứu thấu đáo về sự hình thành lịch sử của nước ta. Tại sao học sinh học dốt sử? Vì đa số lười đọc sử, học sử nên đây là kết quả tất yếu. Lịch sử của chúng ta đã bị đặt dưới cái nhìn quan liêu lơ là.

Thứ hai, dân tộc mình như "trẻ con", không quan hệ với nước ngoài, nhìn thấy nước ngoài là nhìn bằng ánh mắt thù hằn. Bây giờ chúng ta nên phê phán trạng Quỳnh, trạng Lợn, chuyện Thần đồng đất Việt vì ở đó thực chất là đề cao mưu mẹo vặt, khôn lỏi, trí trá...

Cái gì vay mượn cũng phải nói rõ. Ngày xưa còn nói nghề in hay đúc đồng là học của Trung Quốc nhưng giờ thì người ta nói cứ như là cái làng đó nghĩ ra nghề này. Đây là lừa dối, vậy thì dạy được trẻ con gì nữa.

Thứ ba là sau chiến tranh mỏi mệt quá, giờ dân ta nghĩ là làm cái gì để khá lên một chút, nên thèm hưởng thụ lắm. Khi đi ra ngoài thì chệnh choạng nên lộ ra rất nhiều nhược điểm cũ. Nhưng biết làm sao được, vẫn phải ra ngoài hội nhập thôi.

Một thói quen xấu còn để lại sau thời chiến là ý nghĩ cho rằng cứ làm liều là được chứ không chịu học hỏi gì cả. Ngay trong giới nhà văn chúng tôi cũng nhiều sự bảo thủ, không chịu hội nhập. Ngày xưa ở Hội Nhà văn còn có nhà văn nước ngoài sang giao lưu để mở mang nhưng giờ thì không. Bảo học thì như có nhà văn nói: Học để ăn cắp thì học để làm gì? Nói vậy sao được?!

- Thói xấu lớn nhất của người Việt chính là thói xấu sợ nói ra tật xấu của mình, như ông đã nhận định. Vậy ngoài thói xấu này thì còn thói xấu nào lớn nữa?

- Thói xấu lớn nữa là nhiều người Việt không có nhu cầu tự nhận thức, xem lại mình là người như thế nào, đặt mình trong thời gian, không gian cụ thể thì sẽ ra sao. Chúng ta không có thói quen ghi lại biên niên sử, nên ví thử sau này khi muốn nghiên cứu về Nguyễn Du, Nguyễn Tuân thì chẳng ai biết năm đó các vị làm gì. Không thể cứ ngồi nhận định loạn lên rồi tô vẽ nhăng cuội.

Tiếp nữa là sự thiếu chính xác ở rất nhiều việc. Có những người sống rất bột phát hồn nhiên, không có sự nghiên cứu, nghiền ngẫm nào khi viết hay nói cả; cứ nghĩ gì là viết đấy chẳng cần tìm hiểu gì hết.

- Vậy thói hư tật xấu nào là trở ngại lớn nhất cho sự phát triển của con người cũng như đất nước?

- Theo tôi là thói tự kỷ trung tâm luận, thấy mình là trung tâm, cứ bắt người khác phải theo ý mình. Chúng ta hơi kiêu ngạo so với thế giới. Đây là điểm bất lợi cho sự phát triển. Những người đương thời bây giờ viết về Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh mà thiếu sự tôn trọng, tôi thấy vậy là láo!

- Theo ông đặt ra vấn đề nước Việt Nam nhỏ hay lớn có hợp lý không?

- Nhỏ hay lớn chỉ là tương đối, theo tôi nếu đặt vào một hệ quy chiếu nào đó để nói sẽ chính xác hơn. Như chuyện đặt vấn đề nước Việt Nam là nước lạc hậu so với thế giới thì đúng chứ nói lớn, nhỏ thì không có căn cứ. Chẳng lẽ dân tộc Thụy Điển, Thụy Sĩ có vài triệu dân thì không phải là dân tộc lớn sao?

"Thói hư tật xấu" thời hội nhập

- Ông rất tâm đắc với câu "Dân 25 triệu ai người lớn/ Nước 4000 năm vẫn trẻ con" của Tản Đà. Theo ông, khi chưa biết loại bỏ hết thói hư tật xấu thì chúng ta vẫn là "trẻ con"?

- Vâng! Đúng là trẻ con vì vẫn thích khen, thấy mình là quan trọng, chỉ biết mình thôi và chưa trưởng thành về mặt lý tính. Dân ta vẫn sống bột phát hồn nhiên, nghĩ gì là nói nấy. Tôi thấy dân mình như cây mọc nông trong khi các dân tộc phát triển khác như cây cao bóng cả. Việt Nam sau chiến tranh thì như rừng cỏ ranh, người nào cũng xêm xêm nhau. Chứ ở các nước phát triển thì họ có cả cây cao bóng cả, cả cây thấp lẫn dây leo bụi rậm.

- Ông dẫn rất nhiều tài liệu trong Việt Nam văn hóa sử cương của Đào Duy Anh (in năm 1938) để nói về thói hư tật xấu của người Việt. Vậy theo ông cho tới thời điểm này, khi Việt Nam gia nhập WTO rồi thì những thói hư tật xấu đó đã được thay đổi chưa trong suốt gần 60 năm qua?

- Tôi nghĩ thói hư tật xấu của người Việt không những không thuyên giảm mà có vẻ như còn xuất hiện thêm ngày càng nhiều hơn. Và họ cũng có vẻ lý sự hơn trong việc cãi lấy được chứ chẳng dựa vào luật lệ nào.

- Gia nhập WTO rồi mà người Việt ta vẫn chưa thay đổi ư?

- Tôi nghĩ việc gia nhập WTO chỉ là thủ tục hành chính còn sự chuẩn bị về nhận thức để dân ta thay đổi cho phù hợp với hội nhập thì chưa có. Chúng ta phải có nghiên cứu xem trước khi hội nhập thì sự hiểu biết của dân ta về nước ngoài ra sao, văn hóa của Việt Nam như thế nào và có bị ảnh hưởng bởi hội nhập không,…

Chúng ta đừng để sự yếu kém về mặt nhận thức ảnh hưởng tới đường lối tư duy, kiểu Xuân Diệu đã từng giảng trong một lớp học viết văn rằng: Các đồng chí ơi! Tổng thống ở Mỹ sau khi hết nhiệm kỳ, về nghỉ thì đi làm lái buôn, làm quảng cáo cho các hãng, rồi nó mặc áo dính hình quảng cáo này nọ… Xuân Diệu được đi nước ngoài quá nhiều rồi mà còn nhận thức vậy thử hỏi những người dân thường sẽ hiểu ra sao?

- Vậy phải chăng hội nhập cũng làm cho dân ta thêm tật xấu mới?

- Vâng! Khi hội nhập, chúng ta từ tối ra ánh sáng thì bệnh mới càng lộ rõ. Cộng vào đó là những thói hư tật xấu bị nhiễm từ bên ngoài vào nữa.

"Tôi muốn nhìn Việt Nam bằng tình thần thế giới..."

Hiện nay tôi có một vấn đề rất băn khoăn những chưa viết ra được là: Việt Nam đang thành bãi rác của thế giới. Không phải cứ người nước ngoài đến Việt Nam là đều thông minh, giỏi giang cả đâu.

Bởi chúng ta sống dễ dãi quá, cẩu thả quá nên hợp với những đối tượng này, nhưng nếu họ về nước khác họ sẽ bị nhắc ngay. Thế là nhiều kẻ buôn lậu, tội phạm và làm ăn chụp giật cũng như sống buông thả mới đến Việt Nam. Hay cả những tư tưởng lạc hậu cũng đang ồ ạt vào nước ta. Tôi rất sợ việc này xảy ra.

- Hiện nay Việt Nam đang nhắc nhiều đến việc "quảng bá, tiếp thị hình ảnh đất nước". Cụm từ "PR" (Public Relations, tức quan hệ công chúng, quan hệ đối ngoại hoặc "đánh bóng hình ảnh bản thân"... cũng đang được nhắc tới thường xuyên. Để làm điều đó thì những cái hay, điều tốt, vẻ đẹp cần phải "phô" ra với bên ngoài. Như thế, việc ông đang làm liệu có đi ngược với xu hướng đó?

- Trên nguyên tắc, chúng ta không thể giấu nhau được cái gì. Các dân tộc luôn nhìn vào nhau để phát triển. Ngày trước, nhiều giáo sĩ, nhà buôn... phương Tây đã sang nước ta và ghi lại nhận xét của họ mà chúng ta ít nhắc đến. Điều đó chứng tỏ, từ lâu rồi chúng tôi đã không thể giấu được nhau.

Câu "Đẹp đẽ phô ra, xấu xa đậy lại", theo tôi đã lạc hậu từ rồi. Bây giờ chúng ta cần nói đúng mức về mình và đúng như nó có. Chúng ta không thể nói quá lên, trong nhà với nhau thì còn có thể chấp nhận chứ ra tới bên ngoài là không có lợi về lâu dài. Cũng không phải chỉ ta mới có những cái mà ta ngỡ người khác không có.

Nói về mình là rất khó. Chúng ta vẫn luôn cần quảng bá hình ảnh của ta nhưng việc đó phải nằm trong tay những người có thiện chí, có hiểu biết sâu sắc về không chỉ nước mình và còn về nước khác. Nếu không có điều đó rất dễ bị nói sai. Việc người bên ngoài nhìn vào nước ta cũng quan trọng, nếu hiểu họ thì khi họ nói xã giao quá, ta còn biết để mà bỏ đi...

- Giả sử để để ông làm công việc là giới thiệu hình ảnh Việt Nam ra bên ngoài, ông sẽ giới thiệu điều gì trước nhất?

- Việc này không phải dễ. Chúng ta đã trải qua nhiều giai đoạn khó khăn trong quá trình hình thành dân tộc, có giai đoạn ta phải tạm thời đóng cửa lại. Để đi ra thế giới như ngày hôm nay thì phải trải qua con đường rất dài và chúng ta khao khát "hội nhập" hơn bao giờ hết.

Tôi thấy đặc điểm lớn nhất của Việt Nam hôm nay mà thế giới cần nhìn vào là chúng ta đang tập sống theo quy luật của thế giới, nhìn mình như một con người của nhân loại và vươn tới những điều cao đẹp. Chưa bao giờ chúng ta có điều kiện như bây giờ để vươn lên trở thành chuẩn mực.

Dân mình có sức trẻ, có ham muốn, tức là có sức mạnh tinh thần rất lớn. Tôi thấy câu "Việt Nam muốn làm bạn với thế giới" không phải là lời xã giao vì thực sự chúng ta đang khao khát muốn biết thế giới và làm bạn với thế giới.

Chúng ta ở tầm công dân hạng 2, hạng 3 của thế giới (?)

- Sau Cách mạng tháng tám bác Hồ có đề cập đến một nhiệm vụ rất cần kíp lúc đó là "Phải dạy lại nhân dân". Điều này còn đúng cho thời điểm hiện nay?

- Ngay từ thời cụ Phan Chu Trinh đã lấy nhu cầu "tân dân" làm gốc để đưa đất nước phát triển lên. Như vậy việc làm mới dân là nhu cầu của mọi thời, nhất là trong thời điểm hiện nay, khi chất "người" đang đi xuống trần trọng, con người dễ buông thả, suy đồi.

- Con người mới của thời đại ngày nay theo ông là con người như thế nào?

- Là con người thấy được rằng mình còn rất nhiều kém cỏi và phải có ý trí để mà vươn lên với thế giới. Không phải họ nói vài câu xoa đầu là đã sướng rồi mà mình phải làm sao tạo ra hàng hóa để đưa cho họ, họ phải mua nhiều và mua nữa.

Con người hiện đại phải là con người biết được nhược điểm của mình và có khao khát vươn lên, có lòng tin là mình sẽ đứng ngang hàng với thế giới chứ không cần phải để ai chiếu cố. Có sách của mình người ta phải đọc, phải dịch chứ không phải là đi cầu cạnh họ dịch để khoe mẽ.

- Theo ông, phẩm chất nào là nổi bật của người Việt?

- Phẩm chất nổi bật nhất của người Việt là tính dễ thích ứng. Nhưng đây là phẩm chất có hai mặt. Dễ linh động, linh hoạt những có thể hời hợt, nhạt nhòa, chông chênh, dao động.

- Vậy phải chăng chúng ta có nhiếu thói hư tật xấu hơn những phẩm chất tốt đẹp?

- Tôi cảm thấy nó đang là vậy! Do trình độ sống của dân ta hơi thấp.

- Nói vậy có quá không, thưa ông?

- Nói chính xác hơn là về mặt số lượng thì thói hư tật xấu của chúng ta nhiều hơn, nhưng nó vẫn đan cài với những phẩm chất tốt.

- Ông có sợ bị phản ứng khi nói bi quan vậy không?

- Tôi không sợ phản ứng! Nếu các bạn không đồng ý với tôi các bạn cứ viết ra, tôi sẽ tiếp thu. Tôi không là cái gì cả, tôi nói và viết theo những gì tôi nghĩ.

- Theo ông chính phủ và nhà nước cần có những chính sách gì để khuyến khích phát triển những tính cách tốt đẹp của người Việt?

- Theo tôi Nhà nước nên có một chính sách khuyến khích hơn nữa khả năng tự nhận thức của mỗi người. Đồng thời cũng nên khuyến khích những lời nói thật, đừng chỉ nói chúng ta giỏi nhưng thực tế lại rất dở, phải thẳng và thật.

- Vậy phải chăng việc "vạch áo cho người xem lưng" cũng rất tốt?

- Tôi nghĩ việc này là tốt. Như chuyện Lê Vân viết tự truyện cũng rất tốt, nó cho thấy một thức tế đang tồn tại trong đời sống văn nghệ của nước ta. Nó có cái dở là cho thấy một đời sống gia đình rất nhếch nhác; nhưng lần đầu tiên đã có một người trẻ nhìn đời sống một cách thẳng thắn và dám viết ra.

Ngay cả những nhà văn tài ba của chúng ta khi viết cũng chỉ toàn cố khoe tài. Thế giới này người giỏi không bao giờ khoe tài của mình cả.

Chúng ta có một trình độ sống thấp, ở tầm công dân loại 2, loại 3 của thế giới. Tôi biết tôi nói ra cũng có thể gây nhiều phiền phức nhưng tôi không gạt được ý nghĩ nó ra khỏi đầu tôi. Nếu các bạn thấy nó có thể gây phiền phức thì các bạn đừng hỏi tôi nữa và cũng đừng viết nữa.

Tôi thấy rất xấu hổ khi lúc nào chúng ta cũng nói tới bản sắc. Trong khi đó cái gì chúng ta cũng học của nước ngoài. Chúng ta học đòi nhanh thế thì bản sắc ở đâu?

- Nói về thói hư tật xấu của người Việt không có nghĩa là ghét người Việt mà là vì yêu nên mới nói phải không ông?

- Đúng vậy! Bằng nhân tâm của tôi, tôi làm. Nếu không có lòng yêu nước, yêu người dân quê hương mình thì tôi việc gì phải làm cái việc coi như "đi tu" này. Tôi nghĩ mình cần làm nó vì nó giúp cho dân ta mạnh lên, nước ta giàu lên.

- Phải chăng ông làm điều này vì ông muốn viết lên một trang sử nào đó cho mình?

- Không! Tôi vào Sài Gòn và nhìn tên phố thấy có những người tôi chả biết là ai, có những người sử sách viết rất hay nhưng ở ngoài đời lại không phải hay như vậy.

- Một câu hỏi nhỏ về ông: Nghe nói ông lão 64 tuổi Vương Trí Nhàn vẫn thường xuyên ra bãi giữa sông Hồng để... tắm tiên?

- Ồ, thú vị lắm. Tôi làm điều đó mỗi buổi sáng cùng một nhóm các ông già 60 đến 70 tuổi. Nó đã thành việc làm thường xuyên nên kể cả khi trời Đông rét mướt tôi vẫn không bỏ, không ngại.

Mấy năm trước tôi bị thoái hóa cột sống cổ, thần kinh chân tay co quắp lại. Gặp bác sĩ giỏi nhất thì được khuyên mổ. Tôi đã đi nhiều nơi, lên cả Tuyên Quang chữa trị mà không khỏi. Sau đó, có người khuyên tôi nên ra sông Hồng tắm. Giờ tôi thấy khỏe ra, mỗi lần tắm xong thấy sung sướng lắm.

Nhưng cái được hơn từ việc này với tôi là về tâm lý. Tắm về tôi thấy thoải mái, không sợ việc, thấy tự tin, ham sống hơn. Việc "tắm tiên" gợi đến cho tôi cảm giác hoang sơ, gần gũi với thiên nhiên, giúp tôi lắng lại để nghĩ về nhân tình thế thái, biết yêu quý thiên nhiên hơn. Tự nhiên tôi thấy mình muốn viết được kịch bản phim về các dòng sông chảy trên đất Việt Nam.

Về mùa nước lũ này, phù sa sông Hồng chở nặng, đỏ au như những bát đất. Dù nó mang về rất nhiều rác, nhưng sông vẫn có sự thanh sạch vô cùng. Tôi hiểu, đất mẹ còn rộng rãi lắm, dù có cả rác và vẩn đục trong đó, nhưng vẫn không mất đi sự tươi mát, sạch trong.

Vương Trí Nhàn

Người Việt - Phẩm Chất Và Thói Hư Tật Xấu 06

2010-07-26T21:23:00.005+07:00

Chỉ tên những tật xấu của người Việt thời nay

Chúng ta hãy cùng nhau lên một danh mục, tạm gọi là “Danh mục các thói hư, tật xấu của người Việt thời nay" nhằm “vạch mặt, chỉ tên” càng chính xác càng tốt những biểu hiện tinh vi và đa dạng của nó.

Nét gia phong thời xưa

Chắc nhiều người còn nhớ thời kỳ sau năm 1975, ai đi Nam về cũng có chung một nhận định: trẻ con trong đó hầu như rất ít nói bậy và viết những điều tục tĩu lên tường nơi công cộng, đi đâu về nhà thì lễ phép cung kính chắp hai tay thưa gửi người bề trên. Đặc biệt, chẳng may ra đường có bị đụng xe thì người ta cũng không mấy khi nổi khùng cãi vã dẫn tới xô xát như bây giờ.

Trẻ em ở vùng bà con theo Thiên chúa giáo cũng có những nét sinh hoạt như vậy, và nhiều bậc cha chú cho tới nay vẫn còn giữ những hoài niệm đẹp về người Tràng An thuở trước thanh lịch, tế nhị mà rất đỗi phong lưu.

Người ta đã nhồi nhét tới mức quá tải những mái đầu còn non nớt
bằng bao tiết học chính khóa lẫn học thêm các môn Toán, Lý , Hóa,Văn…
trong khi đó giáo dục thể chất và tinh thần chưa bao giờ được đầu tư đúng mức.

Nói như vậy không có nghĩa là thời trước không có "người Việt xấu xí", nhưng có lẽ trong kỷ nguyên của hội nhập quốc tế hôm nay, vì lòng tự trọng, tự tôn dân tộc, chúng ta cần có thái độ tự phê phán cao hơn, khi phải hàng ngày hàng giờ tự soi mình vào tấm gương toàn cầu hóa, để phát hiện ra và tích cực sửa những nét lạc lõng, dị biệt với mọi giá trị nhân văn của thế giới văn minh.

Điểm xuất phát của chặng đường tự sửa mình gian nan đó phải được bắt đầu từ gia đình - tế bào của xã hội, cụ thể là hình thành và gìn giữ gia phong hay còn gọi là văn hóa gia đình. Nói như nhà văn Băng Sơn, gia phong là một điều gì đó không nắm bắt cụ thể như bọc tiền, như lạng vàng, như cái bằng khen đóng khung…

Sự khủng hoảng của nền giáo dục ở các cấp
đã có ảnh hưởng tức thời đến hiện tượng “người
Việt xấu xí“ đang có chiều hướng gia tăng

Nhưng nó lại rất hữu hình trong tâm hồn ta, trong thể xác ta, từng ngày, hàng giờ. Một lời ăn tiếng nói, một cách tiếp khách, một kiểu học bài, một người bạn nên giao du…

Gia phong có khi chỉ là một cái lừ mắt của người cha, một câu chuyện nhỏ trong bữa cơm chiều của người mẹ, một làn khói trên bàn thờ gia tiên…Nét văn hóa thấm đẫm vào mọi thành phần trong mỗi gia đình, là môi trường quyết định cho con người đi vào xã hội.

Và thật bất hạnh thay cho những ai không có truyền thống tốt đẹp trong gia phong như thế, và cũng bất hạnh cho ai đã phá vỡ gia phong của mình, mà nguy hiểm thay nếu nhiều người cố ý hay vô tình đang làm mất gia phong của gia đình, tộc họ mình đi. Mất gia phong, nhiều kẻ giàu xổi học đòi, nhất thời bột phát đã có kết cục bi thảm ngay trong đời con, cháu, chứ đâu có xa!

Chữ "lễ" thời nay và sự cần thiết của hình phạt

Câu “tiên học lễ,hậu học văn” thời nay có thể bắt gặp ở bất cứ trường tiểu học nào. Theo thứ tự "lễ" phải được thấm nhuần trước, là môi trường sư phạm cần phải có để dẫn truyền kiến thức văn hóa.

Nhưng trong thực tế người ta đã nhồi nhét tới mức quá tải những mái đầu còn non nớt bằng bao tiết học chính khóa lẫn học thêm các môn Toán, Lý , Hóa,Văn, v.v… trong khi đó giáo dục thể chất và tinh thần chưa bao giờ được đầu tư đúng mức.

Rút cuộc, chúng ta đã tạo ra một nền giáo dục đầy bức xúc và stress, có nguy cơ sản sinh ra những thế hệ công dân tư duy thụ động theo lối mòn, xơ cứng giáo điều, nghèo nàn và "cục súc" trong văn hóa giao tiếp, yếu ớt về thể chất và dị biệt với các bạn đồng lứa trên thế giới.

Sự khủng hoảng của nền giáo dục ở các cấp đã có ảnh hưởng tức thời đến hiện tượng “người Việt xấu xí“ đang có chiều hướng gia tăng – một bộ phận trẻ em hư hỏng, bất cần đời đi bụi, thanh niên đua xe, nghiện ma túy rồi phạm pháp v.v…

Giáo trình môn đạo đức học trong nhà trường rất thiếu những bài giảng sinh động mang tính thực tiễn đề cập thẳng thắn tới những thói hư tật xấu hay gặp nhất của người Việt trong bối cảnh của hội nhập quốc tế. Chẳng có tiết giảng nào răn dạy các em không nên ngoáy mũi hay nói to nơi công cộng… Và đáng thất vọng hơn là xã hội chưa có chế tài xử phạt những hành vi thiếu văn hóa trên quy mô cả nước.

Cùng lập một Danh mục các thói hư, tật xấu của người Việt thời nay",
để nhận thức và đẩy lùi con bệnh "Người Việt xấu xí"

Để có một Singapore là hình mẫu của văn minh đô thị, người ta đã phải mất hàng chục năm liên tục kết hợp giữa các hình thức giáo dục đại chúng và xử phạt nghiêm minh đúng người đúng tội bằng tiền hoặc roi đối với những kẻ làm ô uế nơi công cộng. Hẳn chúng ta còn nhớ vụ một thanh niên Mỹ bị phạt đánh do viết bậy lên tường và Tổng thống Hoa kỳ lúc đó cũng không thể xin miễn tội.

Nhận thức là một quá trình diễn ra không hề trơn tru và dân trí cũng vậy, nó đòi hỏi cả xã hội phải chung sức chung lòng cùng sự công tâm, gương mẫu của các nhân viên công quyền.

Chẳng hạn, muốn người dân tâm phục khẩu phục và tự giác chấp hành luật lệ giao thông thì trước tiên phải chứng tỏ rằng trong lĩnh vực này không có chỗ cho hành vi hối lộ. Kẻ đưa hối lộ sau khi đi trót lọt bao giờ cũng có suy nghĩ coi thường (vì đã có thể mua được bằng tiền) người nhận hối lộ và tin rằng hành vi này có thể được tái diễn mà vẫn tránh được sự trừng phạt. Thói hư, tật xấu cứ như vậy mà bùng phát trong xã hội như nấm mọc dại sau cơn mưa rào.

"Đẩy lui con bệnh"

Con bệnh ”người Việt xấu xí” có thể dần dần bị đẩy lui, trước tiên là về mặt nhận thức chúng ta hãy cùng nhau lên một danh mục, tạm gọi là “Danh mục các thói hư, tật xấu của người Việt thời nay" nhằm “vạch mặt, chỉ tên” càng chính xác càng tốt những biểu hiện tinh vi và đa dạng của nó. Xin mạnh dạn đưa ra trình bày với các độc giả bản phác thảo của danh mục này.(*).

Bước tiếp theo, đối với từng bệnh lý, phần hướng dẫn hành động cụ thể sẽ được trình bày theo phác đồ sau (Lấy ví dụ thói hư, tật xấu là con bệnh đua xe ở các đô thị lớn, tên bệnh được bắt đầu bằng chữ cái Đ và bệnh tham nhũng bắt đầu bằng chữ T).

(1)

Tên bệnh: (Đ) Đua xe

Hoàn cảnh phát sinh: Trong thời gian diễn ra các sự kiện thể thao lớn hoặc ngày lễ

Biểu hiện lâm sàng: Tụ tập nhiều xe máy với các tay đua “ cảm tử” quá khích phóng nhanh, lượn lách giữa phố đông người gây nguy hiểm nghiêm trọng.

Nhóm dân cư có nguy cơ nhiễm bệnh cao: Thanh niên,học sinh sinh viên tuổi từ 16-25, không được gia đình quan tâm giáo dục, đặc biệt có nhiều con nhà khá giả sung túc

Phương pháp điều trị: Đặt các chốt ngăn đua xe và sử dụng các công cụ chuyên dụng của cảnh sát; xử phạt nghiêm theo pháp luật; giáo dục qua nhiều hình thức: kết hợp giữa xã hội và gia đình

(2)

Tên bệnh: (T)Tham nhũng

Hoàn cảnh phát sinh: Quyền lực được giao nhưng thiếu môi trường giám sát, minh bạch và công khai

Biểu hiện lâm sàng: Biến của cải chung thành tài sản riêng , đi kèm theo là mất dân chủ , trù dập người ngay thẳng làm suy thoái ,biến chất bộ máy công quyền

Nhóm dân cư có nguy cơ nhiễm bệnh cao: Các nhân viên bộ máy nhà nước có quyền hành đối với các nguồn lực và quyền điều chỉnh hành vi, áp đặt chế tài

Phương pháp điều trị: Gắn quyền với trách nhiệm; Thiết kế hệ thống giám sát hiệu quả; Phân cấp, phân quyền để tránh tập trung quá đáng các quyền năng; Mở rộng dân chủ, minh bạch, bàn bạc công khai trước khi ra các quyết định quan trọng.

Có thể nói con bệnh “người Việt xấu xí “ là thể hiện một trạng thái bức xúc trong tâm thức của xã hội Việt nam hiện đại và chúng ta cũng không đơn độc vì ở nhiều xã hội khác, trong những hoàn cảnh nào đó cũng từng xảy ra tình hình tương tự.

Khi con người trở nên quá bé nhỏ và bất lực trong trận đồ, mê cung của những cám dỗ vật chất, quyền lực và thói vị kỷ thì tia sáng cuối đường hầm bao giờ cũng lóe ra từ chính kho tàng tuệ giác hay những giá trị văn hóa tinh thần , tâm linh của dân tộc. Chúng ta là chủ nhân của nền văn hóa đó mà không khai thác thì rất lãng phí!

*
TS Phạm Gia Minh

(*) Phác thảo danh mục các thói hư tật xấu của người Việt thời nay (xếp theo bảng chữ cái tiếng Việt)

A: An phận thủ thường; Ăn bẩn; Ăn người; Ăn cắp vặt, Ăn hơn, làm kém; Ăn tục nói phét; Ảo tưởng;Ăn sổi ở thì; Ẩu v.v…

B: Bàng quan; Bảo thủ; Bằng cấp giả; Bán Trời không văn tự;Bài ngoại;Bắt cóc bỏ đĩa;Bóc ngắn,cắn dài; Bè phái; ”Buôn dưa lê”;Bới bèo ra bọ v.v…

C: Cãi nhau to vì chuyện nhỏ;Chen ngang khi phải xếp hàng; Chọc gậy bánh xe;Chụp giật; Chửi bậy,cục súc; Cờ bạc; Coi thường pháp luật; Cù nhầy; Cửa quyền; Cười không đúng chỗ,đúng lúc v.v…

D: Du di ; Dị ứng tri thức; Dzô dzô ( ăn nhậu thái quá ) v.v…

Đ: Đâm bị thóc, chọc bị gạo; Để bụng; Đỏ đen;Đố kỵ;Đùn đẩy; Đua xe v.v…

E: Ép buộc ; Ép uổng v.v…

G: Gắp lửa bỏ tay người; Gia trưởng;Giả dối;Giàu ghen,khó ghét; Giậu đổ bìm leo v.v…

H: Hách dịch;Hiếu chiến; Hòa cả làng; Hô khẩu hiệu suông;Hứa hão; Hút thuốc lá v.v…

I: Ích kỷ hại người v.v…

K: Khoe khoang ;Khôn lỏi; Không đúng giờ; Không chính kiến; “ Khuỳnh”; Kỳ vĩ v.v…

L: Làm láo,báo cáo hay; Làm liều; Làm theo phong trào; Lập lờ nước đôi; Lệ làng;Lý nhẹ hơn tìnhv.v…

M: Mạnh ai nấy chạy; Mất đoàn kết khi sung sướng, đầy đủ; Mê tín v.v…

N: Ném bùn sang ao; Nịnh trên nạt dưới; Nhai to; Nhậu nhẹt triền miên; Nhổ bậy; Nhếch nhác;Nghĩ ngắn hạn ( tư duy nhiệm kỳ );Ngoáy mũi nơi đông người; Nói dai,nói dài,nói dại; Nói một đằng, làm một nẻo; Nói to nơi công cộng; Nói phách ( nói khoác lác ); Nể nang; Nửa vời v.v…

O: Oai hão; Ôm đồm; Ôm rơm rặm bụng; Ông giơ chân giò, Bà thò nậm rượu ( thông đồng làm việc khuất tất ) v.v…

P: Phép Vua thua lệ làng; “Phong bì” ( hối lộ); Phô trương; Phung phí v.v…

Q: Qua cầu rút ván; Qua loa đại khái; Quan liêu; Quan trọng hóa vấn đề; Quy hoạch treo v.v…

R: Ra oai; Ranh vặt; Rượu chè v.v…

S: Sai hẹn; Sĩ diện hão; Sính ngoại; Sợ trách nhiệm; Sợ người khác giỏi hơn mình v.v…

T: Tâm lý vùng( địa phương hẹp hòi );Tiểu nông, tiểu trí ; Tiểu xảo;Tiểu khí ( tiểu nhân, hạn hẹp ); Tham nhũng; Thấy kẻ sang bắt quàng làm họ;Thụ động; Tư duy nhiệm kỳ; Tự ti dân tộc nhược tiểu v.v…

U: Ưa xiểm nịnh; Ức hiếp kể yếu; Ừ hữ cho qua; Ương ngạnh v.v…

V: Vặt vãnh; Vẽ vời; Vênh váo ;Vị kỷ;Vị nể; Viển vông;Viết,vẽ bậy nơi công cộng; Vòi vĩnh; Vung tay quá trán v.v…

X: Xa dân; Xa rời thực tế; Xả rác nơi công cộng v.v…

Y: Ỷ lại; Ỷ quyền thế; Ý thức tập thể,cộng đồng kém v.v…

Người Việt - Phẩm Chất Và Thói Hư Tật Xấu 05

2010-07-26T21:23:00.002+07:00

Tính xấu Việt: không biết học hỏi, bỏ không biết cách, hiếu kỳ, tinh vặt

Xem thêm tại:
http://www.chungta.com
http://www.tiasang.com.vn của bộ khoa học Công Nghệ

-- Sang đến xứ người cũng không biết học hỏi
Nhà đấu tranh cho dân chủ nhân quyền chống lại bọn độc tài toàn trị Phan Chu Trinh, viết năm 1925

Người nước ta thường tự xưng là đồng loại, đồng đạo, đồng văn với Nhật Bản, thấy họ tiến thì nức nở khen, chứ không khi nào chịu xét vì sao họ được tiến tới như thế. Họ chỉ đóng tàu đúc súng mà được giàu mạnh hay họ còn trau dồi đạo đức sửa đổi luân lý mới được như ngày nay? Tôi rất lấy làm lạ cho những người đã qua Nhật không đem cái hay cái tốt về cho dân nhờ mà chỉ làm giàu thèm tính nô lệ! Hay là người mình như kẻ đã hư phổi rồi cho nên một nơi có thanh khí như nước Nhật mà cũng không thở nổi chăng?! Lấy lịch sử mà nói thì dân tộc Việt Nam không phải là không thông minh, thế thì vì lẽ nào ở dưới quyền bảo hộ hơn 60 năm nay mà vẫn còn mê mê muội muội bịt mắt vít tai không chịu xem xét không chịu học hỏi lấy cái hay cái khéo của người.

--Học không biết cách mà bỏ cũng không biết cách
(Sử học Trần Trọng Kim, Nho giáo, năm 1930)

Những người theo Nho học xưa nay thường hay trọng cái hình thức bề ngoài thái quá để đến nỗi tinh thần sai lầm đi rất nhiều. Người mình lại cứ quen một mặt thuận thụ(1) theo cái khuôn nhất định của tiền nhân để lại, việc phải trái hay dở thế nào cũng chỉ ở trong cái khuôn đó chứ không chệch ra ngoài được, sự phê bình phán đoán càng ngày càng hẹp lại, không biết còn có tư tưởng nào nữa.

Đến nay thời cục đã biến đổi, khoa cử bỏ đi rồi, sự học cũ không phải là cái cầu ở con đường sĩ hoạn nữa, thì Kinh Truyện xếp lại một chỗ mà đạo thánh hiền cũng chẳng ai nhắc đến.

Sự bỏ cũ theo mới của ta hiện thời bây giờ không phải là không cần cấp, nhưng vì ngỡ mình nông nổi không suy nghĩ cho chín chưa gì đã đem phá hoại đi, thành thử cái xấu cái dở của mình thì vị tất đã bỏ được, mà lại làm hỏng mất cái phần tinh túy đã giữ cho xã hội ta được bền vững mấy nghìn năm. Cái tình trạng nước ta hôm nay là thế, khác nào như chiếc thuyền đi ra biển, không biết phương hướng nào mà đi cho phải.

(1) xuất theo, tự nguyện chấp nhận.

--Nặng tính hiếu kỳ
Nhà dân chủ nhân quyền Dương Quảng Hàn, Học sao cho phải đường, Hữu Thanh, năm 1921

Cái tính hiếu kỳ là cái bệnh chung trong lối học của ta, xưa kia học chữ Tàu, đọc sách Tàu, lâu dần quá mê chuộng mà khinh rẻ những cái của mình. Cái gì của Tàu cũng cho là hơn mà chịu khó nghiên cứu, cái gì của mình cũng cho là dở là kém không thèm nhìn tới. Thành ra núi sông đình miếu nước Tàu thì biết mà núi sông đình miếu nước mình thời không hay, danh lam thắng tích bên Tàu thì rõ mà danh lam thắng tích nước mình thì không tường, lịch sử địa dư nước Tàu thì thiệp liệp(1), mà lịch sử địa dư nước mình thời mịt mù, phong tục nhân vật nước Tàu thời tường tất mà phong tục nhân vật nước mình thời tối tăm. Mà có phải mình thiếu gì cái đẹp cái hay, cái đáng ngắm...

(1) cũng có hiểu ít nhiều.

--Thông minh rút lại hóa ra tinh vặt
Nhà đấu tranh cho dân quyền dân sinh Lương Đức Thiệp, Việt Nam tiến hóa sử, năm 1944

Về tính chất tinh thần thì người Việt Nam phần nhiều là thông minh, song những người có trí tuệ lỗi lạc thì xưa nay vẫn hiếm. Nhiều khi từ thông minh không có chỗ dùng thuận tiện thường lại biến ra não tinh vặt. Trí nhớ của người Việt Nam rất nẩy nở, đến não tường tượng thì hoàn toàn bị não thực tiễn làm tê liệt. Não thực tiễn này mở nguồn cho nhiều đức tính khác, cho nên người Việt Nam hiếu học không phải vì khát hiểu biết mà chỉ vì mong một địa vị ưu thắng trong xã hội: Học đối với người Việt.không phải để thỏa mãn một khát khao trí tuệ, mà chính là để làm kế mưu sinh.

Người Việt - Phẩm Chất Và Thói Hư Tật Xấu 04

2010-07-26T21:22:00.005+07:00

Tính xấu Việt: Phù phiếm, sợ mang tiếng, nói liều làm ẩu,danh bằng hạ nhục

Xem thêm tại:
http://www.chungta.com
http://www.tiasang.com.vn của bộ khoa học Công Nghệ

- Tinh hoa trở thành phù phiếm
Nhà dân chủ,nhân quyền Lương Đức Thiệp,viết năm 1944

Lệ trường quy rắc rối và hà khắc. Một nét phẩy bỏ sót, một chữ tên húy lở phạm phải một vết mực làm tì ố quyển thi, một lời bình luận trái với tư tưởng Tống nho, hoặc một ý kiến mạnh dạn cũng đủ làm cho kẻ ứng thí nếu không bị đánh hỏng cũng bị khép vào một tội vu vơ. Sáng kiến của mỗi cá nhân bị dập tắt, tư tưởng của cá nhân bị đàn áp. Cả các phần tinh hoa của dân chúng Việt Nam chỉ còn một lối duy nhất để tiết ra: văn chương phù phiếm.

- Sợ mang tiếng chứ không phải sợ cái xấu
Nhà dân chủ,nhân quyền Phan Khôi, viết năm 1930

Tống nho dạy người ta phải thúc nhãn quả quá, nghĩa là phải bó mình cho ít lỗi chừng nào hay chừng nấy.

Hạng quân tử ở nước ta mà tôi thấy hầu hết ở trong cái phạm vi của Tống nho. Giữ mình đừng đánh bạc, đừng uống rượu, đừng mang tiếng xấu, ấy là họ kể chắc mình làm quân tử rồi.

Thế nhưng có phải họ giữ mình thật được như vậy đâu. Trong đám họ có nhiều người giả hình làm bộ đạo mạo. Sở dĩ giữ mình là chỉ sợ mang tiếng, nếu khi thấy không ai biết việc mình làm, chắc khỏi mang tiếng thì việc bậy gì chẳng làm. Ấy là hạng quân tử giả dối tiểu nhân đặc.

- Điếc không sợ súng, nói liều làm ẩu
Nhà dân chủ ,nhân quyền phê bình văn học Hoài Thanh viết năm 1936

Không biết nói không biết, đó là nghĩa vụ thứ nhất của người muốn học muốn hiểu. Đằng này nhiều người ở ta lại làm như trong thế giới này cái gì cũng rõ ràng minh bạch, tựa hai lần hai là bốn. Ai không tin là thế họ liền phê cho hai chữ: thần bí, hai chữ ấy trong trí họ tức là ngu xuẩn điên rồ. Họ không ngờ rằng họ lại thần bí hơn ai hết. Có những vấn đề xưa nay bao người tài giỏi suốt đời nghiền ngẫm chưa tìm ra manh mối. Thế mà cái điều một ông Pasteur một ông Einstein không dám nói, ngày nay ở xứ ta những cậu học sinh vừa mới bước chân ra khỏi trường Sơ học(1), đã giảng giải được lên sách, lên báo, theo những phương pháp cuối cùng của khoa học.Thế giới còn chờ gì mà không khắc bia xây tượng để đền ơn họ.

Nói chơi vậy thôi, chớ cái việc họ làm đó là một sự tủi nhục vô cùng cho nòi giống. Cả một đám thanh niên chưa có lấy cái học phổ thông cũng tấp tểnh chạy theo những lý thuyết cao thâm của siêu hình học. Có lần chúng tôi thấy một thiếu nữ trước đâu mới học đến lớp ba lớp tư gì đó đương hăng hái giảng giải về duy tâm và duy vật. Chúng tôi chân ngán không biết nên khóc hay nên cười. Thực là một cái họa!

Mưu danh bằng cách hạ nhục kẻ khác
Nhà đấu tranh cho dân quyền Hoa Bằng,viết năm 1942

Lắm kẻ, chỉ vì hám cái phù danh , đang tâm lê gót giày lên trên tình bạn hữu, hạ chân lý xuống tận bùn đen. Tưởng mình như thánh như thần, ngoài ra, nhất là những địch thủ, toàn là đàn chim chưa vờ bọng cả. Chưa đọc hết, có khi không thèm xem qua bài văn của người khác, họ đã dài mồm chê bai. Chưa mở lấy một trang sách, chưa rờ đến một tờ báo của bạn đồng nghiệp, họ đã yên trí là viết không thành câu, hạ ngay những lời mạt sát thậm tệ. Trong khi trò chuyện, chỉ hết sức khoe khoang về mình, còn những người khác dù đã lập được biết bao chiến công trên trận bút trường văn, cũng chỉ đáng một con số không, theo ý họ.

Người Việt - Phẩm Chất Và Thói Hư Tật Xấu 03

2010-07-26T21:22:00.002+07:00

THIẾU MỘT THÓI QUEN
SUY NGHĨ CHÍNH XÁC

Nguyễn Công Hoan trong hồi ký Đời viết văn của tôi (1971) có nhiều đoạn tự thú khá trắng trợn. Đại khái ông kể là lúc ra học tiểu học ở Hà Nội cần giấy khai sinh,nhưng ngại về làng bên Bắc Ninh làm tận gốc, liền nhờ ông chủ nhà trọ làm hộ. Ông này bảo hai người bạn làm chứng, rồi kiếm cành cau với vài hào bạc đưa lý trưởng Hàng Trống. Vài ngày sau, ông Kép Tư Bền trong văn chương tương lai có ngay tấm giấy khai sinh và nghiễm nhiên thành người sinh ở Hà Nội.

Câu chuyện được kể ra chỉ cốt để khoe một sự khinh bạc bất cần đời, không quan tâm tới các con số, không muốn và không có nhu cầu hiểu biết về chính mình cũng như hoàn cảnh quanh mình. Song từ đây, người ta bắt gặp mầm mống của nhiều thói xấu khác như kiểu tư duy chín bỏ làm mười, bất chấp chuẩn mực, không coi cái gì là thiêng liêng, dối trá tùy tiện, xem thường pháp luật.

Ngày nay chúng ta còn bắt gặp nó trong những tin tức đầy rẫy trên báo chí. Nhiều làng làm giả hồ sơ thần tích để xin cấp bằng di sản văn hóa. Nhiều chi tiết ở các vụ án có dấu hiệu bị làm lệch. Hết thể thao khai man tuổi đấu thủ lại đến bóng đá trọng tài bắt thiên vị.Sự cẩu thả lúc này đã biến thành gian manh càn rỡ chà đạp lên dư luận xã hội.

Tình trạng không có cái gì chính xác cũng được nhà nghiên cứu người Pháp Pierre Gourou (1900—1999) miêu tả khá kỹ khi đi sâu vào nhiều làng mạc lấy tài liệu cho cuốn Người nông dân châu thổ Bắc Kỳ (viết năm 1936 và bản dịch ra tiếng Việt in ở Hà Nội 2003).Theo cách miêu tả của Gou rou, ở nhiều tỉnh đồng bằng sông Hồng“ chỉ cần đưa một ít tiền cho chức dịch là có thể nhận được một bản khai sinh hoàn toàn theo ý thích ,trong đó ngày tháng năm sinh được ghi phù hợp với nguyện vọng của người xin“. Sự phổ biến của các hiện tượng tương tự buộc người ta phải kết luận rằng đây là một biểu hiện của trình độ tư duy và một quan niệm sống. Còn hai tác giả người Pháp khác là Pierre Huard và Maurice Durand trong Hiểu biết về Việt Nam (1954) thì cắt nghĩa sở dĩ có hiện tượng này,một phần vì xã hội Việt xưa chưa biết tới đồng hồ và khái niệm về thời gian “chỉ được kinh qua chứ không được đo “.Sự lẫn lộn giữa lịch sử và huyền thoại trở thành đương nhiên. Và sự tồn tại dai dẳng của kiểu tư duy tiền Descartes thường thấy ở phương Đông có thêm một ví dụ sống động.

Nên biết rằng ngay các vua chúa cũng không bao giờ biết cả nước có bao nhiêu dân, quan chức các cấp không cần biết một làng mà họ thu thuế có bao nhiêu xuất đinh, còn các xã thì bao giờ cũng cố giấu bớt số người phải nộp thuế để trốn thuế được chừng nào hay chừng ấy. Lúc này thói quen đùa bỡn đã đóng vai một nhân tố cản trở sự trưởng thành của xã hội.

Một vài hiện tượng khác được Pierre Gourou ghi nhận cũng khá đắt giá. Ông bảo đến một làng khi cần hỏi về lai lịch của làng, người ta chỉ nhận được những câu trả lời rất mơ hồ; nếu như muốn có một sự chính xác thì câu sau thường lại mâu thuẫn với câu trước. Gần như không làng nào có ý niệm chắc chắn về sự thành lập của làng mình, đi đâu cũng chỉ thấy người ta thề sống thề chết là làng mình có từ cổ xưa, đâu như từ thời Hùng Vương, tức là đã có từ hơn bốn ngàn năm trước. Sự thiếu hiểu biết và nói chung là thiếu ý niệm chính xác về thời gian không ngăn cản người ta sử dụng độ lùi của thời gian để khoe mẽ. Gourou chỉ hết ngạc nhiên khi biết rằng một dòng họ có vài ba người thăng quan tiến chức thì thường thuê ngay một nhà nho có tên tuổi viết lại gia phả nhà mình, mà nhà nho ấy thì nghĩ rằng ông ta có nghĩa vụ thêm thắt vào cuốn gia phả ấy cho nó đẹp thêm, và không ai thấy phải thắc mắc về hành động đó cả. Thói quen thiếu chính xác trong suy nghĩ đến đây tìm được biến tướng mới là tô vẽ lịch sử, viết lại lịch sử thế nào cũng xong, miễn là đề cao được mình, do đó có lợi.

CẠN NGHĨ,NGẮN HƠI,DỄ THỎA MÃN

Không chỉ tinh tế khi tả thức ăn mà trong Hà Nội băm sáu phố phường (in trên Ngày nay từ 1940 ), Thạch Lam còn khéo ghi nhận cái thói quen dễ dãi cẩu thả của người mình trong cách làm thức ăn. Như trong câu chuyện về mấy bát mằn thắn. Trong khi bát mì của mấy chú khách (tức đám Hoa kiều ) đầy đặn thì người mình chỉ giỏi giả lễ bà chúa mường. Bát mằn thắn của các ông chủ người Việt có đủ cả rau thơm, xá xíu, đôi khi mấy miếng dồi và một phần chia tám quả trứng vịt, song mằn thắn bột thì thô, nhân là một tí thịt bạc nhạc, nước rất nhiều nhưng nhạt.

Cho đến những năm cuối thế kỷ XX đầu XXI này nhiều người đi nước ngoài còn chứng kiến kiểu làm ăn tương tự. Như ở Paris , một nhà báo kể với tôi là chả có cửa hàng ăn nào của người Việt đậu được lâu. Lúc mới khai trương cũng rôm rả. Nhưng chỉ một hai năm là chất lượng kém hẳn đi và người ăn bỏ hết sang các hiệu khác.

Người ta bắt gặp ở đây một quan niệm sống tầm thường dễ dãi, không bao giờ duy trì được sự liên tục có trước có sau tức không đạt tới một trình độ chuyên nghiệp ổn định.

Một thói xấu khác của các nhà hàng buôn bán người mình được Thạch Lam ghi nhận là thói dễ thỏa mãn. Ông lấy ví dụ như mấy hiệu kẹo lạc kẹo vừng Cự Hương, Ngọc Anh. Lúc đầu còn chịu khó làm thật ngon để chiều khách, sau ngủ yên trên danh vọng. Hình như dân mình động giàu là ra mặt vênh váo và bắt đầu làm ăn chểnh mảng - tác giả Gió đầu mùa khái quát. Và ông hồn nhiên tự hỏi “Ồ, sao sự cố gắng ở nước này không được lâu bền nhỉ ! “.

Người xưa có câu “Nhân bần trí đoản”, với nghĩa người nghèo hèn,kẻ hiểu biết nông cạn thì không còn đáng để ai đếm xỉa tới nữa.

Không đâu thấy rõ sự ngắn hơi và dễ thỏa mãn như trong hoạt động của người làm nghệ thuật ở Việt Nam. Làng tranh Đông Hồ quê gốc tôi có nhiều nghệ nhân có tác phẩm để đời. Nhưng tên tuổi tác giả những bức tranh đó thì không ai biết. Đại khái đó là những ông thợ tài hoa nhưng cẩu thả, lúc vợ ốm con đau hoặc thua bạc cần tiền thì vẽ vội mấy bức mang bán cho các nhà giàu trong làng, và không có ý niệm gì về bản quyền trên tranh. Cũng giống như các cửa hàng kẹo bánh của Thach Lam “không biết rằng hàng của mình ngon hơn hàng khác “, các nghệ nhân đó cũng không thể nghĩ rằng lẽ ra tên tuổi mình có thể còn mãi với lịch sử mỹ thuật. Chính họ tước đi khả năng đó ở họ.

Theo các nhà nghiên cứu văn hóa thời cổ văn xuôi Trung quốc chỉ có biền văn, chưa có tự sự. Tự sự Trung quốc là học được từ Ấn Độ qua du nhập sách Phật. Nhưng khi đã nắm được rồi thì người Trung Hoa đưa nghệ thuật này lên đến đỉnh điểm. Những bộ tiểu thuyết như Hồng lâu mộng Kim bình mai có độ dài và trình độ kết cấu không thua kém gì những thiên tự sự đồ sộ nhất của phương Tây. Trong khi đó các tác phẩm tự sự của người Việt chỉ theo dõi con người trong những khoảng thời gian ngắn. Không tìm đâu ra loại tác phẩm có khả năng bao quát cuộc sống nhân vật trong thời gian dài,dựng lại lịch sử cả mấy thế hệ như truyện Tàu. Các cuốn tiểu thuyết hiện đại thường kém về kết cấu toàn cục. Cố lắm chỉ được vài chương đầu. Càng về cuối càng hỏng.

Manh mún nhỏ lẻ không chỉ là cách làm ruộng đi buôn mà cũng là cách người Việt làm nghệ thuật. Chúng ta chỉ có những tác phẩm nhỏ nhỏ xinh xinh, chùa Một Cột chẳng hạn chỉ tồn tại như một ý niệm hơn là một công trình thực tế. Nhà phê bình mỹ thuật Phan Cẩm Thượng có lần bảo với tôi : Tượng Phật bà nghìn mắt nghìn tay của chùa Bút Tháp đẹp thật, nhưng lưng tượng thì chỉ được làm dối dá cốt cho xong chuyện.

Trong truyện ngắn Đất xóm chùa( in trên Văn Nghệ số 42 năm 1993), nhà văn Đoàn Lê để cho một nhân vật phát biểu tạt ngang : “Khốn nạn, cái vạt đất tí hin bị bỏ quên sau mấy lũy tre, mơ ước hào hoa nhất chỉ là nồi cơm Thạch Sanh cả làng ăn không hết, chuyện tinh tướng bốc giời nhất cũng chỉ chuyện củ khoai to bằng cái đình …..Cứ ra cái điều !”

SỰ LẠC LÕNG CỦA LOẠI NHÂN VẬT TỰ NHẬN THỨC

Một anh chàng ngủ mê, bị anh em cạo trọc đầu khiêng lên chùa. Anh ta trở dậy nhìn quanh và sờ tay lên đầu mình tự hỏi “ Ta hay sư ? ta ơi có phải là ta không hở ta ? “.Về nhà, chó thấy anh đầu trọc xô ra cắn. Anh ta chắc mình nay không phải là mình, liền bỏ nhà đi biệt. Đó là nội dung của truyện tiếu lâm Ta hay sư.

Nhân vật xưng tôi trong Người bạn cũ của Thạch Lam từng là một thanh niên ham hố hoạt động xã hội nay thoái chí quay về đời sống gia đình. Một buổi tối tôi đối diện với một người đồng chí cũ ( chữ trong nguyên bản 1937). Gặp cảnh thất thế, người này muốn trông chờ ở tôi sự giúp đỡ, tôi đã từ chối. Thông thường sau những cuộc gặp gỡ như vậy cái còn lại trong con người có học là những hối hận. Nhưng ở đây nhân vật không chìm trong xúc cảm mà chỉ cúi đầu suy nghĩ. Tôi ôn lại quá khứ để đối lập với ngày hôm nay của mình. “ Rồi tôi băn khoăn tự hỏi xem trong hai cái hình ảnh ấy, hình ảnh người thiếu niên hăng hái và hình ảnh người trưởng giả an nhàn cái hình ảnh nào thật là của tôi? Tôi không dám trả lời “.

Tuy chỉ được diễn tả qua mấy dòng ngắn, song con người trong Ta hay sư đã có đời sống tinh thần phức tạp. Anh ta quá tỉnh táo. Công cuộc tự nhận thức ở đây bị đẩy tới cùng, kể cả dẫn tới việc bỏ nhà ra đi tức triệt tiêu luôn sự tồn tại. Trong văn học trung đại, chả thấy ai có lối nghĩ tương tự. Khi đối diện với mình, Kiều chỉ thấy tự xót thương Khi tỉnh rượu lúc tàn canh — Một mình mình lại thương mình xót xa. Người phụ nữ trong Hồ Xuân Hương giả định một sự nghiệp Ví đây đổi phận làm trai được – Thì sự anh hùng há bấy nhiêu. Đó là những ám ảnh khẳng định cá nhân, nhưng dẫn ngay đến hành động chứ không qua giai đoạn tự nhận thức.

Sở dĩ đôi khi ta có cảm tưởng đoạn tiếu lâm Ta hay sư như được nhập từ đâu về chứ không phải sản phẩm thuần Việt chính là bởi sự lạc lõng đó của nhân vật. Con người đươc Thạch Lam miêu tả ở Người bạn cũ cũng rơi vào một tình trạng lạc lõng tương tự. Các nhân vật từ Xuân tóc đỏ trong Vũ Trọng Phụng tới những Điền, Hộ… trong Nam Cao đã bắt đầu có quan hệ với chính mình. Song đó là những nhân vật của sự suy nghĩ nói chung, chứ không phải tự nhận thức, không ai trong họ tính chuyện tìm con người thực của mình.

Có thể cắt nghĩa sự lạc lõng và trước hết sự thiếu vắng của loại nhân vật nói trên trong cộng đồng người Việt bằng nhiều yếu tố : hoàn cảnh sinh sống khó khăn, cuộc sống luôn lôi người ta vào hành động hơn là để người ta ngồi đối diện với mình, suy nghĩ về những vấn đề trừu tượng, chứ đừng nói là ngồi vân vi mình là ai, mình hay hay dở thế nào. Tình hình này kéo dài tới xã hội đương đại. Tố Hữu trong Chào xuân 71, có hai câu đề từ, một là của Goethe Phải hành động một là của Lenin Nên ước mơ. Còn có thể kể ra bao nhiêu truyện ngắn bài thơ khác và bao cuộc chuyện trò tâm sự hàng ngày của con người, trong đó người ta chỉ bảo nhau nên hành động gấp gấp, hành động ngay đi, đừng suy nghĩ làm gì, cả ước mơ cũng không cần suy nghĩ. Và không chỉ ca ngợi hành động mà các nhà trí thức hàng đầu còn tìm ra đủ lý do để bác bỏ việc tự nhận thức. Với Chế Lan Viên câu hỏi ta là ai không chỉ vô nghĩa mà còn có tội, ngược lại khi tự hỏi mình ta vì ai là người ta đã tạo ra tiền đề để làm giàu thêm cho sự sống.

Sống bằng cảm hứng đã thành một phong cách thời đại. Nhiều trận bóng đá quốc tế, đêm trước công chúng vừa đổ ra đường phung phí những lời thúc đẩy động viên, hôm sau đã ỉu xìu lặng ngắt. Và bóng đá chúng ta chỉ có những thành công mang nhiều tính chất ăn may nhờ phong độ chốc lát của mình, mà đẳng cấp thì hàng chục năm đi qua vẫn giậm chân tại chỗ. Tại sao ư, một phần là tại không có ai ngồi tỉnh táo tự hỏi Ta là ai, như nhân vật hồi nào của Thạch Lam.

Người Việt - Phẩm Chất Và Thói Hư Tật Xấu 02

2010-07-26T21:21:00.003+07:00

HÈN VÌ MIẾNG ĂN ! HẠI NHAU VÌ MIẾNG ĂN!

Phan Bội Châu trong thời gian mười lăm năm cuối đời, sống ở Huế (1925-1940), có để lại một cuốn Tạp ký. Lúc này ông không còn tâm thế của người đứng ra vận động cứu nước mà thiên về cái nhìn của một trí thức từng trái, đau lòng trước tình trạng lạc hậu của đất nước. Dưới đây là một đoạn ông nhận xét về không khí xô bồ nhếch nhác thường thấy phổ biến ở lễ hội của người Việt – miếng ăn quá to, người ta chỉ nghĩ đến ăn, tranh giành ngôi thứ cũng chỉ vì ăn :

Tế có nghĩa là giao tế (1) vì nó ở trong phạm vi nghi lễ. Quá lắm thì xa xỉ, không đúng mức thì bủn xỉn, đều chưa hợp lễ.

Dân gian tế tự, nghi thức không đủ, mà còn đùa bỡn vật mọn, cả nước như cuồng. Trước lúc chưa tế thì mồm nói cấm kỵ mà đòi uống tìm ăn. Nghe xướng hai tiếng “ lễ tất “, ai nấy đều nhao nhao. Bưng mâm thì ăn ngay trước cửa thần, rót rượu thì uống ngay trước mặt thánh. Đến khi dọn cỗ, trên các quan viên, dưới đến bình dân, ngồi đứng lung tung. Sau khi uống một hai chén rồi, Giáp thì đánh Ất, Ất thì đánh Bính, chửi mắng rầm rầm. Thậm chí chia thịt chưa đều thì đua sức đua hơi ngay ở đấy, để chia tôn ti, phân biệt thứ bậc.

(1) đi lại thù tạc mời đãi nhau

Theo Trương Hữu Quýnh Tìm hiểu những mặt hạn chế và tiêu cực trong di sản truyền thống của dân tộc ta đầu thời Nguyễn, Gia Long từng có một đạo dụ liên quan đến tình trạng tế lễ ở các làng :

Vào đám hát xướng nhiều thì vài mươi ngày đêm, ít thì tám chín ngày. Chèo thuyền hát hỏng ăn uống xa hoa, tiêu không tiếc của, rồi lại đua thuyền múa rối, đủ mọi thứ trò. Lại kén lấy trai tơ gái trẻ đánh cờ đánh bài. Tưởng là thờ thần, thực là để thỏa lòng dục. Ngân quỹ hết thì sinh ra đóng góp, cầm bán ruộng công.

Trong các tiểu thuyết của các nhà văn tiền chiến,lễ hội cũng thường hiện ra như một khung cảnh ồn ào luộm thuộm và mang nhiều tính cách tầm thường. Trong tiểu thuyết Lan và Hữu, Nhượng Tống sau khi miêu tả cảnh đi hội chen chúc hỗn độn, lại đặc biệt than phiền về tình trạng bẩn thỉu mất vệ sinh ở các chùa

Nếu tôi có tội phải người ta bắt đi đầy thì đầy tôi ra Côn Đảo ba năm tôi không sợ bằng đầy tôi nơi cửa chùa Thiên Trù suốt ba tháng hội

Thật không khó gì nếu cần chứng minh cho tính đúng đắn của các nhận xét trên. Báo chí thời nay cũng đã hé ra cho thấy tình trạng tương tự. Vấn đề không phải chỉ là việc tổ chức luộm thuộm, người xe chen lấn ùn tắc, mà còn ở cảm giác dung tục mà con người thời nay mang tới lễ hội. Thiếu lòng thành kính tối thiểu, người ta đi chỉ cốt để cầu lợi.

Hội đền Hùng mùa xuân năm 2002 thường được ghi nhận với việc làm ra một chiếc bánh giày 1,8 tấn, việc này về sau đã được đưa vào sách kỷ lục Guinnes. Nhưng đây là số phận của vật lễ thiêng liêng đó. Ngày 9-3 âm lịch trên đường chuyển đến nơi hành lễ, chiếc bánh bị cả trăm người xúm quanh xô đẩy dằng xé. Bà con đi hội đã tự tiện thụ lộc. Trong khoảng hơn một giờ đồng hồ, từ 10 đến 11.30 h, chiếc bánh bốc hơi hoàn toàn.

Báo Tiền Phong ra ngày 22-4-2002 cho biết như vậy. Theo chỗ tôi đọc được chỉ riêng báo Tiền phong, ngoài ra không có báo nào đưa sự kiện “ hi hữu “ này. Về sau cũng không ai nhắc tới, coi như không có.

SUY NGHĨ NÔNG NỔI
TÍNH KHÍ THẤT THƯỜNG

Cuộc sống đô thị con người đô thị ở nước Việt Nam khi mới bước sang thời hiện đại là phần nội dung chính được miêu tả trong truyện dài Thiếu quê hương (1940) của Nguyễn Tuân. Nhưng chương cuối sách lại có đoạn tác giả cho nhân vật chính về một làng quê là làng Xuân Phả, Thanh Hóa,bàn chuyện đưa một đoàn người làng này qua San Francisco bên Mỹ múa tuồng. Chúng ta bắt gặp ở đây hình ảnh người Việt trong cái làng quê cố hữu của họ, cả người lẫn cảnh không khỏi có phần lèm nhèm nhếch nhác, và khi bước vào sinh hoạt chốn công cộng thì cách cư xử của cá nhân thay đổi thất thường rất khó xác định.

Bảo rằng con người có ý thức về mình ư, đúng lắm ? Trước mặt nhân vật từ trên tỉnh về, một người làng có tài làm nghề và đang được gọi để cùng đi theo đoàn múa tuồng ra vẻ hùng hổ, muốn nhân chuyện người ta cần đến mình mà lên mặt với đời: “ Đi một chuyến cho biết đó biết đây, và chuyến này chúng ông đi Hoa Kỳ về mà đứa nào ở làng này còn giở lối hà hiếp tranh chỗ ngồi ngoài đình với chúng ông, ông đánh tan xương cho mà xem ”.

Anh ta vừa nói xong, mấy người chung quanh hoa chân múa tay dấm dẳn phụ họa.

Thế nhưng chỉ cần các cố lão lên tiếng đe “ Đừng có mượn chén mà nói láo “ là anh ta xun vòi ngay. Lại còn không biết xấu hổ, bưng mặt khóc hu hu,” lạy các cụ con khổ lắm !‘

Cái chất nông nổi thất thường này của người Việt từng được nhiều người nước ngoài nêu lên, như một đặc tính cản trở họ trong bước đầu đến gặp gỡ giao thiệp, cũng như quan hệ lâu dài.

Theo trích dẫn của Hữu Ngọc trong một bài viết in trong sách Về giá trị văn hóa tinh thần Việt Nam ( Hà Nội 1963 ), một sĩ quan Pháp từng nhận xét “ Họ hiền lành vô tư lự, nhút nhát thích khoe khoang dễ bốc mà xỉu cũng nhanh, thường có tâm lý ăn may của người chơi bạc, nhiều khi biến thành lập lờ hai mặt “.

Một nhà văn là Jean Hougron cho rằng người Việt “ nhu nhược không có cá tính, biển lận, thích tố giác “.

Một người khác là Palazzoli thì chỉ ra hàng loạt những đặc tính mâu thuẫn : một đằng là lịch thiệp tế nhị, lãng mạn và đa cảm ; mặt khác là nửa kín nửa hở, dè dặt, dò xét. Mở rộng hơn là “một thiên hướng đa nghi, mưu mẹo, một thói quen lúc nào cũng thích chống đối, rồi lại nhanh chóng buông trôi chấp nhận “.

Tạp chí Bách Khoa số 73 ra ở Sài gòn 1960, từng trích dẫn nhiều ý kiến sâu sắc của linh mục F Parrel về Thanh niên Việt Nam hiện nay.Theo ông,ở họ trực giác lấn suy tưởng trừu tượng, chủ quan lấn khách quan … Tâm hồn ít xúc động về vật và người. Chiến tranh làm cho người ta không biết tới người khác. Họ phải tự động tạo ra mọi phương tiện tự vệ. Tâm hồn họ khô rắn lại vì đời sống bất trắc.

Trong Văn minh Việt Nam, Nguyễn Văn Huyên cũng đã ghi nhận đặc tính đó của người Việt, và ông lý giải thêm ở đây có vai trò của một đời sống quá gian khổ mà luôn luôn bấp bênh ; hơn thế nữa, ở đây có cả vai trò của yếu tố thời tiết (Xem một số trích dẫn ở mục Người xưa cảnh tỉnh TT&VH hàng tuần )

Gần đây hơn, trên báo Tiền phong số ra 1-2006, bạn Nguyễn Tất Thịnh nêu lên hàng loạt nhược điểm có tính cách nửa vời của người đương thời

- Chưa đỗ ông nghè đã đe hàng tổng – vừa đe hàng tổng đã sợ thằng mõ

- Chưa biêt nghề đã dạy thợ, vừa dạy thợ đã chán nghề

- Chưa làm đã mệt vừa mệt đã kêu

- Chưa vui đã cười vừa cười đã khóc

– Chưa đói đã ăn, vừa ăn đã bỏ dở

– Chưa tỉnh đã say, vừa say đã làm càn

– Chưa có tài đã đánh mất tâm, vừa có chút tâm đã bài xích tài
v.v..

Theo bạn Nguyễn Tất Thịnh lối cư xử này có nguy cơ trở thành tập tính của cộng đồng.Tức là một nếp sống nếp nghĩ ổn định, khó thay đổi.

MỘT QUAN NIỆM ĐƠN SƠ VỀ THẾ GIỚI

Sự đơn điệu nghèo nàn là cảm giác chính còn lại trong Nhất Linh sau khi dự Hội chợ hàng VN 1934 mở ở Nhà Đấu xảo Hà Nội

Trong bài tường thuật trên Phong Hóa số ra 30-11-1934,người đứng đầu văn đoàn Tự Lực viết :”Mấy gian hàng Hải Dương Nam Định vẫn như mọi năm không có gì tiến bộ.Thăm gian hàng Trung Kỳ, người ta cảm thấy như sống lùi lại mười năm trước bởi chỉ có ít đồ gỗ nét chạm non nớt.Đồ đồng của ta có lẽ nghìn vạn năm nữa không thay đổi. Từ cái thau cái mâm cho đến cái đỉnh thứ nào cũng nguyên như cũ, hình như đổi mới nó đi là một cái tội vậy. Đồ sứ Bát Tràng men trông cũng khéo, chỉ tiếc rằng kiểu không đẹp. Phần nhiều là bắt chước Tàu.“.

Những nhận xét này có thể áp dụng cho toàn bộ thế giới đồ vật mà Việt sáng tạo ra để phục vụ đời sống của chính mình. Một đôi dép để đi ư ? Ở Bắc bộ, nó chỉ là một chiếc mo cau hoặc miếng da, có thắt một nút trồi lên vừa để xỏ một ngón chân. Trong khi người dân nông thôn xưa chỉ đi chân đất thì một đôi dép như thế còn là xa xỉ, và chỉ những dịp hội hè người ta mới dám sử dụng. Một cái diều ư? Chỉ là mấy tờ giấy phết vội trên mấy nan tre. Một cây sáo ư, chỉ là một ống tre có khoét mấy lỗ sơ sài. Nếu chúng ta biết rằng trên thế giới này, không chỉ Trung Quốc Nhật Bản mà cả các nước phương Tây những cái diều bộ sáo có cấu tạo phức tạp tinh vi như thế nào thì người ta phải tự trách rằng sao dân mình dễ bằng lòng với những gì làm ra,tức dễ dừng lại trên đường sáng tạo đến thế.

Thời nay, khi làm hàng xuất khẩu, người mua các nước cũng thường chê hàng Việt mẫu mã đơn giản, có học lỏm được cái gì của người khác thì cũng chỉ loay hoay ở vài cái lặt vặt mà không biết khai thác hết những khả năng đa dạng có thể có.

Chẳng những chúng ta rất ít phát minh mà nhìn vào cái đã phát minh ra, thấy không vượt khỏi tình trạng bột phát ban đầu. Các ý tưởng không được hoàn thiện và đẩy tới cùng. Nguyễn Văn Vĩnh sớm nói thẳng là trước khi học của nước ngoái, những cái nhà của chúng ta quá trống trải và chẳng có gì mà bày, ghế giường bàn tủ dáng dấp nặng nề, nếu cố trau chuốt thì lại phô ra một mỹ cảm cầu kỳ vụn vặt.

Ở đồng bằng bắc bộ, ngoài nghề trồng lúa nước, gần như không có nghề làm vườn. Các giống vật nuôi trong nhà không đặc biệt, như con chó Vịệt, đặc tính chính của nó là sự tầm thường. Không có con đường làng nào là thẳng, con đường nào cũng cong queo vẹo vọ.
Tự bằng lòng với cuộc sống tự nhiên của mình ở các làng quê, người Việt gần như từ bỏ khả năng tổ chức lại cuộc sống một cách có suy nghĩ ở các đô thị.

Cho đến cả trong cách tổ chức xã hội, trí tưởng tượng nghèo nàn cũng níu kéo chúng ta lại.

Thần thánh trong các truyện thần thoại cổ tích của ta quá gần người và cũng nghèo như người, cả về vật chất lẫn tinh thần.

Còn những ước mơ của chúng ta thì sao ? Ngày xưa, bao chàng trai bỏ làng ra đi chống ngoại xâm, rút cuộc “ súng gươm vứt bỏ lại hiền như xưa “ ( thơ Nguyễn Đình Thi ) mơ ước lớn nhất là quay về làng tiếp tục đi cày và cưới được cô thôn nữ.

Còn hôm nay,có một câu chuyện dân gian đang được lưu truyền rộng rãi. Một thanh niên Nhật hỏi người Việt cùng tuổi với mình là mơ ước gì thì được trả lời là mơ ước có cái Honda để đi, nhà có cái tủ lạnh Hitachi, cái máy giặt Sanyo để dùng. Nói chung là ao ước dân Nhật xài đồ gì thì mình có đồ đó để xài.

Còn người thanh niên Nhật khi được hỏi lại chỉ nói gọn một câu là ước sao giỏi giang hiểu biết để thực hiện được tất cả những ước mơ của các bạn Việt cùng tuổi.

Câu thơ của Chế lan Viên “ Lũ chúng ta ngủ trong giường chiếu hẹp – Giấc mơ con đè nát cuộc đời con “ không chỉ đúng với con người thời tiền chiến mà đúng với người Việt gần như suốt thời quá khứ,không chỉ con người bình dân mà cả những tầng lớp tinh hoa.

BỘT PHÁT HỒN NHIÊN

“ Người Việt chúng ta sống ở trong nhịp điệu trong thanh âm nhiều hơn trong tư tưởng. Tâm lý ấy có giống với tâm lý trẻ con. Trẻ con thường vẫn ca hát luôn miệng mà chẳng mấy khi quan tâm đến ý nghĩa lời ca “.

“ Văn hóa Việt Nam quý ở phần tình cảm hơn phần tư tưởng, ở phần tiềm thức hơn ở phần hữu thức “.

Hoài Thanh đã viết như vậy trong bài Có một nền văn hóa Việt Nam (1946)

Năm 1951, trong tập sách nhỏ Mấy vấn đề nghệ thuật gồm mấy chục trang mỏng, in bằng trên dó, - và sau này không thấy in lại nữa – Nguyễn Đình Thi cũng nhấn mạnh tính hồn nhiên tự phát của văn hóa Việt Nam. Chẳng hạn theo ông, âm nhạc ta thiếu hẳn phần hòa âm là phần đòi hỏi trí tuệ. Với ông, lục bát như con sông miên man chảy, nó dễ tràn bờ, và thường phung phí sức lực.

Lùi về trước nữa, những Trần Trọng Kim,Phan Khôi, Đào Duy Anh, Nguyễn Văn Huyên … đều đã viết về phương diện này của tính cách Việt với tinh thần phê phán. Rằng chúng ta nông nổi nhẹ dạ. Ta dễ dãi chấp nhận của người mà không lo tìm lấy tư tưởng của mình. Ta có ngay cách tháo gỡ mỗi khi gặp nước bí, nhưng lại rơi vào bế tắc trong những sứ mạng lớn. Riêng hai câu thơ Tản Đà “ Dân hai nhăm triệu ai người lớn – Nước bốn ngàn năm vẫn trẻ con “thì khi đã vào sâu trong trí nhớ ai, nó ở hẳn đấy không ra nữa, bởi ai cũng giật mình thấy đúng.

Mặc dù trong lý lịch trích ngang, Kiều là nhân vật lấy từ một truyện Trung Hoa song khi cần nhắc đến một nhân vật văn học “ đặc chất Việt Nam “ người ta gọi tên Kiều. Tại sao ? Tôi nghĩ ở đây các thế hệ bạn đọc không sai. Nhà có hoạn nạn, chẳng tìm hiểu đầu đuôi câu chuyện ra sao, Kiều chỉ khóc lóc rồi đòi đi bán mình. Lời khuyên Từ Hải ra hàng là cả một trọng tội … Tất cả chỉ vì Kiều đặt tình cảm lên trên mà thiếu hẳn sự suy tính cần thiết trước mọi diễn biến cuộc sống.

Trong một bản dich cuốn Trung Hoa đất nước con người ra tiếng Việt, tôi đọc thấy Lâm Ngữ Đường viết rằng nếu cần tổng quát về đức tính của người Trung Hoa, thì đó là công thức “sự ưu việt của tâm linh chiến thắng hoàn cảnh vật chất“. Nhưng ở một bản dịch khác,câu trên lại chuyển thành “phần nhiều những tính cách của người Trung quốc được xây dựng trên nền tảng tri thức khá vững vàng “. Tiếp đó người ta giải thích thêm “ người Trung Hoa là một trong những dân tộc thông minh nhất thế giới”. Họ “ biết chiến thắng hoàn cảnh vật chất bằng sự ưu việt của trí tuệ “, hay nói cách khác,“trong văn hóa Trung Hoa, sự tôn trọng trí tuệ và tầng lớp trí thức trở thành một hằng số văn hóa “.

Tôi không có bản gốc để kiểm chứng song giữa hai bản dịch, thấy tin ở bản thứ hai hơn. Người Trung quốc đặt trí óc vào công việc trong khi chúng ta đặt vào đó tình cảm. Cách cư xử như Tố Hữu viết“ Trái tim lầm chỗ để trên đầu “ không chỉ đúng với nhân vật nàng Mỵ Châu trong truyền thuyết xưa mà đúng với người Việt nói chung, ngay trong sinh hoạt hàng ngày lẫn cả khi cần giải quyết việc “quốc gia đại sự “. Đặc biệt là mãi đên hôm nay học thuật của ta vẫn ngoi ngóp tẻ nhạt không sao trở thành một thứ tự ý thức sáng suốt đồng hành với mọi tiến bộ xã hội.Đành nghĩ đó đã là cái bản sắc cái trình độ riêng của mỗi giống người, không phải bỗng chốc thay đổi được.

Sự vô tâm – đúng hơn sự hạn hẹp của tầm nhìn, sự dễ dãi trong thích ứng, sự ngại ngùng biếng nhác trong suy nghĩ,- tất cả những biểu hiện đó làm hại tới sự phát triển. Dù rất thiện chí thì cũng phải nhận như vậy. Thế nhưng đáng lẽ phải xót xa lo lắng thì đằng này vẫn xảy ra một tình trạng ngược lại. Nhiều người thích lý tưởng hóa cái thói quen trẻ con đó. Họ không tìm cách nâng mình lên để phù hợp với nhu cầu mà sẵn sàng để sự nông nổi níu chân. Và “ – ma đưa lối quỷ đưa đường - lại tìm những chốn đoạn trường mà đi “, câu Kiều xưa vẫn có sức ám ảnh như một tiếng sáo tiền kiếp.

Người Việt - Phẩm Chất Và Thói Hư Tật Xấu 01

2010-07-26T21:21:00.000+07:00

Bốn thói xấu của người Việt đương đại

Nói “của rất nhiều người Việt ” là để dễ lọt tai, thật sự cầu thị thì phải nói là Một số thói xấu của người Việt thời nay bởi vì những thói xấu này đang rất thịnh hành và phổ biến. Nói “người Việt hiện nay” là để giới hạn thời gian trong một số những thập kỷ gần đây, có thể người Việt xa xưa và người Việt trong tương lai không mắc những thói xấu này.

Thói gian lận

Nhiều thủ thuật gian lận cước taxi.
Ảnh thethao&vanhoa

Từ điển Tiếng Việt 1994 định nghĩa gian lận là “có hành vi dối trả, mánh khóe, lừa lọc”. Dẫn từ điển cho chắc ăn thôi chứ nhắm mắt vào cũng thấy rõ người ta gian lận, dối trá thế nào, có khi còn thấy rõ hơn.

Trong buôn bán, từ nửa lạng cà chua, dăm ba quả táo đến hàng tấn cá ba sa, hàng tấn xi măng sắt thép đều có thể bị cân điêu, chỉ cần gian lận lấy nửa lạng là người ta đem nhét thật nhiều bánh đúc vào cái diều con gà, nếu gian lận được nửa yến thì sẵn sàng bơm thuốc phọt cho gà lợn rau quả mau tăng trọng, bất chấp những tai hại khôn lường, đồ xấu đánh tráo vào với đồ tốt rồi tính thành tiền đồ tốt, hàng ôi thiu thối rữa kém chất lượng đem tẩy rửa mông má lại để bán ra thành hàng tươi ngon…

Trong sản xuất thì bớt xén nguyên vật liệu, rút ruột công trình, làm hàng giả hàng nhái, gian lận giấy tờ sổ sách kế toán để moi tiền dự án bất chấp là dự án ODA hay dự án quốc gia, rút được tiền chia chác thì làm, không thì bỏ, bất kể chất lượng tốt xấu…Lại còn cái kiểu hùa nhau bỏ thầu thật thấp, chộp giật, cứ thắng thầu cái đã, làm nửa chừng thì bỏ đấy, một bên hết vốn, bên kia muốn hoàn thành kế hoạch lấy thành tích thi đua thì xin mời bỏ tiền vào…

Trong giáo dục thì trường trường lớp lớp đua nhau cho điểm vống lên, học sinh lên lớp hết để lấy thành tích, cán bộ cỡ muốn có bằng thì có người đi học thay, dân tứ chiếng muốn có bằng thì mua, điểm thi thì tẩy xóa xin xỏ, giấy báo kết quả thì mạo điểm mạo danh, vào thi thì mang theo phao, cấm đoán thế nào cũng không xuể, cha mẹ thì chạy trường chạy lớp phờ cả người, nghĩ mà kinh…

Về mặt xã hội thì kể không biết bao nhiêu thí dụ cho xuể, này nhé: lên phường lên xã vào bệnh viện thì bị xoay đủ kiểu nhưng cứ có ít “ngan nằm” là được việc, ra đường gặp đủ cách gian lận giao thông, kể từ bằng lái rởm đến xe rởm, kể từ người đi bộ, đi xe máy đến công-tơ-nơ siêu trường siêu trọng, hễ gian lận được đường là gian lận, có mắc mớ thì kẹp “nó” vào giấy tờ rồi nhờ nộp hộ vào kho, em vội phải đi không cần lấy hóa đơn, thế là xong.

Tiền của chính phủ cho người nghèo ăn tết, tiền từ thiện cũng bị ăn chặn ăn bớt. Trộm đạo tứ tung, trộm to như tham nhũng, man trá thuế khóa, nhập lậu xuất lậu …đến nhỏ như trộm cái đinh bù loong, cái thanh tà vẹt, con gà con cá… (trộm cá bằng kích điện là phổ biến từ Nam chí Bắc !). Người dân xây nhà hễ gian lận được dù chỉ một vài mét đất công là lấn tới, người dân buôn bán hễ làm luật được là chiếm luôn vỉa hè…

Trong văn hóa tư tưởng thì đạo văn đạo nhạc, đạo thơ đạo họa đủ cả, cũng chạy giải thưởng cho có danh, đánh bóng mạ kền cho sáng tên tuổi…Một phần không ít thanh niên học hành làm việc thì lười mà chỉ muốn có tiền nhanh, chỉ muốn tiêu xài xì tin, váy cộc chân dài tóc bờm dựng ngược, nay vũ trường mai nhà nghỉ…

Có những cuộc vận động hoặc thi tìm hiểu mà ai cũng biết có phần không phải, ai cũng có phần không phải nhưng vẫn bất chấp, vẫn bỏ tiền bỏ của bỏ thời gian lao vào làm. Khủng khiếp nữa là gian lận giữa ý nghĩ với lời nói, người ta sẵn sàng nói cái điều mà người ta không nghĩ thế, từ đấy dẫn đến gian lận giữa lời nói và việc làm, tôi có thể rao giảng anh đừng vào nhà nghỉ khi tôi vừa từ nhà nghỉ bước ra…

Gian lận dối trá giằng chéo đan xen ngang dọc trên dưới lớn bé to nhỏ trong suốt một thời gian rõ dài đã vượt quá một cái nếp xấu, một thói quen xấu để trở thành một thói xấu của tôi của anh của chúng ta nếu bạn không muốn nói là của người Việt bây giờ.

Thói vô trách nhiệm

Ảnh minh hoạ vietnamnet

Lại dẫn từ điển tiếng việt 1994: Trách nhiệm: 1-phần việc được giao cho hoặc coi như được giao cho, phải bảo đảm làm tròn, nếu kết quả không tốt thì phải gánh chịu phần hậu quả. 2- Sự ràng buộc đối với lời nói, hành vi của mình, bảo đảm đúng đắn, nếu sai thì phải gánh chịu phần hậu quả.

Cứ theo như định nghĩa trên, cho tới bây giờ, hầu hết những kết quả không tốt đều chưa có đâu phải gánh chịu. Như thế là thói vô trách nhiệm.

Nếu như trách nhiệm của mình chưa ba năm rõ mười thì ai ai cũng nghĩ rằng đó là trách nhiệm của người khác, của ngành khác, của cơ quan khác. Phủi tay.

Ngày trước, người ta bảo vệ cây ven đường bằng cách quét vôi quanh gốc. Lúc đầu người công nhân quét rất cẩn thận, nước vôi trắng vừa đủ, vôi không rớt xuống chung quanh. Càng về sau, nước vôi càng loãng, vôi tung tóe ra đường, cho tới một lúc thấy họ chỉ gạch chéo vào gốc cây mấy cái, coi thế là xong.

Quần áo loại dành cho người ít tiền mua về thì đường chỉ xiêu vẹo, chưa mặc đã tụt khuy, xe máy đem đi bảo dưỡng thì người ta mở ra lau qua rồi lại lắp vào như thế gọi là bảo dưỡng, nhiều công trình bị rút ruột dẫn đến chất lượng công trình không đảm bảo, nhà bị đổ, cầu bị sập…

Người dân lên xã phường quận huyện hoặc những cơ quan công quyền khác thường bao giờ cũng phải dăm lần bảy lượt, nhẹ nhàng cũng là người có trách nhiệm đi tập huấn, cô chú cứ chờ. Đầy đủ cả rồi mà không thích thì hỏi tại sao cái đơn lại viết thế này, chữ như chữ bác sĩ ai mà đọc được, về viết lại rồi đem lên đây…

Cả con đường mới làm to đẹp như thế tự nhiên chình ình ra một phần cái nhà, rõ là phải giải phóng ngay từ đầu mà vẫn không đi không dỡ không phá. Lại còn cái việc đổ trộm vật liệu phế thải ra đường nữa chứ, cứ đêm đến đổ ra ngồn ngộn, nói xin lỗi chẳng khác gì cái việc ị ra đường hàng đống tướng. Những gì là của công, của cộng đồng thì việc giữ gìn bảo quản thật khó, chặt phá xâm lấn vẽ bậy bỏ bẩn một cách hết sức hồn nhiên. Ra đường thấy kẻ cắp móc túi mà không hô hoán, gặp người bị nạn thì rất đông người xúm lại để…xem nhưng vẫn dửng dưng.

Công chức ở cơ quan, xin nói thật nhé, chẳng lấy đâu ra chuyện tám giờ vàng ngọc, trừ một vài người làm cật lực còn đâu thì tranh thủ đi chợ, đưa đón con, giặt quần áo khi nhà mất nước, sắc thuốc cho đỡ tốn điện nhà, trà nước, đọc báo buôn chuyện chơi gêm…Đủ cả. Người dân ở đường phố thì vứt rác vứt chuột chết ra đường, thải rác xuống sông xuống cống thoải mái, có khi ngang nhiên đào ống nước ngang qua đường, rửa xe máy thì phun cả nước vào người qua lại, mở cửa hàng bún chả thì cả phố hít khói với mùi thịt nướng, mở cửa hàng sắt thì ngày đêm bốn chung quanh nghe uỳnh uỵch xuống hàng, mở cửa hàng bán vô tuyến thì loa eo éo suốt ngày, bước ra đường thì bụi cát mù trời…

Nhiều người có tiền, bỗng dưng có rất nhiều tiền thì phè phỡn và bất chấp.

Nhiều nhà báo nhúng bút vào sự thật thì bị đe dọa, có trường hợp bọn xấu bắn đạn chì nhà báo lại trượt vào đùi nhà thơ mới bi hài làm sao !

Rất đông thanh niên công khai nói rằng sống trung thực thì chỉ thiệt thòi. Cũng rất đông thanh niên chỉ ham chơi, đua đòi, sống ngày qua ngày không lý tưởng (lý tưởng hiểu theo nghĩa có mục đích tốt để phấn đấu), không có mẫu hình nào để noi theo (như một thời những Nguyễn Văn Trỗi, Lê Mã Lương…)…

Không kể hết được. Chỉ tóm lại một câu hỏi : đâu chịu trách nhiệm về những kết quả không tốt ấy ?

Đã nhiều năm rồi người ta quen vô trách nhiệm, vô trách nhiệm nghề nghiệp, vô trách nhiệm lương tâm, tới mức trở thành dửng dưng, vô cảm, trở thành tín đồ của chủ nghĩa ma-ke-no, một thói xấu của tôi, của anh, của chúng ta nếu như bạn không muốn nói đó là của người Việt bây giờ.

Thói cơ hội chủ nghĩa

Định nghĩa một cách đơn giản nhất theo Từ điển tiếng Việt 1994 là: 1- Quan điểm, chủ trương lợi dụng cơ hội, mưu cầu những lợi ích trước mắt và cục bộ, bất kể việc làm đúng hay sai. 2- Khuynh hướng tư tưởng-chính trị trong phong trào công nhân, chủ trương chính sách tùy thời, thỏa hiệp.

Chủ nghĩa cơ hội đã len lỏi, xâm nhập vào từng cá nhân, trở thành một thói xấu là thói cơ hội chủ nghĩa theo đó người ta bất chấp đúng sai, tùy thời thỏa hiệp, đón gió trở cờ để mưu cầu lợi ích cho riêng mình.

Xu thời nịnh bợ tràn lan, còn quyền thì còn đeo bám bợ đỡ, hết quyền thì lập tức quay lưng nói xấu, xoay ngay sang kẻ khác đang quyền. Những người được nịnh bợ thì đều biết chúng nó nịnh mình, nghe mãi thành quen, nghe điều trái tai thì chịu không được, lại cũng có yêu cầu phải dùng chúng nó, biến chúng nó thành lũ đệ tử em út để mà sai bảo mưu cầu lợi ích riêng, kể từ chuyện nhỏ như con thỏ là đi nhà nghỉ mát-xa đến chuyện lớn là xí phần đất cát, chung cư, dự án…Thế là kẻ xu nịnh và đứa được bợ đỡ hai bên đều cần nhau, xoắn vào nhau, đều tùy thời thỏa hiệp, tạo thành một thể thống nhất, có anh này thì có anh kia, cứ thế luân hồi tưởng như không bao giờ chấm dứt.

Đấy là chưa nói đến những mưu đồ phản trắc, lừa lọc cài bẫy, vu oan giá họa, bơm vá xì tút bóp méo sự thật, xúi bẩy khích bác, a dua….chỉ vì những lợi ích cá nhân. Suy cho cùng, đấy cũng chính là thói cơ hội chủ nghĩa

Lại còn hiện tượng này nữa : những kẻ xấu thì kéo bè kéo cánh, có nịnh bợ trên có đe nẹt dưới, có tham mưu có tư vấn, có liên kết móc nối, còn người tốt thì đơn độc, trơ trọi, không biết dựa vào đâu. Đành ngu ngơ ngậm miệng, nhắm mắt cho qua, bực dọc bức xúc thì về nhà chửi bâng quơ cho bõ tức thế thôi, suy cho cùng cũng là cơ hội chủ nghĩa.

Thói cơ hội chủ nghĩa đang làm biến dạng trái tim và tâm hồn tôi, anh, đang phá hoại niềm tin của chúng ta đối với những giá trị tinh thần cao đẹp.

Thói chí phèo

Đốt xe máy ăn vạ

Không cần phải dẫn định nghĩa, ai cũng hiểu thói chí phèo là gì. Chỉ nói thêm dân gian còn một từ khác để chỉ thói xấu này, đó là từ “bầy hầy”.

Nhìn chung quanh mình thấy không ít những kẻ “cào lưng ăn vạ”. Xin kể ra đây một thí dụ điển hình. Trong một cuộc họp, một cán bộ bị phê bình, tức quá không kìm được bèn rút điện thoại di động ra nói để tôi gọi cho Chủ tịch nước hỏi xem phê bình thế có đúng hay không ! Anh ta thường khoe là quen với Chủ tịch mà. Chí phèo đến thế thật đã hết chỗ bình luận.

Trong mỗi cơ quan thế nào cũng có một vài anh cứ xoay ngang ra, mọi người làm một đường anh ta phát biểu ý kiến một nẻo. Một số người sai toét mà cứ ôm đơn đi kiện, không ăn được thì đạp đổ, bầy hầy hết chỗ nói mà phải chịu đấy. Một số anh về hưu rồi nhưng hàng ngày cứ đến cơ quan, cứ giữ phòng làm việc, cứ góp ý tùm lum hết cả. Trong sinh hoạt dân phố, đốt bếp than tổ ong khói xộc vào nhà người ta hàng ngày, người ta có ý kiến thì quắc mắt thách đứa nào dám động vào bếp của ông. Vứt rác ra đường, có ý kiến thì la lối tao vứt ra đường chứ tao có vứt vào nhà vào mả chúng mày đâu, vác cưa máy mang ô tô đi cưa trộm cây gỗ quý giữa lòng Hà Nội…Khiếp quá !

Tham gia giao thông thì thấy ngay thế nào là chí phèo. Những chuyện bầy hầy như vượt đèn đỏ, đi ngược chiều, phóng xe trên vỉa hè…chả là cái đinh gì so với chuyện khi phạm luật thì hất cảnh sát giao thông lên nắp ca-pô rồi bỏ chạy mấy chục cây số, bật diêm đốt xe máy giữa đường, ngồi lỳ trên xe máy để cảnh sát phải khiêng cả người cả xe về trạm, gây tai nạn rồi bỏ chạy, mặc xác người bị nạn…

Rủ nhau đi cướp gà toi, khi phóng viên chụp ảnh lại còn giơ mấy con gà dịch lên khoe, đi hội hoa thì chen chúc, dẫm đạp, bẻ cành ngắt hoa, hành khách đi xe thì bị nhốt vào tiệm cơm tù, xe buýt bị chặn lại để cướp khách, ra đường động va chạm một tí là đe chém đe giết, rải đinh ra đường cho xe xịt lốp rồi hành nghề vá xe…..Đúng là có đến một ngàn lẻ một kiểu chí phèo.

Thói chí phèo làm cho người ta nhờn với pháp luật và coi nhẹ một số những giá trị tinh thần, là thói xấu mà tôi, anh và chúng ta bây giờ có thể nhận rõ trong rất nhiều những hành xử hàng ngày. Dân gian gọi những người mắc thói chí phèo là những người bị đứt dây thần kinh xấu hổ, những dân ngụ cư ở phố hàng thớt !

Trên đây là một số thói xấu của nhiều người Việt chúng ta trong nhiều thập kỷ vừa qua. Những thói xấu này gắn bó với nhau, liên quan qua lại, có khi cái này là cái kia, trong cái này có cái kia, không khó để nhận biết bởi vì người ta cũng chẳng cần che dấu là mấy.

Chủ đề không mới nhưng vẫn đáng nhắc lại để một lần nữa chúng ta nhìn lại và nhận biết hơn chính chúng ta, với tư cách là một cá nhân, một tập thể, một tổ chức. Nhắc lại với nhau mà cùng biết xấu hổ, đó là điều may, còn nhắm mắt bịt tai, coi như mình đã tốt cả rồi thì đó là bất hạnh.

Thế nào cũng có bạn hỏi những thói xấu trên có là thuộc tính, là bản chất bản ngã gì gì đấy của người Việt hay không. Chắc chắn là không. Những nghĩa cử tốt đẹp, những trái tim trung hậu giàu lòng nhân ái, vị tha, đồng cảm còn nhiều lắm và đó mới là bản tính người Việt. Thế thì những thói xấu trên ở đâu quàng vào chúng ta? Nếu thực sự có một câu hỏi như thế thì nó đã vượt quá sức của người viết bài này, bởi vậy phải xin ý kiến của các nhà quản lý xã hội, các nhà nghiên cứu về xã hội, về văn hóa, lịch sử…Và để mọi người cũng có cơ hội bày tỏ ý kiến, nói cho rõ ra đâu là đen đâu là trắng thì phải chăng nên mở mục thăm dò ý kiến rộng rãi về mấy thói xấu trên và nguồn gốc của nó.

Thăng Sắc

08: Bạn Trẻ Và Kỹ Năng Sống

2010-07-26T21:19:00.006+07:00

Con đường để có quyết định hợp lý

Mỗi sáng khi thức giấc, bạn đều phải tự quyết định một việc nào đó: Đi làm hay ở nhà? Lên lớp hay đi thư viện? Chơi thể thao hay đi khiêu vũ?... Tối đến, bạn phải trăn trở với những suy nghĩ nên đi uống cà phê hay ở nhà học bài, nên tập thể dục thể thao hay ngủ sớm?

Đó là những vấn đề khá bình thường trong cuộc sống và chúng ta dễ dàng đưa ra quyết định. Tuy nhiên, trong thực tế còn có nhiều vấn đề hệ trọng khác đòi hỏi chúng ta phải suy nghĩ, cân nhắc trước khi ra quyết định để không phải hối tiếc với lựa chọn của mình.

Mấu chốt của quyết định là sự cân nhắc

Một quyết định đúng đắn hay sai lầm đều có thể ảnh hưởng đến tương lai và cuộc sống của mỗi chúng ta. Cân nhắc để lựa chọn một trong nhiều phương án trước vấn đề nào đó để không phải lãnh hậu quả đáng buồn thật sự là một điều khó khăn. Anh K., giám đốc một công ty chuyên tổ chức các sự kiện kể lại một tình huống khá trớ trêu. Đó là lần anh tổ chức chương trình hội thảo hai ngày tại Nha Trang.

Khi mọi khâu chuẩn bị đã hoàn tất, anh sắp lên đường thì người yêu bị bệnh rất nặng. Đây quả thực là thời điểm khó khăn: Bỏ dở chương trình quan trọng mà anh tốn công sức một thời gian dài chuẩn bị hay ở lại chăm sóc người yêu trong thời điểm nguy cấp này? Anh tâm sự: “Nhìn bạn gái ngủ vùi trên giường bệnh mà muốn chảy nước mắt, nhưng nếu thiếu tôi, chương trình sẽ phải hoãn lại và bao nhiêu khách mời sẽ ra sao? Uy tín của công ty sẽ như thế nào?

Cuối cùng, tôi đã quyết định đi công tác trước ánh mắt ngỡ ngàng của bạn bè và cả những người thân ở hành lang bệnh viện”. Anh K. cho biết, anh quyết định như vậy vì anh nhận ra rằng nếu thiếu anh, người yêu vẫn sẽ được chăm sóc tốt vì còn có bạn bè, gia đình và các bác sĩ. Anh quyết tâm hoàn thành công việc thật tốt và sau chuyến công tác, anh đã dành toàn bộ thời gian ở bên cạnh người yêu. Nhìn sự chăm sóc tận tình của anh bên giường bệnh, mọi người cũng hiểu sự lựa chọn của anh là bất khả kháng.

Cuộc sống cho thấy việc ra quyết định có ý nghĩa rất quan trọng trong cuộc đời. Giữa nhiều giải pháp, bạn chọn điều này chứ không phải điều kia, nghĩa là ra quyết định và bạn phải chịu trách nhiệm với sự lựa chọn của mình. Một quyết định tốt không những giúp bạn đạt được mục đích trong công việc cũng như cuộc sống riêng tư mà còn giúp bạn tránh được những sai lầm hoặc những hậu quả không tốt. Nhận ra được điều này và thực hiện nó một cách nghiêm túc, sáng suốt, bạn sẽ cảm thấy mình trưởng thành và sâu sắc hơn.

Có những vấn đề quá rõ ràng để chúng ta lựa chọn trước khi đưa ra quyết định. Tuy nhiên, có những vấn đề lại trở nên mơ hồ để có thể đi đến quyết định cuối cùng? Đó có thể là những vấn đề bạn chưa nắm hết được các luồng thông tin, hoặc đó là vấn đề bạn không am hiểu tường tận… Là một nữ sinh viên có nhan sắc nên Th. quyết tâm tìm cho mình một hoàng tử điển trai, giàu sang và có địa vị trong xã hội.

Sau một vài lần gặp gỡ thông qua bạn bè, Th. đã quyết định chấp nhận lời cầu hôn của K. - một giám đốc trẻ đúng như các tiêu chí mà cô đặt ra. Tuy nhiên, với quyết định vội vàng và thiếu thời gian tìm hiểu cũng như quá tin tưởng vào quyết định của mình mà sau này Th. đã hối hận vì cưới một ông chồng độc đoán và ghen tuông.

Nếu Th. không nhìn nhận người chồng thông qua vẻ bề ngoài, thiên về vật chất mà không chú trọng đến vẻ đẹp của nhân cách và yếu tố tinh thần, cũng như không nhìn nhận người đàn ông mình chọn chỉ dưới góc độ là người yêu chứ không phải một người chồng và một người cha sau này thì sự hối tiếc chắc chắn đã không xảy ra.

Do đó, khi nhận định về một vấn đề gì, không thể chỉ nhìn nhận từ một góc độ mà phải tiếp cận vấn đề theo nhiều góc độ để thấy rõ được tất cả những mặt mạnh cũng như mặt yếu, những bất lợi cũng như thuận lợi và trên cơ sở đó đưa ra quyết định cuối cùng. Lúc bấy giờ, quyết định sẽ có cơ sở khoa học và sự vững chãi một cách thật sự.

HUỲNH VĂN SƠN

Nghệ thuật ra quyết định

Trong những trường hợp đó, để tránh đưa ra một quyết định chủ quan, nóng vội và sai lầm, các bạn cần chú ý đến bốn bước sau:

1. Hiểu vấn đề cần quyết định: Bạn phải quyết định điều gì? Vấn đề nào có thể gây ra sự rắc rối thì bạn nên tập trung giải quyết nó.

2. Nhận định các giải pháp: Những lựa chọn của bạn là gì? Bạn chắc chắn mình giải quyết được vấn đề? Bạn có thể tham khảo ý kiến từ người khác như bố mẹ, thầy cô, bạn bè hoặc những người bạn thấy tin tưởng; lắng nghe những ý kiến đó và phân tích trên cơ sở thực tế của bản thân.

3. Đưa ra các lý lẽ tán thành hay phản đối sau khi đã cân nhắc, đánh giá, so sánh, tham khảo ý kiến người khác, đồng thời xác định hậu quả và kết quả có thể đạt được cho mỗi lựa chọn.

4. Quyết định đâu là giải pháp tốt nhất và thực hiện theo giải pháp đó.

Việc tuân theo bốn bước này trước khi đưa ra quyết định sẽ giúp bạn có một cái nhìn toàn diện cũng như thu thập được những thông tin, ý kiến hữu ích giúp ta hiểu ra vấn đề trước khi quyết định.

Thật ra, để đưa ra một quyết định tốt không phải là điều dễ dàng. Khá nhiều học sinh cấp ba băn khoăn trước vấn đề chọn ngành nào, trường đại học nào. Đây là một trong những quyết định quan trọng ảnh hưởng đến cuộc đời của mỗi con người, nhưng khá nhiều bạn đã chọn lầm để rồi sau đó phải hối tiếc.

Bạn Phương Anh, sinh viên trường đại học Y, đã phải bỏ học giữa chừng khi nhận ra mình không phù hợp với ngành này sau hai năm theo học. Bạn đã quyết định một việc hệ trọng nhưng lại không dựa trên sở thích, năng lực của bản thân mà lại phụ thuộc vào nguyện vọng của cha mẹ. Khi nhận ra mình quyết định sai thì bạn đã lãng phí mất hai năm và tốn khá nhiều tiền của. Nhưng Phương Anh đã quyết tâm bắt đầu lại để làm theo sở thích của mình: Bỏ trường Y để theo đuổi ngành dịch thuật trước sự chống đối rất quyết liệt từ phía gia đình.

Khi ra quyết định, bạn phải lường trước những gì xảy ra sau đó, thậm chí bạn phải chấp nhận cả sự mạo hiểm, rủi ro. Một quyết định tốt nhưng thực hiện tồi hoặc ngược lại sẽ gây hậu quả rất lớn cho bản thân và xã hội. Một quyết định sai chúng ta có thể sửa chữa, nhưng nó để lại rất nhiều hệ lụy, lãng phí và nhiều vấn đề khác nảy sinh.

Trong thực tế, có những tình huống buộc chúng ta phải quyết định “trong chốc lát”, lúc này bạn cần có bản lĩnh cũng như năng lực đưa ra quyết định. Né tránh các quyết định dường như lúc nào cũng dễ dàng hơn. Nhưng tự đưa ra quyết định cho riêng mình là cách bạn tự chịu trách nhiệm với cuộc sống và thành công của mình. Đó cũng chính là tính cách cơ bản cần phải có của người trưởng thành. Ra quyết định không chỉ là sự khẳng định mà còn là điều cơ bản để thể hiện trí tuệ, ý chí của chính mình trong cuộc sống.

Mục tiêu cuộc đời luôn ở phía trước, nhưng để đạt được mục tiêu đó, bạn phải có những quyết định sáng suốt ngay thời điểm hiện tại. Do đó, để đưa ra một quyết định đúng đắn và hiệu quả, bạn phải có sự cân nhắc kỹ lưỡng, tiếp cận vấn đề dưới nhiều góc độ và quan trọng là những quyết định ấy không chỉ đáp ứng cho hiện tại mà còn phải hướng đến tương lai. Một quyết định đúng đắn, hợp lý phải dựa trên sự cân nhắc của cả lý trí và sự khát khao cảm xúc.

Đầu tư cho một quyết định là đầu tư cho cả một tương lai. Cho dù đó là tương lai gần hay tương lai xa thì vẫn là một nhiệm vụ có sức nặng thật tuyệt vời đối với mỗi người chúng ta trong cuộc sống.

HUỲNH VĂN SƠN

07: Bạn Trẻ Và Kỹ Năng Sống

2010-07-26T21:19:00.003+07:00

Bí quyết thuyết trình hiệu quả

Trong xã hội hiện nay, để thành công trong công việc, chúng ta phải có kiến thức sâu rộng, sự tự tin, khả năng làm chủ tình huống... Trong đó, kỹ năng thuyết trình cũng là một trong những hành trang thiết yếu cho các bạn trẻ bước vào đời.

Tuy nhiên, để tự tin hoàn thành được bài thuyết trình cũng như làm chủ được không gian diễn thuyết không phải là chuyện dễ, đó là kết quả của cả một quá trình tập luyện và chuẩn bị chu đáo. Đó không chỉ là một yêu cầu trong công việc mà còn là một trong những bí quyết để thể hiện mình trước đám đông.

Vượt ngưỡng cửa sợ hãi

Hẳn ai trong các bạn cũng phải thừa nhận sự vụng về, lúng túng và thậm chí là sợ hãi khi lần đầu tiên thuyết trình trước đám đông bạn bè hay người lạ. Sự nhút nhát bắt nguồn từ việc sợ sai lầm, sợ bị người khác phê phán và cũng do chưa có kinh nghiệm và sự chuẩn bị chu đáo.

Bên cạnh đó, việc đứng trước nhiều người để trình bày một vấn đề nào đó thường hay làm bạn mất tự nhiên, lời nói trở nên gượng gạo. “Xin chào mọi người, mình là..., hôm nay mình sẽ nói với các bạn về vấn đề...”, là cách mở đầu thường thấy của các bạn trẻ khi bắt đầu một cuộc nói chuyện.

Cách mở đầu này cần phải xem xét lại vì có nhiều điều chưa ổn. Thứ nhất, việc dùng từ “mọi người” sẽ làm mất sự thân tình và thiện cảm. Thứ hai, việc lộ ra quá sớm đề tài không hẳn là hiệu quả. Và thứ ba, cách mở đầu đó thiếu hẳn những thủ thuật cần thiết để gây chú ý, lôi cuốn sự tập trung của người nghe khi chúng ta bắt đầu thuyết trình.

Trong một cuộc nói chuyện, bạn phải xác định được đối tượng đang lắng nghe mình: họ bao nhiêu tuổi, là nam hay nữ, trình độ học vấn... để có cách xưng hô thích hợp chứ không thể “chào mọi người” hay xưng “mình” và “các bạn” một cách tùy tiện, điều này sẽ tránh được sự khiếm nhã, thiếu tôn trọng nếu người tham dự lớn tuổi hoặc có chức vụ cao.

Hơn nữa, vì sợ hãi nên một số bạn mất bình tĩnh khi nói trước đám đông, lúc này, mọi ý tưởng trong đầu sẽ trở thành mớ hỗn độn không đâu vào đâu, bạn không thể tỉnh táo để sắp xếp chúng theo mạch logic và thậm chí không thể ý thức mình đang nói gì cũng như sắp nói gì. Điều này sẽ tạo cho buổi nói chuyện những khoảng lặng vô nghĩa và tẻ nhạt, bầu không khí trở nên “đóng băng” trên diễn đàn. Kết quả là bài diễn thuyết sẽ thiếu mạch lạc và trở nên nhàm chán.

Như vậy, vấn đề quan trọng là bạn phải làm sao để cởi bỏ được áp lực tâm lý khi thuyết trình. Bạn hãy hiểu rằng, mình đang giao tiếp với mọi người bằng những lời lẽ mang tính trí tuệ, chia sẻ với mọi người những ý tưởng mà bạn đang ấp ủ trong đầu. Trước mặt bạn là hai người hay 200 người? Đừng để ý đến con số này. Điều quan trọng là để tâm vào bài diễn thuyết, thực hiện đến cùng lời nói của mình và luôn giữ để nó liền mạch. Đó là một yêu cầu rất “cơ bản”.

Để cuốn hút người nghe, tạo tiền đề cho một cuộc nói chuyện thành công, ngay từ phần mở đầu, bạn nên đưa ra một sự kiện, trích dẫn một lời nói hay một câu thơ, hoặc có thể lồng vào một vấn đề thời sự đang gây chú ý vào thời điểm đó, để khơi gợi sự tò mò của người nghe. Bài thuyết trình thực sự hấp dẫn nếu người nói biết dẫn những chứng cứ xác thực, số liệu biết nói... cùng cách trình bày chân thật, nhiệt thành, thường xuyên có những câu hỏi hay những lời pha trò để tạo hứng khởi cho người nghe.

Rèn luyện và thích ứng

Công việc chuẩn bị cho một cuộc nói chuyện trước đám đông rất quan trọng. Bạn nên dành thời gian để cô đọng những ý tưởng cần nói, tổng kết những ý tưởng này bằng các gạch đầu dòng, sau đó khai triển mở rộng chúng trong quá trình nói. Nếu bạn thuyết trình lần đầu tiên, bạn nên mang bên cạnh mình những tấm giấy nhỏ ghi đề cương của bài nói chuyện để đề phòng khi bạn đột nhiên “mất trí” hay “lạc trí”.

Đề cương cho cuộc nói chuyện chính là kim chỉ nam giúp bạn không đi lệch hướng nhưng bạn phải làm chủ đề cương chứ không thể để đề cương làm chủ mình. Đó thực sự là khung sườn giúp bạn định hình bài nói sao cho đúng hướng đi, có trọng điểm.

Trong kỹ năng thuyết trình, có khá nhiều yêu cầu khác nhau và ngoại hình cũng là một yêu cầu rất quan trọng. Bạn cần chuẩn bị trang phục, cách trang điểm phù hợp, luôn giữ nét mặt tươi tắn, thân thiện, cách đi đứng đúng mực và biết sử dụng micro có hiệu quả. Muốn trở thành người thuyết trình giỏi thì bạn phải chịu khó thực hành. Bạn có thể đứng trước gương để tự chiêm ngưỡng phong thái thuyết trình của mình và chỉnh sửa.

Cũng có thể bạn nên tình nguyện nói chuyện trước một nhóm người (nhóm bạn) vào thời gian rỗi để làm quen với cảm giác thuyết trình. Khi bạn cảm thấy tự tin hơn, bạn có thể nói trước một cuộc họp lớn với sự có mặt của nhiều nhà lãnh đạo. Mục đích của việc này là để bạn tìm ra sai sót của mình trong quá trình thuyết trình và tự sửa chữa chúng.

Nghệ thuật thuyết trình còn đòi hỏi phải có tâm lý vững vàng. Trong cuộc nói chuyện luôn có thể xảy ra những sự cố không mong muốn khiến bạn dễ bị mất điểm. Chẳng hạn, có khán giả đặt câu hỏi khó, ngoài khả năng trả lời của bạn, trước tình huống này, bạn hãy khéo léo từ chối bằng cách ghi nhận vấn đề mà vị khách nêu ra và xin phép được trả lời vào một dịp khác hoặc cũng có thể kéo dài thời gian suy nghĩ bằng cách hỏi xem ai có ý kiến về vấn đề vừa được nêu ra.

Cũng có trường hợp người nghe không tỏ thái độ hợp tác, họ làm việc riêng hoặc gây ồn ào, lúc đó bạn nên xem lại cách nói của mình có hấp dẫn hay không, có thể nhắc nhở nhẹ nhàng bằng câu hỏi gây sự chú ý: “Tôi nói thế các bạn có ủng hộ hay không? Có vẻ như có bạn cần làm việc riêng phải không ạ?”. Nếu không có kết quả, bạn nên lờ đi và tiếp tục giữ thái độ hòa nhã, lịch sự để tập trung vào bài nói chuyện của mình bởi trước mặt bạn còn rất nhiều người đang chú ý lắng nghe những gì bạn muốn nói.

Một vấn đề nữa mà các bạn trẻ cần quan tâm trước khi thuyết trình đó là tìm hiểu hứng thú, sự quan tâm và đam mê của người nghe để tác động hợp lý để có những chuẩn bị cần thiết... Bên cạnh đó, cũng nên đến sớm trước giờ thuyết trình 10-15 phút để có thời gian chào hỏi và làm quen với người nghe, tạo sự thân thiện. Bạn cũng nên đi xung quanh hội trường một vòng để có cảm giác quen thuộc một chút, tránh trường hợp bỡ ngỡ khi bước lên khán đài và rơi vào trạng thái “choáng ngợp” khi nhìn xuống.

Chính sự rèn luyện, chuẩn bị chu đáo sẽ giúp cho bạn khắc phục được tính nhút nhát khi thuyết trình, điều này sẽ tạo cho bạn sự an tâm để hạn chế tối đa các sự cố có thể xảy ra. Lúc bấy giờ, bạn không chỉ thuyết trình bằng lời mà bằng cả ngôn ngữ hình thể và sự đam mê cũng như những cảm xúc thật nồng nàn, sâu sắc. Chắc chắn rằng sự thành công sẽ đến với bạn nếu bạn biết nỗ lực và cố gắng hết mình để luyện tập, luyện tập và luyện tập.

HUỲNH VĂN SƠN

06: Bạn Trẻ Và Kỹ Năng Sống

2010-07-26T21:19:00.000+07:00

Chung sống với stress và thoát khỏi áp lực công việc

Stress không phải là thuật ngữ xa lạ với bất kì cá nhân nào khi họ đã là thành viên của một xã hội hiện đại. Cuộc sống càng phát triển thì stress càng dễ xảy ra với bất kì ai nếu chúng ta luôn đứng trước nguy cơ quá tải trong công việc, học tập cũng như các mối quan hệ xã hội.

Stress xuất hiện một cách tự nhiên trong cuộc sống và chúng ta không thể trốn tránh được. Vấn đề là mỗi cá nhân phải làm gì để giải tỏa stress và không để stress biến thành trở ngại trong cuộc sống của mình.

Nguyên nhân của stress nằm ở đâu?

Cuộc sống của mỗi bạn sinh viên không thể thành công nếu không tự vạch ra cho mình những mục tiêu quan trọng cần đạt được trong từng giai đoạn của cuộc sống. Tuy nhiên cần chú ý rằng, phải làm sao để mục tiêu là những cột mốc định hướng cuộc đời của các bạn chứ không phải là cái gì để áp đảo, làm bạn chao đảo giữa đại dương mênh mông cuộc đời. Những mục tiêu vừa sức, khả thi sẽ giúp bạn định hướng cuộc đời và tăng thêm ý chí, nghị lực cho bạn; còn những mục tiêu quá cao hoặc quá nặng nhọc rất có thể sẽ làm bạn sớm gục ngã trên con đường đi đến thành công.

Nguyễn Văn H. là một sinh viên xuất sắc của Trường Đại học Bách khoa thành phố Hồ Chí Minh, nhưng H. đã phải tìm đến các nhà tư vấn khi một ngày, kỹ sư tương lai H. không biết tắt màn hình vi tính. Thì ra, H. không làm chủ được bản thân vì bạn đã tự tạo áp lực quá lớn cho mình, muốn khẳng định sự giỏi giang của mình bằng cách chọn đề tài hóc búa, cũng như không cần đến sự giúp đỡ của thầy cô, bạn bè trong suốt quá trình làm đồ án... H. luôn trong trạng thái lo sợ, thất vọng, căng thẳng, dễ cáu gắt và không thể hoàn thành được đồ án khi hạn nộp bài đến gần.

Khi cuộc sống càng trở nên phức tạp và thách thức, rất nhiều tình huống trong cuộc sống đẩy bạn rơi vào “áp lực”, như công việc nhiều, thời gian giải quyết gấp gáp, sức khỏe, tâm lý không tốt lại bị ngoại cảnh (gia đình, bạn bè hoặc các mối quan hệ xã hội) chi phối... Bên cạnh đó, có những người không hiểu rõ khả năng của mình, không biết tiên lượng và từ chối, họ tham công tiếc việc, dồn hết sức để mong hoàn thành công việc nhưng lại không đạt được kết quả mỹ mãn, để rồi đến một thời điểm, họ giống như quả bóng bơm quá căng sẽ bị nổ tung. Lúc bấy giờ, áp lực đã quá tải và vượt quá sức chịu đựng, bạn sẽ trở thành tín đồ của stress hoặc sự căng thẳng tột độ...

Trường hợp của M. Duyên cũng là một ví dụ điển hình. Là nhân viên kinh doanh, nhưng thường ngày cô dành thời gian uống cà phê, tụ tập với bạn bè hoặc mua sắm, làm đẹp nhiều hơn là tập trung vào công việc. Để rồi đến cuối tháng, cô lại bù đầu vào việc gửi báo giá cho khách hàng, thanh toán hóa đơn cho công ty, thu nợ, lên kế hoạch bán hàng cho tháng sau... Bao nhiêu công việc cùng lúc khiến M. Duyên rối tung, chạy tới chạy lui, không có thời gian ăn uống, nghỉ ngơi.

Chỉ mấy ngày, trông M. Duyên phờ phạc hẳn đi mà tình hình công việc vẫn chưa ổn thỏa. “Rất nhiều người có năng lực đặc biệt, họ có thể giải quyết nhiều việc cùng một lúc, nhưng đa phần chúng ta chỉ có khả năng tập trung giải quyết một việc trong một thời điểm. Bởi vậy, sắp xếp công việc khoa học, hợp lý để đạt năng suất cao nhất là điều rất quan trọng để vừa tránh được áp lực công việc vừa đạt được ý nghĩa cuộc sống”. Đó cũng chính là biện pháp quan trọng để vượt qua những áp lực mà chúng ta đang đối mặt.

Thực tế cho thấy những dấu hiệu nhiều bạn trẻ khác đang mắc phải là điển hình cho các biểu hiện của stress. “Khi có các biểu hiện đó, bạn cần được san sẻ, giải tỏa, không để bản thân mình phải lo lắng nhiều thêm. Nếu không giải tỏa được, cần phải trị liệu tâm lý để tránh xảy ra những hành vi tiêu cực khó kiểm soát và dự đoán”.

Nếu không kịp thời tìm ra lối thoát, stress có thể dẫn tới hành động tiêu cực là tự tử và sẽ dẫn đến những hậu quả đáng tiếc. Điều ấy để lại những nỗi đau khôn nguôi cũng như sự hối tiếc đến tột cùng.

HUỲNH VĂN SƠN

Có nên trốn tránh stress?

Theo những nghiên cứu tâm lý thì trạng thái căng thẳng đôi khi lại có hiệu ứng tích cực trong hành động, nó giúp con người có động lực để hoàn thành công việc trong thời gian ngắn một cách hiệu quả hơn.

Đơn cử như khi một học sinh đi thi, có thể suốt cả tiếng đồng hồ không làm bài được, nhưng 20 phút cuối lại hoàn thành được bài thi. Có vậy mới thấy, stress không phải là điều đáng sợ và thay vì trốn tránh stress, chúng ta nên học cách đối phó và sống chung với nó. Nếu đó là một kiểu stress không gây áp lực quá mức mà lại có giá trị động viên thì tại sao bạn không mạnh mẽ để đối diện với nó?

Khi bị stress, bạn nên bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân để từ đó có hướng giải quyết hợp lý. Nếu bạn cảm thấy cách phân bố thời gian cho công việc của mình chưa hợp lý thì cần phải điều chỉnh lại ngay để tránh rơi vào trường hợp stress cấp. Nếu bạn cảm thấy bị áp lực quá nhiều từ công việc và không còn thời gian thư giãn thì có thể xin nghỉ phép vài ngày để hòa mình vào thiên nhiên, điều này sẽ giúp bạn “tái làm sạch” bộ não và tiếp tục công việc với một sinh lực mới.

Đôi khi, cũng có bạn trẻ rơi vào tình huống không may, thay vì có những suy nghĩ tích cực thì lại cứ “đắm chìm” trong vòng luẩn quẩn để rồi tiêu hao dần tinh lực lúc nào không biết. Có thể đề cập đến những biểu hiện khác thường của V. - một sinh viên có chứng stress. Bình thường, V. rất hiền lành, chăm ngoan và học giỏi. Nhưng gần đây, V. đập vỡ hai cửa kính ở trường rồi đánh một người bị thương khi người đó không may va xe vào V. Tìm hiểu mới biết, bố mẹ V. vừa ly dị. Về nhà, V. thường đóng cửa không chịu giao tiếp với ai. Có lần V. than phiền: “Sao chẳng ai quan tâm đến mình?”...

Trong trường hợp này, V. có thể vượt qua stress bằng cách thay đổi nhận thức bản thân khi tự đặt câu hỏi: Mình có đòi hỏi nhiều quá không? Mình đã quan tâm đến người khác chưa? Liệu mình có ích kỷ quá không?... V. cũng có thể so sánh với những trường hợp tồi tệ hơn để nhận ra: “Chẳng có gì đáng phải thế cả!” Chính sự thức tỉnh với những ý nghĩ lạc quan, tích cực và thực tế hơn sẽ giúp bạn vượt qua được sự căng thẳng nhất thời.

Trong cuộc sống ngày nay, hầu hết các bạn trẻ đều phải quay cuồng với biết bao bài vở hoặc áp lực công việc. Bạn N. M. H. - sinh viên trường Đại học Bách khoa thành phố Hồ Chí Minh chia sẻ: “Trời ơi, thật là kinh khủng, suốt từ lúc thức dậy là mình phải bắt đầu chạy theo công việc cho đến lúc lên giường, chẳng có lúc nào rảnh để nghỉ ngơi nữa… nhiều lúc thèm và mong đến ngày Chủ nhật để có thể nghỉ ngơi thoải mái”.

Thật ra không thể phủ nhận sự tất bật và bận rộn của các bạn, nhưng chúng ta có thể tận dụng những khoảnh khắc trong ngày để xả stress với những hành động rất đơn giản. Bạn có thể tạm dừng công việc, học tập nếu có thể; uống ngụm nước, rửa mặt; soi gương nhìn lại chính mình; giải tỏa cảm xúc trên giấy; im lặng để tìm sự cân bằng…

Bên cạnh đó, các bạn cũng cần trang bị cho chính mình một số kỹ thuật để vượt qua áp lực công việc và hạn chế stress hết mức có thể.

Tự vấn

Bạn hãy tự hỏi xem mình đang thật sự cần gì? Đối với bạn điều gì là quan trọng nhất? Những việc làm hiện nay của bạn có ảnh hưởng như thế nào đến mục tiêu của bạn? Bạn hãy liệt kê câu trả lời của mình lên giấy, càng chi tiết càng tốt.

Xác định quyền ưu tiên cho công việc

Cùng một lúc, bạn không thể giải quyết được tất cả các công việc, vì thế, bạn nên xác định quyền ưu tiên cho các công việc. Có những công việc chính, công việc tập thể, có việc cấp thiết bạn phải giải quyết trước để rồi tiếp tục các công việc khác.

Lập kế hoạch và cân bằng cuộc sống

Dựa vào mô hình công việc, bạn hãy lập kế hoạch thực hiện các công việc hàng ngày, hàng tuần, hàng năm. Ở mỗi bản kế hoạch hãy nhớ đánh dấu mức độ ưu tiên của bạn. Khi gặp phải trở ngại nào khiến bạn không thể thực hiện hết những việc đã đề ra, hãy chọn lựa giải quyết chúng theo thứ tự bạn đã xác định.

Bạn có thể chọn cho mình một hình thức giải trí thích hợp để giải tỏa áp lực công việc.

Luôn lạc quan và nỗ lực ý chí

Người lạc quan là người luôn suy nghĩ tích cực, phấn khích, nhiệt huyết với cuộc sống, luôn biết ơn và không hay phàn nàn, than vãn. Lạc quan để đam mê và phấn đấu trong công việc, lạc quan để vượt qua áp lực, lạc quan để đứng dậy sau thất bại, lạc quan để sáng tạo và mạnh dạn hơn trong công việc.

Khẳng định bản thân theo phương châm:

“Những gì bạn nói có thể, bạn sẽ thực hiện được.

Những gì bạn nói không thể, bạn sẽ không thể thực hiện.”

Thật ra ngày nay, stress dường như đã trở thành người bạn đồng hành của nhiều bạn trẻ, do đó, thay vì tìm cách trốn tránh, các bạn nên học cách sống chung với stress. Bên cạnh đó, các bạn cũng cần tổ chức thói quen sinh hoạt hàng ngày một cách logic, khoa học để có thể thư giãn trong những khoảng lặng của cuộc sống.

HUỲNH VĂN SƠN

05: Bạn Trẻ Và Kỹ Năng Sống

2010-07-26T21:18:00.003+07:00

Giải mã và làm chủ cảm xúc

Khả năng giải mã và làm chủ cảm xúc là một trong bảy tiêu chí đánh giá chỉ số EQ - chỉ số xúc cảm. Đây là chỉ số quy định sự thành đạt về lối sống trong cuộc đời, là khả năng hòa nhập với gia đình và cộng đồng.

Dân gian có câu “Giận quá mất khôn”. Thế nhưng các trạng thái cảm xúc vui, buồn, phẫn nộ trong mỗi chúng ta vẫn diễn ra hàng ngày. Có ai dám quả quyết rằng mình chưa từng nổi giận bao giờ? Quan trọng hơn là làm sao “nhận diện” được bản chất của cơn giận và làm chủ được cảm xúc đó?

Giải mã cảm xúc

Phần lớn những cảm xúc tiêu cực của mỗi người đều bắt nguồn từ cuộc sống thường nhật và đặc biệt là trong mối quan hệ giữa người với người; đó có thể là sự nóng giận của cấp trên khi cấp dưới làm sai việc, hoặc đó là sự ganh tỵ, đố kỵ giữa các đồng nghiệp với nhau… và nếu không biết cách “giải mã” cảm xúc của đối tượng, những mối quan hệ mà chúng ta thiết lập được sẽ trở nên mong manh và dễ đổ vỡ.

Thành công của một cá thể là sự dung hòa các mối quan hệ mà cá nhân đó tạo ra. Có người tuy năng lực bình thường nhưng vẫn thành công vì họ biết quan sát, tìm hiểu và giải mã tâm trạng của đối tượng trong các mối quan hệ, rồi vận dụng những thời điểm thuận lợi để đưa ra những quyết định thích hợp. Thường họ vận dụng hai chiến lược: “biết người biết ta” và “tiến lùi đúng lúc”.

Vậy, làm sao ứng dụng các kỹ năng trừu tượng này vào thực tế cuộc sống, khi mà những cung bậc của “hỉ, nộ, ái, ố” vẫn diễn ra hàng ngày? Chúng ta dễ dàng nhận biết những trạng thái cảm xúc đơn giản như khi đói, cơ chế phản xạ theo bản năng và cảm giác đói xuất hiện; hay khi thấy một người khác phái mà mình yêu thích, cảm giác hưng phấn tràn về thúc đẩy việc làm quen, tiếp cận. Nhưng có các trạng thái cảm xúc diễn biến phức tạp khó nhận biết vẫn tạo ra những hành vi tương ứng.

Phạm Minh T., nhân viên trẻ của một công ty marketing, trong thời gian gần đây bỗng trở nên khác thường, anh luôn có cảm giác bất an và không thể tập trung làm việc. Nguyên nhân chính là do mối quan hệ trục trặc giữa T. và sếp. T. tâm sự: “Mình không hiểu làm sao dạo này sếp rất hay nổi nóng với mình và các đồng nghiệp, hễ sai một chút thôi cũng bị chửi cả buổi, cứ như thế thì mình làm sao có tinh thần làm việc được chứ”.

Nhưng thực ra, T. đâu biết rằng sở dĩ sếp “bất thường” như thế là do gia đình sếp có những vấn đề nên mới có thái độ cư xử như vậy. Rõ ràng là nếu T. nhạy bén để nắm bắt nguyên nhân thì anh đã không quá lo lắng và căng thẳng như thế.

Có thể nguyên nhân dẫn đến sự bất hòa trong mối quan hệ không nhất thiết bắt nguồn từ chính hai người trong cuộc, nhưng có thể bắt nguồn từ một mối quan hệ khác của một đối tượng, để rồi sự bất hòa “vãng lai” đó tiếp tục “xâm nhập” vào các mối quan hệ khác. Chính vì thế, người trong cuộc luôn phải tỉnh táo, nhạy bén để tìm ra nguyên nhân của nó.

Ngay cả trong tình cảm nam nữ cũng thế, có những anh chàng suốt cả ngày đêm mất ăn mất ngủ vì không biết liệu nàng có “mở cửa lòng” với mình hay chưa? Những phỏng đoán, trăn trở dường như chiếm hết tâm trí anh ta. Tuy nhiên, thật ra, có những khi “người ấy” đã bật đèn xanh lâu lắm rồi mà chàng lại chẳng nhạy bén để nhận ra.

Để nhận biết được các trạng thái cảm xúc, điều cơ bản chúng ta phải quan sát diện mạo, nét mặt, ánh mắt, điệu bộ, tư thế và cách nói năng của đối phương. Bên cạnh việc quan sát, để hiểu được trạng thái cảm xúc cần thông qua cả việc trò chuyện nữa. Trên phương diện quan hệ yêu đương, nếu một cô gái “phải lòng” chàng trai trong bối cảnh cả hai người đang ở giữa đám đông, những biểu hiện cảm xúc của cô gái rất dễ nhận biết, ánh mắt luôn hướng về “đối tượng”.

Cô cười nhiều hơn bình thường và luôn có những cử chỉ duyên dáng nhằm tạo sự chú ý. Thái độ bồn chồn thông qua các hành vi nghịch các món trang sức cũng là một biểu hiện đáng yêu. Điều đó “tố cáo” tim cô gái đang loạn nhịp và cô cần giải tỏa theo cách đó. Tín hiệu “đèn xanh” đã bật lên cho đối tượng.

Việc phán đoán cảm xúc trong các mối quan hệ với đối tác làm ăn phức tạp và khó khăn hơn rất nhiều. Bởi họ là những đối tượng đã có kinh nghiệm và bản lĩnh thương trường. Nhưng không vì thế mà họ không biểu lộ một sơ suất nào. Đôi khi ánh mắt, nét mặt hay nói nôm na là “thần sắc” sẽ nói lên thực tế tâm trạng.

Vì vậy, để giải mã được cảm xúc của một người trong mối quan hệ thì ngoài kiến thức, kinh nghiệm cũng cần có sự quan sát tinh tế và ít nhiều đòi hỏi độ nhạy cảm của người trong cuộc.

(còn nữa)

HUỲNH VĂN SƠN

Khi cảm xúc vượt khỏi tầm kiểm soát

Cuộc sống hiện đại đầy cạnh tranh, áp lực và thử thách khốc liệt buộc chúng ta phải đối mặt với các chứng bệnh của thời đại là stress, trầm cảm, cáu gắt và dễ nóng giận.

Khi cảm xúc vượt khỏi tầm kiểm soát, bạn không chỉ phá vỡ các mối quan hệ, đánh mất các cơ hội tốt đẹp mà còn gây hại cho sức khỏe. Chính vì lẽ đó, bạn cần phải kiềm chế cảm xúc tiêu cực, nôn nóng của bản thân mình.

Một trong những vấn đề được đa số các bạn trẻ bàn tán rất sôi nổi là “Làm thế nào để làm chủ được cảm xúc?” Thứ nhất, cảm xúc tiêu cực nếu không nhìn nhận đúng bản chất thì không thể tự mất đi. Thứ hai, nếu giấu kín nó trong lòng, đến một lúc nào đó nó sẽ tự bùng cháy. Thứ ba, nếu không biết cách tạm gác lại, cảm xúc tiêu cực sẽ đeo đẳng và hủy hoại chính bản thân mình.

* Truy tìm thủ phạm

Sáng nay, bạn không thể tập trung vào làm việc, nỗi buồn mơ hồ xâm chiếm bạn. Bạn càng cố giấu, càng cố che đậy thì cảm xúc càng ùa về choán hết tâm trí bạn. Như vậy, trốn tránh không phải là cách chế ngự cảm xúc. Bạn giấu đầu này, nó sẽ “lộ” ra đầu khác. Cách tốt nhất để chế ngự cảm xúc là nhìn thẳng vào nó, tìm ra nguyên nhân gây ra nó. Thay vì cứ chìm đắm trong nỗi buồn bạn nên truy tìm thủ phạm xem Ai? chuyện gì? đã khiến cho bạn buồn như thế.

Điều gì xảy ra đối với bạn nếu bạn cứ thể hiện cảm xúc như vậy? Sau khi tự vấn, rất có thể bạn chợt phát hiện ra việc không đạt được học bổng và bị mẹ la nặng lời là nguồn cơn của tâm trạng sáng nay hoặc do bị sếp la mắng ngay đầu giờ đã làm cho bạn mất đi tinh thần làm việc của một ngày mới.

N. T. M., sinh viên một trường đại học tâm sự: “Bạn cũng có thể đối diện với sự bất công, thất bại. Không ít lần bạn phải đối diện với sự bực tức, phẫn nộ trên con đường đi tìm sự công bằng và quyền lợi chính đáng của mình. Nhưng liệu sự phẫn nộ của bạn có hóa giải được vấn đề hay chỉ làm mọi việc tệ thêm?

Muốn vậy, khi đối diện với một tình huống nào đó ngoài ý muốn, bạn cần tìm hiểu và mổ xẻ nó để tìm ra nguyên nhân sâu xa. Và điều đó sẽ giúp bạn bình tĩnh trở lại”. Nếu bạn tìm ra được nguyên nhân rồi thì cảm xúc tiêu cực sẽ bị “cắt đuôi” ngay tại đó và không thể tiếp tục đeo bám bạn trong những công việc khác.

* Giải tỏa cảm xúc tiêu cực

Nếu bạn nhỡ ăn phải thức ăn không còn tươi sống thì chắc hẳn bạn sẽ cảm thấy khó chịu trong bụng phải không? Cũng như vậy, cảm xúc tiêu cực cũng giống như những thức ăn không tiêu hóa được, nếu bạn để càng lâu trong suy nghĩ thì chỉ có hại cho bạn mà thôi, thậm chí bạn còn bị “nhiễm độc” và rất có thể dẫn đến tình trạng rối nhiễu tâm lý. Chính vì thế, nếu cảm thấy cảm xúc dâng tràn thì hãy tìm cách để giải tỏa chúng, điều này sẽ khiến bạn cảm thấy nhẹ nhõm để bắt đầu một công việc mới hay một ngày mới.

* Tìm cách “xả cảm xúc”

Trong cuộc sống, không nhiều thì ít, chúng ta sẽ đối diện với sự mất mát, lạm dụng và tổn thương. Làm sao biến những biến cố thành sức mạnh? Điều này quả thật khó khăn khi chính mình phải đối diện với sự mất mát và sức chịu đựng của con người lại có giới hạn. Vì vậy, hãy chia sẻ cảm xúc mất mát với những người thân yêu, tin cậy của bạn. Nếu không quen nói trực tiếp, bạn có thể dùng điện thoại, mail hoặc viết thư, nhật ký.

Những hình thức ấy sẽ giúp bạn vơi đi gánh nặng trong lòng. Chia sẻ cảm xúc là một cách rất hay để “trút bầu tâm sự” trong lòng, điều này sẽ làm cho bạn cảm thấy nhẹ nhàng hơn, thanh thản hơn vì đã tạo ra một “lối thoát” cho những trăn trở trong tâm trí. Bên cạnh đó, chính sự đồng cảm của bạn bè giúp bạn có niềm tin và cảm thấy bình yên hơn.

Khi gặp một tình huống không mong muốn như thi trượt đại học chẳng hạn, lúc đó bạn sẽ cảm thấy vô cùng thất vọng, bi quan, âu lo, thậm chí mất phương hướng. Làm sao bạn có thể thoát được trạng thái cảm xúc buồn chán ấy? Nếu không có một cái nhìn mở, một tầm nhìn tích cực và đa chiều thì bạn sẽ rất khó vượt qua được trạng thái tâm lý âm tính đó.

Giả sử nếu bạn thất bại trong kỳ thi đại học, quan trọng nhất là bạn hãy bình tâm để đối diện với sự thật và hãy hiểu rằng thất bại là sự trì hoãn của thành công chứ không có nghĩa là bạn hoàn toàn thua cuộc. Bạn nên nhanh chóng vượt qua trạng thái không tốt, chuẩn bị tinh thần để ôn thi tiếp và nuôi dưỡng hi vọng. Qua những phân tích trên, nếu bạn có một cách nhìn tích cực thì điều này sẽ cải thiện được những ý nghĩ và hành động tiêu cực.

Nhìn chung, trong cuộc sống hiện nay, bạn trẻ không thể nào tránh khỏi những tình huống, hoàn cảnh gây cho chúng ta những cảm xúc âm tính, những bực bội và thậm chí là stress, trầm cảm… Do đó, chỉ có một cách duy nhất để thoát khỏi tình trạng ấy là bạn phải tìm cách đối diện với những cảm xúc đó. Mỗi người cần phải trang bị và rèn luyện cho chính mình kỹ thuật giải mã và làm chủ cảm xúc bản thân trong cuộc sống để có được thành công thực sự.

HUỲNH VĂN SƠN

04: Bạn Trẻ Và Kỹ Năng Sống

2010-07-26T21:18:00.000+07:00

Đối diện với khủng hoảng cuộc đời

Hình ảnh của Tuấn trở nên khác lạ so với trước đó. Chỉ cần nghe bất kì ai phản ứng ý kiến nào của mình, tóc Tuấn liền dựng ngược, mắt nảy lửa và cơ thể nóng bừng bừng đến lạ kì. Ngay cả mẹ Tuấn cũng không tưởng tượng con mình lại như thế.

Chuyện hôm qua thật sự có gì đâu, mẹ Tuấn chỉ hỏi sao bây giờ không thấy Nhân ghé qua hở con thì Tuấn đùng đùng nổi giận. “Kệ con đó, mẹ nói làm gì... Tui không muốn bất kì ai nhắc đến cái tên ấy...!” Cả nhà sửng sốt, mẹ Tuấn buồn và nước mắt lăn trên khuôn mặt già nua...

Không ai hiểu Tuấn đang bị khủng hoảng tâm lý. Áp lực của công việc khi hai hợp đồng buôn tơ bị thua lỗ nặng cùng với mối tình vun vén ba năm trời đã sụp đổ chỉ vì một chút sai lầm... Tuấn quyết định tự tử sau một tuần không ngủ được và không nói bất kì lời nào dù chỉ là lời trăn trối... Lúc này, khi những người xung quanh hiểu ra Tuấn bị khủng hoảng tinh thần thì đã quá muộn.

Cơ chế khủng hoảng

Áp lực của cuộc sống và công việc đã gây nên không ít những áp lực tâm lý hay gánh nặng tinh thần trong cuộc đời của mỗi người. Có những áp lực con người có thể kiểm soát và vượt qua được nhưng cũng có những áp lực con người khó hoặc không thể kiểm soát được vì sức mình có hạn. Khi không thể “chung sống” hay kiểm soát áp lực, con người dễ dàng bị khủng hoảng.

Có những kiểu khủng hoảng xảy ra như một quy luật trong lứa tuổi, nó rơi vào những giai đoạn đặc thù của đời sống con người. Đó là những “cột mốc”, những khoảng thời gian mà trong thế giới nội tâm của con người có những biến đổi rất lạ kì nên con người dễ dàng nảy sinh những phản ứng hụt hẫng.

Mặt khác, cũng trong giai đoạn đó, trước những tác động của điều kiện xung quanh, con người dễ có những suy luận, suy diễn nên sự hụt hẫng về mặt tâm lý nảy sinh và khủng hoảng tâm lý xảy ra như một hệ quả tất yếu. Khó có thể quên những giai đoạn khủng hoảng tâm lý ở tuổi lên ba, tuổi dậy thì, người cao tuổi...

Thế nhưng, những khủng hoảng này, xét ở một góc nhìn nào đó không gây ra những tác động tai hại quá nghiêm trọng cho con người. Điều căn bản là những thành viên trong gia đình phải hiểu, thông cảm và chia sẻ.

Những giai đoạn khủng hoảng có thể làm con người ta không kiềm chế được chính mình và đi đến những quyết định dại dột, sai lầm, những hành động này thường thấy ở giai đoạn tuổi vị thành niên đến trung niên. Trước sự phát triển của cái tôi, sự đặt ra hay sự kỳ vọng quá mức của bản thân, trước những thách thức khó có thể chinh phục trong cuộc đời, khủng hoảng tinh thần có thể xuất hiện.

Có những vấn đề rất đơn giản trong cuộc sống như bị cha mẹ la mắng, người quản lý phê bình thẳng thắn... thế là khủng hoảng; có những vấn đề phức tạp hơn như những thất bại trong làm ăn xảy ra liên tục, người yêu nói lời chia tay, phát hiện ra mọi người ít quan tâm, thương yêu mình... cũng dẫn tới khủng hoảng.

Những biểu hiện khủng hoảng thường khá đa dạng và phong phú như: bực bội liên tục, cáu gắt thường xuyên, mất niềm tin vào người khác, cảm thấy năng lượng mất hẳn... Hơn thế nữa, rối loạn về mặt sinh lý cũng như sự thay đổi rất đột ngột trong cung cách ứng xử, hành vi, thói quen là những điều khá nguy hiểm.

Nguyên lý để vượt qua

Ngay cả mức độ khủng hoảng cũng thật đa dạng và phong phú. Có những khủng hoảng tạm thời, có những khủng hoảng kéo dài, có khủng hoảng ở mức nhẹ và con người vẫn có thể tái lập lại trật tự suy nghĩ sau một thời gian nhưng có những khủng hoảng con người không kiểm soát được và dẫn đến những quyết định sai lầm...

Số liệu thống kế trên thế giới đã chứng minh rằng, khủng hoảng tâm lý dường như không chừa một ai cả và những người càng nhạy cảm càng có nguy cơ bị khủng hoảng. Không những thế, những cá nhân càng tham vọng càng dễ bị khủng hoảng tâm lý. Dù bạn là ai, bạn sống như thế nào nhưng nếu cuộc sống của bạn không cân bằng thì chắc chắn bạn sẽ “rước” khủng hoảng vào lòng mình.

Nếu như mỗi cá nhân đều có thói quen chịu đựng áp lực, đủ bản lĩnh để đối đầu với khó khăn và hạn chế một cách tối đa những phản ứng tiêu cực, những hẫng hụt tâm lý phát sinh trong thế giới nội tại thì việc bị khủng hoảng sẽ phần nào được hạn chế. Nhưng làm được điều này liệu có dễ dàng?

Trong những lần tham vấn cho các doanh nhân và những bạn trẻ lập nghiệp, tình yêu và áp lực kinh tế là những điều dễ gây ra khủng hoảng nhất. Những mong muốn chinh phục thương trường, khát khao về doanh số, doanh thu... dễ làm cho các bạn trẻ rơi vào khủng hoảng. Thống kê gần đây ở nhiều nước trên thế giới cho thấy khủng hoảng tâm lý xảy ra ở giai đoạn 25 - 35 tuổi của các doanh nhân không phải ít.

Cũng vì nguyên nhân này, trong năm 2007 ở Việt Nam và nhiều quốc gia trên thế giới như Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc... không ít vụ tự tử thương tâm đã xảy ra. Những người trong cuộc đã để lại “hậu thư” rằng mình không thể kiểm soát được tình hình hiện tại (nợ nần, thua lỗ, tình phụ...) nên đành phải ra đi. Chính vì không có nguồn động viên, không người chia sẻ và đặc biệt là thiếu niềm tin nên khủng hoảng tâm lý phát sinh và nhiều người đã tìm đến cái chết để kết thúc cuộc đời.

Không thể chối bỏ khủng hoảng và không thể ngăn cấm khủng hoảng hay nói cách khác, khủng hoảng có thể xảy đến bất cứ lúc nào. Vì vậy, chúng ta phải kiểm soát chính mình ngay từ những công việc và những thói quen nhỏ. Không gây sức ép tinh thần cho mình một cách quá đáng, biết chấp nhận những thất bại, biết xua đi những nỗi lo âu, biết thoát khỏi trạng thái tâm hồn u tối... bạn sẽ cảm thấy nhẹ nhàng hơn.

Một trong những thói quen tâm lý rất quan trọng, đó là phải biết đối diện với sự thật và biết sẻ chia. Những nghiên cứu tâm lý cũng khẳng định rằng, nếu bạn càng sống nội tâm hoặc càng cố tình che giấu thì nguy cơ bị khủng hoảng càng cao... Trong quá trình lập nghiệp, mỗi bạn trẻ phải nhận thức rằng cuộc sống luôn có những thách thức và nếu được đối diện với những thách thức thì không có gì phải sợ hãi.

Không ôm cuồng vọng chinh phục thế giới, vậy tại sao bạn phải buồn bã, tại sao phải tiêu cực nhìn cuộc đời bằng những cái nhìn không tỉnh táo?

Hãy tập cho mình một thói quen rất bình dị, bạn sẽ thấy mình rất vui vẻ, lạc quan và giàu nghị lực để sống, làm việc và yêu thương.

HUỲNH VĂN SƠN

Giải tỏa căng thẳng của bạn gái trẻ

Nhu cầu được khẳng định mình, trở thành người thành đạt, muốn mình là “đinh” trong mắt mọi người... đang tồn tại trong cách sống của nhiều bạn trẻ thuộc thế hệ 8X. Thế nhưng, do đặt ra mục tiêu quá lớn nên nhiều bạn đã bị rơi vào chiếc bẫy stress do chính mình đặt ra.

Từ trường hợp... đến vấn đề chung

Chỉ mới 30 tuổi nhưng Thanh (quận Bình Thạnh, thành phố Hồ Chí Minh) đã có hơn ba lần mở công ty. Lần thứ nhất là một công ty nho nhỏ chuyên buôn bán linh kiện vi tính. “Máu” làm giàu đã khiến Thanh cho quá nhiều “gia vị” ảo vào sản phẩm của mình. Công ty bị phá sản do một khách hàng phản ánh.

Đến khi mở công ty tư vấn đào tạo cho doanh nghiệp, Thanh lao đao vì trụ sở không ổn định, đối tác lần lượt bỏ rơi nên mọi thứ đều đội nón ra đi. Lần thứ ba, Thanh lập công ty tư vấn tài chính, nhưng tình hình “cá lớn nuốt cá bé” làm Thanh tiếp tục trắng tay… Chiến lược làm giàu bị phá sản, Thanh đến phòng tư vấn sức khỏe trong tâm trạng căng thẳng đến tột độ... Bác sĩ xác định Thanh đã bị stress thật sự khi cô luôn mất ngủ, căng thẳng thần kinh, cáu gắt, không kiềm chế chính mình, xử lý vụng về, chán ngấy chuyện yêu đương...

Thủy - sinh viên năm thứ hai của một trường đại học tại thành phố Hồ Chí Minh - luôn khao khát vươn lên và lo lắng sau khi ra trường phải có việc làm tốt để bằng chúng bạn. Cô học cùng lúc hai trường đại học, đi làm bán thời gian cho hai công ty, buổi tối nhận dạy thêm, rồi còn đi học thêm các lớp kỹ năng giao tiếp. Thu nhập của Thủy đủ trang trải cho cuộc sống sinh viên nhưng cô luôn sống trong tâm trạng lo lắng.

Thủy trở nên lầm lì, ít nói, không dám bộc bạch cùng ai và cũng không có ai để bày tỏ những tâm sự của mình. Một buổi tối, do tắm muộn nên Thủy bị ngất. Gia đình đã phải nhờ chuyên gia tâm lý để giải tỏa những ấm ức trong lòng Thủy.

Điểm tựa để giải quyết vấn đề

Khát vọng vươn lên của các bạn trẻ thế hệ 8X đi cùng với những thách thức về sức khỏe, chưa đủ kinh nghiệm kiểm soát bản thân nên ở lứa tuổi này, stress là căn bệnh phổ biến. Tuy nhiên, nếu những xúc cảm vượt quá ngưỡng không được thoát ra hay quá giới hạn thì chính nó sẽ quay lại áp đảo con người.

Khi các bạn trẻ, nhất là bạn gái trẻ, không chế ngự những cảm xúc của mình, stress càng dễ đến và trở thành người đồng hành hơn bao giờ hết. Đặt cho mình một mục tiêu quá lớn, muốn nhảy cóc hoặc đánh đổi bằng mọi thứ để đạt được mục tiêu sẽ là con đường ngắn nhất dẫn đến stress.

Mục tiêu cuộc đời được xây dựng dựa trên khát vọng của bản thân vẫn chưa đủ, mà còn phải dựa trên thực lực của chính mình cũng như điều kiện và hoàn cảnh thực tế. Không thể không có mục tiêu sống để phấn đấu, nhưng nếu tự gây áp lực để hành xác mình, để gửi thân mình cho stress thì mục đích sống lúc này sẽ trở nên vô nghĩa khi sức khỏe không còn.

Việc loại bỏ stress không khó nếu bạn biết kiềm chế mình ngay lúc đặt ra mục tiêu sống. Trả lời câu hỏi: “Tôi cần gì, tôi có thế mạnh gì, tôi làm điều này sẽ gặp những trở ngại nào, tôi có thể làm được việc này thành công bao nhiêu phần trăm, tôi sẽ mất gì khi thực hiện nó” sẽ giúp bạn ứng phó với stress.

Hãy tranh thủ thời gian rảnh rỗi để thảo luận với chính mình về đề tài “Với tôi, hạnh phúc là gì”, bạn sẽ cảm thấy mục tiêu mình đặt ra thật nhẹ nhàng và trong tầm tay với.

HUỲNH VĂN SƠN

03: Bạn Trẻ Và Kỹ Năng Sống

2010-07-26T21:17:00.002+07:00

Tự tin - chìa khóa cơ bản của thành công

Cho đến thời điểm hiện nay, không thể phủ nhận tầm quan trọng của sự tự tin. Nuôi dưỡng sự tự tin cũng như thể hiện được sự tự tin của mỗi cá nhân là một trong những đòi hỏi khá quan trọng mà mỗi con người cần đáp ứng.

Cái “giá” của sự tự tin

Trong một cuộc tuyển dụng, ứng viên tự tin hơn sẽ là ứng viên chiến thắng. Thế nhưng, không nhất thiết bạn phải tự tin trước người khác mà trước hết bạn phải tự tin với chính mình. Một trong những điểm yếu mà các nhà tuyển dụng thường khai thác để “đánh rớt” bạn là bạn không thể hiện được sự tự tin của mình trong cuộc phỏng vấn đó, bạn để lộ ánh mắt rụt rè và thái độ tự ti.

Nhiều ứng viên là sinh viên mới ra trường tìm việc đã không đủ can đảm nhìn thẳng vào nhà tuyển dụng để trả lời một cách rốt ráo và dứt khoát những câu hỏi như: Bạn có yêu thích công việc này hay không? Bạn có tin chắc rằng bạn đảm nhận được công việc này? Vì sao bạn thích hợp với vị trí này trong công ty chúng tôi?...

Ngay cả một câu hỏi đơn giản để trắc nghiệm về sự tự tin nhưng khá nhiều bạn trẻ vẫn “rụt rè”: Bạn đề nghị mức lương bao nhiêu? Chắc chắn rằng chẳng có nhà tuyển dụng nào với một quan điểm hiện đại lại có thể chấp nhận tuyển dụng những nhân viên đáp lí nhí trong miệng với câu nói: “Bao nhiêu cũng được” kèm theo ánh mắt xấu hổ, nhút nhát...

Không có sự tự tin, bạn sẽ rất dễ thất bại trong một cuộc thi tuyển; không có sự tự tin, bạn không nghĩ rằng mình sẽ làm được việc ấy, điều đó đồng nghĩa với việc bạn đã bỏ qua rất nhiều cơ hội... Biết thể hiện sự tự tin, trước hết bạn sẽ chiến thắng được chính mình và sau đó có thể chiến thắng được những áp lực và những thách thức xảy đến.

Nhiều cá nhân đã thành công trong cuộc sống khi phát hiện chính mình cũng có thể làm được việc rất lớn lao mà trước đó tưởng chừng bản thân mình không thể vươn tới được.

Nghệ thuật nuôi dưỡng sự tự tin

Hãy biết nuôi dưỡng sự tự tin một cách thường xuyên trong cuộc sống hàng ngày của bạn. Hãy bắt đầu bằng những công việc rất giản đơn trong cuộc sống và khi hoàn thành, bạn sẽ cảm thấy mình cũng là người có ích, bạn cũng cảm thấy mình không phải là người bỏ đi... Sự tự tin đã được ươm mầm và lớn dậy... Bạn thấy mình là người chưa tự tin?

Nếu đúng thì hãy thẳng thắn thừa nhận để chúng tôi giúp bạn. Có đến hơn 70% cánh tay đồng loạt đưa lên một cách nhanh chóng và thẳng thắn. Thực nghiệm rất giản đơn mà không ít bạn trẻ và cả những người không tin vào chính mình vẫn mắc phải. Có thể lý giải hết sức giản đơn, nếu bạn thực sự không phải là người tự tin, sao bạn dám thẳng thắn thừa nhận. Ngay cả bạn thực sự gặp khó khăn ở một vài lĩnh vực hoặc rất nhiều lĩnh vực thì chí ít bạn đã rất tự tin với chính mình rằng bạn không tự tin lắm.

Đương nhiên, trong số những người không giơ tay trong thực nghiệm, không ít người rất tự tin ở chính mình nhưng cũng không loại trừ một số người không dám thừa nhận mình không tự tin hoặc rất không tự tin.

Hãy biết thể hiện sự tự tin khi cần thiết. Quá trình thể hiện sự tự tin của bạn có thể làm người khác rất hài lòng nhưng cũng có thể khiến một số người khó chịu. Thậm chí, một số cá nhân còn cho rằng bạn là người tự kiêu. Hãy luôn bình tĩnh và nói với bản thân rằng: tự tin thể hiện mình không phải là tự kiêu mà nếu có tự kiêu cũng không hẳn tự kiêu với người người khác mà chỉ là tự kiêu với bản lĩnh của chính mình để không cảm thấy tự ti.

Một ánh mắt nhìn thẳng, một lời nói rõ ràng, dứt khoát, một tư thế bình tĩnh, điềm đạm, một hành động khiêm nhường nhưng nhanh gọn... chứng minh rằng bạn đang tự tin. Ngay cả khi thất bại, bạn đừng đổ lỗi cho hoàn cảnh, cố gắng giải thích hay vội vàng nhụt chí. Hãy mạnh mẽ nhận trách nhiệm và tìm ra những nguyên nhân cũng như một số biện pháp để giải quyết vấn đề.

Đó chính là những biểu hiện rất chuyên nghiệp của một người biết cách làm việc cũng như có sự tự tin. Can đảm, hành động và chịu trách nhiệm có thể được xem như là công thức của sự tự tin.

Trong mỗi con người chúng ta, có hai thái độ đang tồn tại song song, đó chính là thái độ của sự sợ hãi và thái độ của sự tự tin. Nếu bạn trang điểm cho kiểu thái độ nào nhiều hơn, khéo hơn thì thái độ ấy sẽ thật đẹp đẽ và hoành tráng, rực rỡ và nhiều sắc màu, mạnh mẽ và tích cực hơn...

Hãy nhớ rằng sự tự tin không phải là món quà được thiên nhiên ban tặng, nó là sản phẩm của sự tự rèn luyện.

HUỲNH VĂN SƠN

Những kẻ cắp thời gian

Kết quả phỏng vấn về một thói quen thật “dễ thương” của hơn 150 bạn trẻ cho thấy, gần như đại đa số lựa chọn ở mức thường xuyên hoặc rất thường xuyên không dậy ngay khi chuông báo thức buổi sáng đã kêu thật to.

Hành động diễn tiến đậm chất tâm lý: coi lại giờ hoặc “xin với lòng” thêm vài phút nữa lại rất phổ biến. Cũng không ít bạn thẳng tay tắt chuông để được ngủ tiếp một cách thoải mái hơn... Từ đó có thể kết luận: Bạn chưa quản lý thời gian của mình một cách hiệu quả.

Truy tìm kẻ cắp thời gian

Quản lý thời gian hiệu quả không hề giản đơn nếu bạn chưa thể chỉnh sửa những thói quen rất “đặc trưng” của bạn trong công việc và cuộc sống. Mỗi cá nhân hoàn toàn khác nhau nhưng chính những thói quen gần giống nhau sẽ làm cho bạn mất rất nhiều thời gian. Bí quyết quản lý thời gian tưởng rằng rất phức tạp nhưng thực chất những điều cần làm lại vô cùng đơn giản.

Cái khó nhất là phải sửa thói quen của chính bạn khi những thói quen ấy lại là kẻ cắp thời gian. Nhiều bạn trẻ và kể cả một số người có tuổi vẫn lãng phí thời gian của chính mình. Thói quen tán gẫu trong công sở vẫn là căn bệnh nan y, không cần công việc có cần sử dụng vi tính hay không nhưng cứ phải “ôm máy tính” trước mặt để “ấm lòng”...

Không chỉ có thế, những thói quen khác cũng là bạn đường của kẻ cắp thời gian: mở mail nhiều lần trong ngày, chat trong lúc làm việc, dông dài và tỏ ra quá lịch sự trong giao tiếp, luôn trì hoãn những việc cần làm... Nhiều số liệu nghiên cứu cho thấy, có đến hơn 65% nhân viên trẻ có những thói quen trên trong quá trình làm việc hay tác nghiệp.

Đôi lúc trong cuộc sống và công việc, thời gian là một con số thiếu tính định lượng nếu con người không tỉnh táo. Sau đây là một thực nghiệm rất đơn giản nhưng không phải ai cũng có thể nhanh chóng thực hiện: Bạn đã sống hết bao nhiêu năm, tháng, ngày, giờ, phút, giây, khắc của chính cuộc đời bạn? Bạn còn lại bao nhiêu thời gian trong cuộc đời của chính mình? Liệu bạn có hối tiếc về những gì đã qua cũng như có kế hoạch như thế nào trong thời gian sắp tới?

Câu trả lời có lẽ sẽ phụ thuộc vào mỗi người nhưng bản thân mỗi người phải đánh đuổi những kẻ cắp thời gian như thế nào mới là điều quan trọng... Thực tế cũng cho thấy, có quá nhiều người lãng phí những gì chúng ta đang có. Nếu tiền bạc bị lãng phí, bạn có thể tìm lại được; nếu cơ hội bị lãng phí, bạn vẫn có thể tìm được những thứ tương xứng nhưng thời gian là thứ lãng phí bạn không thể tìm lại hay đòi lại được.

Điều rất giản đơn là kẻ cắp thời gian rất vô hình nhưng cũng rất hữu hình: đó chính là những thói quen rất xấu của bản thân. Liệu có thể thay đổi những thóiquen đó được không và làm thế nào để quản lý thời gian một cách hiệu quả?

Quản lý thời gian là quản lý cuộc sống

Hãy hình dung rằng đối với một nhân viên chuyên nghiệp, thời gian quý giá như thế nào. Một nguyên tắc rất quan trọng khi quản lý thời gian là hãy sử dụng một cách hợp lý tối đa thời gian của chính bạn. Nếu bạn đã quy ước những khoảng thời gian của bản thân cho từng công việc cụ thể, bạn hãy cố gắng thực hiện những công việc đó một cách xuất sắc và chính xác trong khoảng thời gian dự tính, nhờ đó, bạn có thể sắp xếp cho mình khoảng thời gian thư giãn hay vui chơi hợp lý.

Sẽ thật bất công nếu chúng ta quên rằng có nhiều người quản lý thời gian của mình một cách rất hiệu quả ngay cả lúc họ ốm đau, bệnh tật. Một phụ nữ bị ung thư vẫn day dứt về những gì mình chưa thể làm được: chuyển tên chủ tài khoản cho con mình, những dự án còn đang dang dở, một món ăn ngon vừa học được chuẩn bị nấu cho chồng, mong muốn được một lần về thăm mẹ mình trong ngày sinh nhật... Đến lúc ấy, con người mới cảm thấy thời gian thật quan trọng và việc quản lý thời gian có giá trị như thế nào trong cuộc sống của mỗi cá nhân.

Để trở thành một nhân viên chuyên nghiệp hay một người “biết sống”, hãy luôn quản lý thời gian của chính mình, bắt đầu từ những thói quen hay những kế hoạch rất đơn giản như chọn lựa những công việc quan trọng để sắp xếp theo thứ tự ưu tiên vào mỗi tuần, mỗi sáng, biết nhóm những công việc cùng tính chất hoặc gần địa điểm để thực hiện việc di chuyển cho tiện lợi.

Bên cạnh đó, không thể không biết lập cho mình một khung thời gian biểu, chú ý đến nhịp điệu sinh học khi chọn việc, đặt những công cụ nhắc nhở và tuân thủ bằng cách thưởng - phạt, luôn sắp xếp bàn làm việc gọn ghẽ, giao tiếp qua điện thoại ngắn gọn và luôn ước lượng rõ ràng về thời gian - mục tiêu... Những hành động này không chỉ đơn giản là kỹ thuật mà nó còn là những thói quen tốt để mỗi cá nhân biết kiểm soát chính mình cũng như thông qua đó có thể quản lý thời gian một cách hiệu quả.

Cuộc sống luôn có những thách thức. Quản lý thời gian là một trong những yếu tố rất quan trọng để hướng con người đi đến sự hoàn thiện cũng như chuyên nghiệp trong công việc và cuộc sống. Quản lý thời gian của bạn không có nghĩa hành xác mà đó là quá trình giúp bạn có được hạnh phúc vì bạn đang chủ động để làm việc, học tập và vui chơi - giải trí. Luôn dành cho mình một khoảng thời gian cần thiết để kiểm tra công việc, xử lý những chuyện linh tinh... là những yêu cầu không thể thiếu.

Lúc ấy, bạn cảm thấy rằng mình đang làm chủ thời gian, làm chủ cuộc đời của mình chứ không phải chúng ta đang biến mình thành nô lệ của thời gian.

HUỲNH VĂN SƠN

02: Bạn Trẻ Và Kỹ Năng Sống

2010-07-26T21:16:00.003+07:00

Tự đánh giá mình - Thước đo đầu tiên của kỹ năng sống

Nhiều bạn trẻ có khát vọng tự khẳng định mình trong cuộc sống. Trong số đó, không ít bạn nghĩ rằng mình đã rất chuyên nghiệp, rất “pro”. Thế nhưng thực tế, phải chăng có nhiều bạn trẻ đã đánh giá về khả năng cũng như tính cách của mình một cách chính xác?

Nhiều bạn đánh giá chưa chính xác về bản thân mình nên đã có nhiều chuyện bi hài trong cuộc sống.

Tôi là ai?

Nguyễn Ng., cựu sinh viên kinh tế từng vài lần thành công với các dự án thời sinh viên nên rất tự tin ở khả năng của mình. Ng. mở một công ty quảng cáo khá bề thế ở Quận 1 với một cái tên nước ngoài khá kêu. Sản xuất phim truyền hình, phim quảng cáo và các game show chuyên nghiệp và đẳng cấp... là những gì Ng. tự giới thiệu về mình cũng như công ty mình. Ng. tung tất cả các chiêu đánh bóng bằng cách giới thiệu một game show và đơn phương ký hợp đồng sản xuất trong khi nhà tài trợ chưa làm thỏa thuận ghi nhớ.

Ngặt nỗi, đối tác là một nhãn hàng sữa đầy kinh nghiệm đã nắm rất rõ thực lực của cộng sự qua quy trình điều tra nên họ từ chối vào giây phút cuối. Tất cả những khoản chi của dự án không thể khấu hao... Bấm bụng sản xuất được 26 kỳ, số vốn ít ỏi của Ng. tan theo mây khói. Sau tám tháng làm chủ, Ng. phải trở lại làm thuê để chờ đợi cơ hội mới. Chúng ta không lấy câu chuyện thất bại của Ng. để trách Ng., nhưng phải chi Ng. biết lượng sức mình, phải chi Ng. biết đánh giá về mình một cách nghiêm túc hơn thì mọi chuyện đã có kết cục khác.

Kết quả những nghiên cứu về tự đánh giá bản thân cho thấy tỉ lệ tự đánh giá sai về mình là rất cao. Chỉ có xấp xỉ 20% số người vị thành niên đánh giá về mình khá chính xác. Vì sao ư? Vì một điều rất đơn giản là có quá nhiều người không có thói quen tự nhìn nhận về mình một cách công tâm.

Nhiều bạn trẻ hay có thói quen tưởng rằng mình là “nhân vật trung tâm” nên rất cảm tính khi tự lượng sức mình mà thiếu tính tương tác với các đối tượng khác nhau trong cuộc sống. So sánh với môi trường sinh viên, có thể mình nổi bật. So sánh với những dự án học đường hoặc những dự án có tính chuyên nghiệp không cao, mình rất tự tin chiến thắng, nhưng khi bước chân vào môi trường làm việc thật sự, thì việc tự đánh giá về mình lại mang ý nghĩa tích cực và “thời sự”.

Thông điệp tôi là ai - một thông điệp tưởng chừng rất đơn giản nhưng lại thật sự khó để có thể làm rõ. Làm thế nào để biết mình là ai trong cuộc sống, mình có những gì... đó không phải là điều ai cũng có thể thẩm thấu. Để biết chính xác về mình không thể chỉ thông qua người khác mà trước hết, tự mình hãy “nghe ngóng” nội lực của bản thân. Mỗi ngày, hãy tự soi gương ít nhất ba lần, sự huyễn hoặc về sắc đẹp của bạn sẽ được giảm bớt.

Hãy so sánh mình với những người thật tệ hại và những người thật sự giỏi, bản thân mình sẽ cảm thấy mình là một người rất bình thường chứ không hề phi thường trong cuộc sống.

Kỹ thuật định lượng cá nhân

Muốn giải mã chính xác tôi là ai, tôi như thế nào, tôi có gì..., hãy đặt cái tôi trong nhiều mối quan hệ khác nhau. Tôi là ai so với bạn bè, tôi là ai so với cha mẹ, tôi là ai so với thầy cô, tôi là ai ở cơ quan, tôi là ai trong tập thể... Những thông điệp này được giải mã và làm cho cái tôi được “hoạt hóa” một cách đích thực và chính xác trong từng hoàn cảnh cũng như trong từng mối quan hệ, từ đó chủ thể sẽ biết cách ứng xử sao cho thật sự phù hợp và hiệu quả...

Hãy thường xuyên đặt hình của mình bên cạnh hình của người khác, hãy biết tìm ra một điểm rất lạ, rất đẹp ở người khác, bạn sẽ cảm thấy mình không còn là người quá kiêu ngạo và hung hăng...

Muốn biết được thế mạnh và điểm yếu của mình, hãy chịu khó dùng một chiếc cân “cổ” để chia nhỏ những viên đá hài lòng và không hài lòng thành hai phía. Viên đá hài lòng ở một phía và phía còn lại là những viên đá không hài lòng.

Khi công tâm đánh giá, bạn sẽ cảm thấy mình là người rất bình thường và bạn cũng đã đánh giá được một cách chính xác mình là ai, mình có gì trong cuộc sống. Mọi thách thức sẽ qua đi, chỉ còn mình bạn ở lại, vậy nên hãy tự đánh giá về mình một cách chính xác, bạn sẽ cảm thấy thật hạnh phúc.

Nhận thức đúng tôi là ai sẽ giúp cho bạn đánh giá chính thực lực của mình để phấn đấu nhiều hơn nữa trong cuộc sống. Sự phấn đấu này có kế hoạch và chiến lược chứ không phải là sự liều lĩnh và mạo hiểm quá mức.

Không thể phủ nhận rằng sự mạo hiểm sẽ đem lại những giá trị rất đặc biệt nhưng cơ hội may mắn không thể chia đều cho mỗi người. Chắc chắn rằng khi đánh giá đúng về mình thì ngay cả khi thực hiện những việc mạo hiểm, bạn vẫn có thể cầm chắc kết quả khả quan.

HUỲNH VĂN SƠN

Bơi giữa mục tiêu cuộc đời

Là nhân viên trợ lý cho một công ty nước ngoài, Xuân nổi tiếng xinh xắn và thông minh. Vì là người có triển vọng, Xuân được điều chuyển qua khá nhiều vị trí khác nhau. Ở mỗi vị trí nhất định, Xuân đều hoàn thành từ xuất sắc đến trên mức xuất sắc.

Mục tiêu ảo

Phấn đấu hơn 10 năm với mức lương ngấp nghé ngưỡng 5 con số tròn trĩnh được tính bằng tiền đôla Mỹ, ai cũng bảo Xuân thực sự thành công. Quyết chí phấn đấu hết mình để chuẩn bị cho chức danh Phó tổng giám đốc, Xuân quyết hy sinh tất cả.

Có lần, Xuân tuyên bố chỉ cần công việc không bỏ mình là đủ. Có ai ngờ rằng, hàng đêm đối mặt với bức tường trống vắng, đối diện với những cuộc gọi của mẹ hối thúc lập gia đình, đối diện với lời chia tay chính thức từ phía người yêu khi đã hơn 10 lần khất lễ cưới... Xuân cảm thấy hoang mang.

Do một mình phải quán xuyến quá nhiều việc từ tài chính đến nhân sự, gần đây Xuân đâm ra cáu gắt. Nhân viên nào làm không vừa ý thì lập tức Xuân đùng đùng nổi giận, tóc tai dựng ngược, mặt đỏ như lửa, giọng thì chát chúa hơn cả chuối “non xanh”. Từng nhân viên bỏ ra đi, những người thân cũng dần dần ngán ngẩm, nhiều người thân rất mực kiên nhẫn cũng cảm thấy Xuân đã trở thành một người hoàn toàn khác...

Công việc cũng không hẳn tuyệt vời nhưng tâm hồn và đời sống tinh thần của Xuân có vẻ sa sút trầm trọng. Tiến hay lùi, tiếp tục hay tạm dừng đều là những câu hỏi lựa chọn khó có thể khả thi... Những câu hỏi thường trực trong suy nghĩ như: tôi cần gì, đâu là điều tôi muốn, tôi nên làm gì đây... Xuân cũng không thể trả lời.

Không chỉ Xuân mà nhiều bạn trẻ cũng băn khoăn và căng thẳng khi đặt ra mục tiêu cho cuộc đời mình. Chưa bao giờ việc định hướng cuộc sống lại cần thiết như lúc này. Không hẳn vì nhiều người định hướng sai nhưng trước nhiều áp lực và thách thức của cuộc sống, trước nhiều ngã rẽ, trước rất nhiều những cơ hội lựa chọn và đánh đổi thì việc định hướng đúng đắn và hợp lý trở thành một thách thức không nhỏ. Có thể nói, đây là một kỹ năng sống rất cần thiết.

Trường hợp của Nguyên lại là một trường hợp điển hình khác. Cứ 10 ngày Nguyên lại phải vào bệnh viện để điều trị nhưng anh kiên quyết không giao lại công ty cho ai cả. Nguyên tâm sự rằng đó chính là tim óc của mình nên không thể giao khoán hay chuyển tiếp cho người khác. Sơ đồ cuộc đời của Nguyên đã được chính Nguyên vẽ rất hoành tráng. Nguyên phải là một doanh nhân nằm trong top 50 người thành đạt trước tuổi 30, phải nổi tiếng trên lĩnh vực truyền thông, phải có một gia đình thực sự hạnh phúc, phải có vài căn biệt thự thật độc đáo, đem lại cho người thân một cuộc sống tốt, phải... và nhiều phải khác.

Vật lộn với các dự án, “đấu đá” trí não với các đối thủ, giao lưu bằng các chế độ “phết phẩy” với các khách hàng xong, Nguyên vẫn cảm thấy chán nản. Câu hỏi cố gắng vất vả để làm gì chính Nguyên cũng không thể trả lời được. Hai tháng liên tục khó ăn, khó ngủ cộng thêm căng thẳng và thách thức trong công việc, Nguyên lâm bệnh thực sự và bác sĩ chẩn đoán anh bị kiệt sức kèm theo rối loạn ám ảnh.

Trong giấc ngủ chập chờn, Nguyên vẫn bị ám ảnh về các kế hoạch kinh doanh, anh liên tục hỏi rằng kế hoạch này, sự kiện này xong chưa, “link” quảng cáo như thế nào... Sau khi giải quyết xong bề nổi về sức khỏe, Nguyên tìm đến nhà tư vấn để tìm hiểu về chính mình...

Thực ra, những “triệu chứng” như: không thể kiềm chế cảm xúc, không thể vượt qua áp lực công việc cũng như áp lực của mục tiêu, không thể chế ngự tinh thần với những thất bại trong cuộc sống sẽ làm cho tâm lý bạn rơi vào trạng thái bất ổn. Cơ sở và căn nguyên khá quan trọng của tình trạng này là việc đặt ra mục tiêu cuộc đời bạn đang có vấn đề.

Hiện tượng này dẫn đến trạng thái tâm lý “thiếu kiểm soát” thái độ và hành vi. Khi điều này xảy ra, cơ chế tâm lý tự vệ hay cơ chế tâm lý “xung đột thường trực” sẽ rất dễ dàng trở thành “bạn đường” của bạn. Tình hình càng lúc càng trầm trọng nếu chính chủ thể không ý thức được cũng như không có những can thiệp kịp thời bằng các liệu pháp tâm lý.

Không thể trách Nguyên hay Xuân về những khát vọng trong cuộc sống nhưng có lẽ, các bạn ấy đã tự dồn ép mục tiêu sống của chính mình. Hai bạn đã không thể phân biệt đâu là mục tiêu trước mắt và đâu là mục tiêu lâu dài; đâu là mục tiêu ngắn hạn, mục tiêu trung hạn và mục tiêu dài hạn.

Lẽ đương nhiên, bạn càng không được phép thiếu cân nhắc để định lượng một cách rạch ròi, riêng rẽ đến mức chính xác mục tiêu của chính mình trong cuộc sống. Một mục tiêu sống hợp lý nhất thiết phải là mục tiêu cân bằng dựa trên thực lực của cá nhân, nhu cầu hàng đầu của chính mình, những giá trị thực sự chiếm ưu thế. Mục tiêu quan trọng nhất của con người chắc chắn là hạnh phúc, nhưng điều rất quan trọng là hạnh phúc được hiểu ra sao, như thế nào?

Nguyên tắc đặt mục tiêu cuộc sống

Một nguyên tắc rất đơn giản để có thể đánh giá mục tiêu của chính bạn trong cuộc sống là mục tiêu ấy có cụ thể hay không, mục tiêu ấy có đo được, mục tiêu ấy có thực sự nhận được sự đồng thuận của chính bạn cũng như của những người khác, mục tiêu ấy có mang tính thực tiễn - khả thi và thời hạn hoàn thành mục tiêu đó như thế nào là vừa sức. Không thể cấm cản những khát vọng và ước mơ, cho nên sự tranh cãi về vấn đề mục tiêu mang tính lãng mạn hay mục tiêu vừa sức vẫn đang diễn ra.

Thế nhưng, nếu nói đến lý tưởng và ước mơ thì nhất thiết tính lãng mạn phải thực sự được bừng sáng còn những mục tiêu cuộc đời phải được hoạch định sao cho rõ ràng, chính xác và thật chi tiết. Hoạch định mục tiêu cuộc đời vừa sức là khuynh hướng nhiều người đang ủng hộ. Lẽ đương nhiên, nếu bạn thực sự tích cực và tự tin cũng như bạn có tài năng thực sự, bạn hoàn toàn có quyền đặt ra mục tiêu cao.

Cũng chính những cơ sở ấy cho phép bạn nâng tầm mục tiêu của mình cũng như nhanh chóng làm chủ hoàn cảnh để hoàn thành mục tiêu. Tuy nhiên, đừng quá huyễn hoặc kỳ vọng quá mức ở chính mình hay thiết lập những mục tiêu hoang tưởng.

Trước khi hoạch định mục tiêu cuộc đời, hãy nghiêm túc trả lời rằng liệu thiếu điều đó, bạn có thể sống được hay không để không quá tạo áp lực với mình.

HUỲNH VĂN SƠN

01: Bạn Trẻ Và Kỹ Năng Sống

2010-07-26T21:16:00.000+07:00

Lời nói đầu Bạn trẻ và kỹ năng sống

Đứng giữa cuộc đời bao la và rộng lớn mới thấy mình nhỏ bé. Đứng giữa một khoảng đất chật hẹp mới thấy mình vĩ đại làm sao. Triết lý từ ngàn đời ấy vẫn còn nguyên giá trị cho đến thời đại này nếu mỗi người có cơ hội “đặt” mình vào những hoàn cảnh và điều kiện khác nhau.

Cuộc sống đầy thách thức của ngày hôm nay cho thấy, hành trang để bước vào đời không thể thiếu những suy nghĩ hay những giá trị thấm đẫm nguyên lý rất đời thường nhưng cực kỳ “con người” như thế.

Không thể phủ nhận rằng nếu chỉ có suy nghĩ hay nhận thức thì khó có thể hướng đến thành công. Sự thành công chỉ thực sự đến với những người biết làm chủ hoàn cảnh và có khả năng chinh phục hoàn cảnh. Điều đó tựu trung ở một thuật ngữ rất quan trọng, đó là kỹ năng. Vì vậy, kỹ năng sống sẽ là hành trang không thể thiếu được của các bạn trẻ khi bước vào đời.

Không thể phủ nhận về những áp lực trong cuộc sống ngày nay, không thể không quan tâm đến những thách thức trong công việc, trong quan hệ cá nhân hay quan hệ xã hội. Điều gì sẽ xảy ra nếu chúng ta bị quay cuồng giữa dòng xoáy ấy và không thể “ghìm” lại hay trụ lại được bằng những kỹ năng đích thực? Chắc chắn đó sẽ là sự thất bại, sự căng thẳng và hơn thế nữa là những hậu quả đáng buồn khác.

Không thể không đề cập đến những hiện tượng vô cảm ở bạn trẻ, trầm cảm ở một số người trưởng thành, stress ở những công nhân - sinh viên hay thậm chí là tự tử và hủy hoại cuộc đời mình ở một số người trong cuộc sống ngày nay. Vì sao lại thế? Một nguyên tắc rất đơn giản là khi con người chưa thực sự có nội lực về mặt tâm lý và chưa có những kỹ năng cần thiết để sống tốt, chắc chắn những người bạn đồng hành không mời mà đến như trên sẽ xuất hiện ngay lập tức.

Bạn trẻ với những kỹ năng sống cần thiết là một vấn đề thu hút sự quan tâm của những người làm công tác hoạch định chiến lược, công tác giáo dục và những công việc có liên quan đến việc hỗ trợ thế hệ trẻ.

Đó sẽ là một thách thức khi chọn lọc những kỹ năng cần thiết để định hướng cho các bạn trẻ, giúp các bạn trẻ vươn lên và vững vàng bước vào cuộc sống, hỗ trợ các bạn trẻ hướng đến sự thành công... nhưng chắc chắn rằng những gì trong cuốn sách đề cập đều là những mối quan tâm của nhà chuyên môn khi tìm hiểu nhu cầu của các bạn trẻ.

Hành trang vào đời của mỗi bạn trẻ có cả những tri thức chuyên môn, những kỹ năng nghề nghiệp nhưng chắc chắn cũng không thể thiếu những kỹ năng làm người và những kỹ năng sống cần thiết.

Biết sống, làm việc, chinh phục và làm chủ cuộc sống sẽ là ước mơ không quá xa vời, sẽ là khát khao cực kỳ chân chính của những bạn trẻ biết trang bị cho mình những kỹ năng sống cần thiết và hữu ích.

HUỲNH VĂN SƠN

Kỹ năng sống - hành trang cần có của thanh niên hiện đại

Có thể nhận thấy kỹ năng sống là một trong những vấn đề được nhiều cá nhân và tổ chức quan tâm trong giai đoạn hiện nay. Nói một cách phổ quát, nó là hành trang quan trọng giúp các bạn trẻ vào đời. Do vậy, chương trình tập huấn “bạn trẻ và kỹ năng sống” đã tạo được mối quan tâm thực sự của các bạn trẻ.

Những chia sẻ thành tâm, những tâm sự, khao khát, những ước mơ rất mãnh liệt đã bộc bạch cho thấy hành trang vào đời cần phải thực sự vững vàng và chắc chắn.

Tâm sự của những người trong cuộc

Nếu chưa thực sự trải nghiệm những khó khăn trong cuộc sống, con người thường tự cho rằng mình có thể giải quyết tất cả những vấn đề dù chúng có phức tạp - gian nan đến đâu. Nếu chưa bao giờ đối mặt với thất bại, một số cá nhân cho rằng mình luôn luôn vững vàng đến mức khái niệm xung đột hay rối nhiễu sẽ không bao giờ xảy đến với mình, dù chỉ trong tiềm thức...

Thế nhưng, khi tiếp cận với những kỹ năng cụ thể, nhiều bạn trẻ đã tìm được chính mình. Bạn N. T. tâm sự: “Trước đó, tôi cứ tưởng mình rất hiểu về chính mình nhưng sau khi học về nhận thức bản thân, tôi mới cảm thấy đôi lúc tôi chưa hiểu tôi... Bây giờ, tôi mới nhận ra bản thân tôi có nhiều điều cần khám phá... Tôi đã thực sự biết tôi là ai!” Thông điệp tôi là ai, tôi cần gì, tôi muốn gì... tưởng chừng là những câu hỏi rất đơn giản nhưng không phải ai cũng có thể trả lời một cách chính xác.

Nhiều bạn sinh viên trong khóa huấn luyện đã trải qua nhiều cuộc thử sức của phong trào Đoàn - Hội, có học lực nổi trội nhưng vẫn không giải mã nổi những bí ẩn của cuộc đời mình. Vì thế, các bạn đều rất tích cực tham gia lớp huấn luyện các kỹ năng như: tự nhận thức bản thân, hoạch định mục tiêu cuộc đời, vượt qua khủng hoảng tâm lý... Nhiều bạn đã khẳng định rằng giá như em biết trước em là ai, giá như em biết lập kế hoạch cuộc đời mình thì hay biết mấy...

Không những thế, một trong những tâm sự rất thật của một bạn trẻ có thể làm nhiều người suy ngẫm khi cho rằng, con đường đi tìm hạnh phúc của em đã sai lầm. Trước đó, em luôn muốn bằng mọi giá để có thật nhiều tiền nhưng giờ đây em mới hiểu chìa khóa thật sự để tìm được hạnh phúc và em đã cảm thấy tự tin hơn rất nhiều. Ngay cả một bạn sinh viên vốn có khả năng nhưng luôn tự ám thị rằng mình rất kém cũng đã mạnh dạn và thẳng thắn khi nói rằng, bây giờ em mới biết em rất khá chứ không tệ hại như nhiều người đã nhận định và chính em cũng đã tự “ám thị” mình.

Bạn còn khẳng định: em khát khao sống, khát khao làm việc hơn cũng như quyết tâm sẽ không bao giờ bỏ qua những cơ hội chợt đến với mình... Kết quả cho thấy trong những tiêu chí đánh giá lớp học thì những tiêu chí về tính thực tiễn, tính ứng dụng, tính định hướng cá nhân... được đánh giá ở mức xuất sắc. Điều này phần nào cho thấy sinh viên nói chung và những người học nói riêng đã tìm được hình ảnh của chính mình và sự đồng cảm mang tính giao thoa đích thực.

Tính tương thích đầy triển vọng

Có thể nói, không mục tiêu nào sát sườn bằng việc những cá nhân tham gia khóa học kỹ năng sống vận dụng những điều họ được trang bị hiệu quả trong cuộc sống để có được thành công. Tiêu chí tương thích luôn là tiêu chí hàng đầu của bất kì một chương trình huấn luyện nào. Với chương trình huấn luyện kỹ năng sống, tiêu chí tương thích lại trở thành một trong những tiêu chí rất quan trọng để có thể tìm ra “đường dẫn” của những kỹ năng sống được “cô đặc” trong nội dung khoá học.

Dù chưa thể nói rằng hiệu quả của chương trình huấn luyện rất lớn, nhưng những đề tài tiểu luận của các bạn sinh viên tham dự khóa học cũng đã minh chứng phần nào cho tính tương thích của chương trình. Các bạn sinh viên đến từ những ngành nghề, trường học khác nhau nên sự lựa chọn cũng không thể giống nhau. Nhiều bạn trong khóa học đã nhận ra được sự cần thiết của những kỹ năng được học trong cuộc sống tương lai.

Kinh nghiệm làm việc nhóm của sinh viên Việt Nam và cách làm việc chuyên nghiệp là một trong những cách đặt vấn đề khá lý thú mà một sinh viên rất tâm đắc và chọn lựa làm tiểu luận kết thúc khóa học. Trong tâm sự của mình, bạn khẳng định rằng nếu như những bài toán hợp tác, biết chấp nhận người khác được giải mã thì vấn đề làm việc chuyên nghiệp của cá nhân hay của một nhóm sẽ trở nên vô cùng dễ dàng.

Một sinh viên có mối quan tâm về vấn đề này đã tâm sự: “Điều em tích lũy được và chắc chắn vận dụng được là biết chấp nhận đồng nghiệp. Đây cũng chính là thực tế ở khoa em và cơ quan - nơi em thực tập - không thể thực hiện dù rằng có rất nhiều thầy cô có học vị, học hàm cao... nhưng vẫn luôn không thể chấp nhận nhau vì cái tôi sắc nhọn của mỗi người”. Thực tế định hướng của các sinh viên cũng minh chứng thêm về tính tương thích của những kỹ năng này khi chính các bạn định hướng cho bản thân mình trong việc vận dụng những kỹ năng cần có để có thể làm tốt công việc của mình trong tương lai.

Qua những đề tài về yêu cầu của truyền thông, hiệu quả truyền thông của nhân viên y tế, đến mảng đề tài về việc vận dụng kỹ năng hoạch định mục tiêu cuộc đời trong việc lập kế hoạch bản thân, các bạn sinh viên đều thể hiện một khát khao cháy bỏng. Có thể nhận thấy ở đây một điều rất quan trọng là người học đã khát khao được hiểu những gì mình học, được thấy những gì mình học, được thử vận dụng và trải nghiệm những gì mình học. Đó là những tín hiệu rất tích cực.

Thật khó có thể nhận thức về sự thay đổi của người tham gia huấn luyện nhưng mỗi sinh viên đều cảm nhận rằng, dường như trong họ có sự thay đổi. Kết luận này hoàn toàn không mang tính chủ quan và cảm tính mà có những luận cứ - luận chứng nhất định. Thói quen “ngồi ỳ - đồng ý” đã được lược bớt một cách rõ rệt, thay vào đó là nhu cầu tranh luận, nhu cầu khám phá đến tận cùng và kiểm nghiệm những điều đã nghe...

Không cần mất nhiều thời gian để lập nhóm, không cần phải bình bầu nhóm trưởng, không cần phải hướng dẫn theo kiểu cầm tay chỉ việc, không cần phải liên tục động viên mà chính những sinh viên đã thực sự thay đổi bản thân mình, họ tích cực chủ động thực hiện những việc đó một cách linh hoạt.

Nhiều chuyên viên hoặc giảng viên chuyên nghiên cứu và huấn luyện về kỹ năng sống tâm sự: “Chưa thể nói nhiều về những thành công trong tương lai nhưng chính sự thay đổi qua từng buổi học của một số cá nhân cũng như của cả nhóm học viên đã thực sự thu hút người dạy và đặt ra cho chúng tôi những thách thức mới”.

Sự tương thích và giá trị “tác động” còn được thể hiện một cách sinh động qua lời tâm sự của M. P - sinh viên ngành kỹ thuật: “Trước đó, em không nghĩ đến chuyện mình phải thay đổi về tính cách vì em vốn là dân kỹ thuật. Em lại rất nóng tính và thẳng tính đến mức hơi vô duyên nhưng giờ đây, em thấy tính tình mình đã được kiềm chế lại khá nhiều qua những bài tập thực nghiệm về ứng xử - kiềm chế cảm xúc, vượt qua áp lực.

Em cảm thấy mình dễ thương hơn và nhiều người cũng nhận ra sự thay đổi này ở em...”. Chúng tôi nhận thấy niềm vui của mỗi học viên đã lan tỏa một cách rất tự nhiên cảm xúc tích cực và tạo ra động lực để mỗi sinh viên của khóa huấn luyện đem những gì đã trải nghiệm - học tập đến với cuộc sống thực tế của chính mình cũng như đến với tương lai sau này như một hành trang cực kỳ quý báu và cần thiết.

Thách thức của cuộc sống luôn đòi hỏi mỗi cá nhân phải nỗ lực và quyết tâm nhiều hơn nữa. Con đường vẫn còn ở phía trước và những bạn trẻ tham dự khóa học cũng chỉ mới nhận ra được những kỹ năng cơ bản để có thể vững tin một cách tương đối khi bước vào đời. Không ai chắc rằng mình sẽ không vấp ngã nhưng học được tư thế ngã hợp lý, ít thương tổn cũng là một trong những vấn đề rất có giá trị với chính bạn.

Mỗi người vào đời sẽ chọn cho mình những hành trang khác nhau nhưng chắc chắn rằng những hành trang về kỹ năng sống là những hành trang không thể thiếu được nếu như không muốn nói cực kỳ cần thiết và quý báu. Xây dựng cho mình một hình ảnh trong tương lai không thể thiếu phương hướng và kỹ năng. Vấn đề không phải bạn bắt đầu từ điểm ban đầu thấp hay cao mà quá trình phấn đấu của chính bạn để tự nâng tầm mình lên mới là điều quan trọng.

Hành trang kỹ năng sống sẽ là chiếc chìa khóa cần thiết cho những con người biết khát vọng và có niềm tin.

HUỲNH VĂN SƠN

12: Tư Duy Tích Cực - Bạn Chính Là Những Gì Bạn Nghĩ

2010-07-25T21:57:00.000+07:00

Lời cảm ơn

Quyển sách Tư duy tích cực đã trở thành người bạn nhỏ và cũng là quà tặng của nhiều người từ nhiều năm qua, kể từ lần xuất hiện đầu tiên vào năm 2000.

Trong lần xuất bản này, chúng tôi có bổ sung và sửa chữa để quyển sách được hoàn thiện hơn. Theo đó, quyển sách được tạo thành từ ý tưởng của ba tác giả: Trish Summerfield đã viết từ chương 1 đến chương 4 với sự cộng tác của Frederic Labarthe. Chương 5 và chương 6 được trích từ quyển “Sự thông tuệ qua hiểu biết tâm linh” (Wisdom Through Spirituality) của Anthony Strano với sự cho phép của ông.

Với ý tưởng tạo cơ hội để mọi người trực tiếp thảo luận, chia sẻ những kinh nghiệm trong cuộc sống, và qua đó rút ra bài học cần thiết cho riêng mình, lớp học Tư duy tích cực đã ra đời và được thiết kế dựa theo nội dung quyển sách. Mặc dù xuất hiện chưa lâu, nhưng lớp học đã được đông đảo mọi người từ nhiều thành phần trong xã hội quan tâm và hưởng ứng. Sau đây là một số lời cảm nhận của những người đã từng tham gia khóa học Tư duy tích cực:

“Đây thật sự là món quà vô giá mà tất cả mọi người mang đến cho tôi. Nó làm thay đổi suy nghĩ của tôi về con người. Tôi cũng mong muốn gửi tặng món quà này cho những người quanh tôi.”

- Huỳnh Đắc Thông, TP. Hồ Chí Minh

“Buổi đầu bước chân vào lớp chỉ là sự tò mò, nhưng khóa học ngắn này đã khơi dậy trong tôi nhiều tiềm năng. Mỗi ngày, tôi luôn tự nhắc nhở bản thân rằng tôi phải tự hoàn thiện mình để ngày càng trở nên tốt hơn.”

- Minh Ngọc, giáo viên thanh nhạc TP. Hồ Chí Minh

“Lớp học này đã giúp tôi nhận thức được cuộc sống, khiến tôi lạc quan, yêu đời và vững tin trong công việc. Tôi hiểu rằng, dù cho bất cứ tình huống nào xảy ra đi chăng nữa, tôi cũng có thể vươn đến thành công nếu luôn giữ vững được tâm trí.”

- Nguyễn Thành Thuấn, TP. Hồ Chí Minh

“Em cảm thấy thoải mái lắm! Và buổi tối đầu tiên sau khi tham dự lớp học này, em đã mơ về phần thư giãn, nó thật dễ chịu và nhẹ nhõm. Còn phần chia sẻ sau lớp học giúp em tăng thêm niềm tin vào con người.”

Nguồn: Tư duy tích cực - First News và NXB Văn Hóa Sài Gòn

11: Tư Duy Tích Cực - Bạn Chính Là Những Gì Bạn Nghĩ

2010-07-25T21:56:00.003+07:00

Sự chân thật

Sự chân thật là uy lực, là sức mạnh, là nguồn lực nội tại cung cấp các phương pháp giúp tâm trí, tình cảm và đời sống tinh thần của ta được lành mạnh.

Sự hài lòng đến khi một người sống bằng sự trung thực và giản dị. Hài lòng nghĩa là ta vượt qua những ham muốn phù du. Người ta nói rằng, bạn có thể nhận định được sự chân thật của một người thông qua mức độ hài lòng của người đó.

Để phát triển nội lực, ta cần trung thực. Trung thực nghĩa là áp dụng được sự chân thật trong cuộc sống hàng ngày. Không có sự trung thực, ảo tưởng sẽ thống trị. Càng nhiều ảo tưởng, ta càng trở nên yếu đuối.

Dù có nhiều kiến thức đến đâu đi nữa, nếu không trung thực, ta vẫn không thể nhận thấy rằng cần phải nhìn vào nội tâm để tìm thấy những điều cần thay đổi. Sự trung thực hướng ta tập trung chú ý vào chính mình thay vì chú ý vào người khác.

Nơi đâu có sự trung thực thì sẽ không có sự lười biếng, nỗi sợ hãi hay sự lệ thuộc. Lười biếng là sự bám víu vào những gì nhàn hạ, vào những cách suy nghĩ tối giản hóa mọi việc miễn sao cho tiện lợi. Không có một khát vọng thay đổi! Ý thức không vươn đến tầm cao được là do ý thức cứ mải mê với những lề thói quen thuộc của nó.

Sợ hãi đơn giản chỉ là thiếu hiểu biết. Lệ thuộc dẫn đến sợ hãi. Đôi khi ta thấy sợ chỉ vì có điều gì đó không quen thuộc. Khi trung thực, người ta sẵn lòng thay đổi, bởi sự yên tâm của họ không phải do họ tuân theo những quy chế hay những tiêu chuẩn của xã hội mà xuất phát từ sâu trong nội tâm. Những người chân thật biết rằng khi thay đổi, họ không thể mất gì, thậm chí còn có thể học hỏi thêm.

Một người càng bị lệ thuộc vào một khuôn mẫu suy nghĩ, vào một người nào đó hay một vai trò nào đó thì càng sợ bị mất mát. Họ không biết rằng sự yên tâm do lệ thuộc mang lại chỉ là sự ảo tưởng. Thực tế cuộc sống cho thấy, bất cứ điều gì đến với ta từ bên ngoài đều có thể biến mất bất kỳ lúc nào. Lúc đó, ta sẽ neo vào đâu? Nếu không trụ lại với cái tâm, ta sẽ chịu thống khổ.

Sự lệ thuộc không tạo nên một quan hệ tốt đẹp. Nó tạo nên sự ràng buộc. Nghĩ rằng có một ai khác có thể làm ta hoàn toàn hài lòng thì phi lý như việc mò kim đáy bể! Không có sự thành thật trong một quan hệ dựa vào sự lệ thuộc. Đó là lý do vì sao lại có sự sợ hãi và bất mãn. Chúng ta phản ứng quá đáng, tưởng tượng thêm và rồi chuyện bé xé ra to.

Sự lười biếng, sợ hãi và lệ thuộc thường được biểu lộ qua một vài cụm từ quen thuộc: "Tôi không thể", "Tôi không biết", "Tôi không hiểu", "nếu", "có thể", "đôi khi", "không bao giờ", "có lẽ", "ngày mai", "sang năm tới"... Đây là những cách nói chúng ta dùng để biện hộ cho mình hay để trì hoãn mọi việc. Thái độ này chẳng bao giờ mang lại sức mạnh cho ta.

Thông thường, nội lực mang lại ngoại lực để biến suy nghĩ thành hành động. Người có nội lực nhìn sự việc từ xa trong một bối cảnh chung. Cách nhìn này giúp ta có thể giải quyết sự việc hiệu quả hơn.

Nguồn: Tư duy tích cực - First News và NXB Văn Hóa Sài Gòn

Tránh thói quen đổ lỗi

Có những người luôn luôn nhận hết lỗi về mình. Khi xảy ra bất kỳ việc gì sai trái, họ mặc nhiên cho rằng đó là lỗi của họ. Sự thiếu tự trọng, thiếu tự tin khiến họ nghĩ rằng mình luôn có lỗi.

Thời gian qua đi, điều này đẩy họ tới suy nghĩ rằng họ không xứng đáng được hưởng hạnh phúc hay yêu thương, rằng những phiền muộn và thống khổ là sự trừng phạt hợp lý mà họ gánh chịu. Họ đánh mất sức mạnh và tầm nhìn để tìm giải pháp.

Lại có những người luôn xem người khác là nguyên nhân của những điều không may xảy đến với họ. Nguyên nhân chính của sự đổ lỗi này là do họ không sẵn lòng nhận trách nhiệm về những chọn lựa của riêng mình. Có thể ta sẽ thấy thoải mái hơn và thuận tiện hơn khi có người khác giơ đầu chịu báng thay mình, nhưng thật ra, chúng ta đã bỏ lỡ cơ hội thay đổi cách suy nghĩ, bỏ mất những cơ hội của hiện tại.

Những rắc rối và khó khăn là dấu hiệu cho biết ta cần thay đổi thái độ và cách cư xử của ta. Chúng ta cần nhận biết những yếu kém của mình và nhận trách nhiệm về cho những gì ta chọn lựa. Khi nhận trách nhiệm, ta đạt được sự tự do.

Người khác không là nguyên nhân lẫn giải pháp cho hạnh phúc của ta. Chúng ta sẽ chẳng bao giờ tìm ra giải pháp nếu cứ mải tìm cách đổ lỗi cho người khác. Đầu óc ta sẽ chỉ chất chứa sự oán trách, thù hằn và vô vọng. Ta sẽ mất đi sự sáng suốt để có sự chọn lựa khôn ngoan.

Đổ lỗi cho người khác còn có nghĩa là bào chữa cho sự thiếu trách nhiệm của riêng ta. Chỉ khi nhận lỗi về phần mình, ta mới có thể rũ bỏ được cảm giác tội lỗi và mặc cảm của mình. Hiểu sâu sắc về những giá trị nội tại của tinh thần mang đến cho ta sự thông thái để bỏ xa cả hai điều này.

Nguồn: Tư duy tích cực - First News và NXB Văn Hóa Sài Gòn

Sự quân bình

Quan tâm chăm lo cho đời sống tinh thần của mình không có nghĩa là phải đi đến những lớp dưỡng sinh, chăm chỉ nguyện cầu hay thực hiện những nghi thức tôn giáo. Làm phong phú đời sống tinh thần còn có nghĩa là học cách giữ quân bình.

Sự quân bình giúp chúng ta có được sự tiên liệu trước, nắm trong tay thực tế của hoàn cảnh và biết tránh sự quá khích - là nguyên nhân chính gây chia rẽ và ngăn cách. Trong quân bình có sự dung hòa, thậm chí với những điều có vẻ trái ngược nhau.

Những người có ý thức về đời sống tinh thần hiểu rằng bất cứ điều gì xảy ra trong cõi trời đất bao la này đều được tạo thành bởi vô số yếu tố, mà yếu tố nào cũng cần thiết cả. Chúng như những sợi chỉ muôn màu muôn sắc được dệt chung để tạo nên một tấm thảm kỳ diệu của cuộc sống.

Tạo sự quân bình là biết cách nắm giữ và đan xen các sợi chỉ ấy lại với nhau một cách hài hòa. Thước đo cho sự thông tuệ của một người là khả năng giữ quân bình của người đó. Quân bình là sự hài hòa và trật tự, là sự bình yên.

Trong thế giới ngày nay, không dễ gì giữ được quân bình: chỉ một suy nghĩ hay một lời nói tiêu cực thôi cũng có thể đẩy chúng ta ra khỏi sự quân bình. Chúng ta như những người đi trên dây. Để có thể thành công đi sang đầu bên kia sợi dây, ta cần cẩn thận đặt bước chân nọ sau bước kia còn tay thì giữ thăng bằng. Chỉ cần bước đi hơi chệch một chút, một đầu sào hơi nặng một chút, là ta sẽ đổ nhào. Để đến được đầu dây bên kia, mỗi bước chân phải chính xác - đòi hỏi ở ta sự quân bình của nhiều đức tính khác nhau. Không nên quá thiên lệch một bên, hoặc chỉ chú trọng đến một vài đức tính, bằng không ta sẽ bị mất thăng bằng. Ví dụ, sự ngọt ngào trong cung cách ăn nói có thể là biểu hiện của một bản chất tốt bụng và hiểu biết. Tuy nhiên, nếu quá ngọt ngào, ta sẽ giống như mật ong làm rít tay người khác. Sự bó buộc, khách sáo trong giao tiếp sẽ khiến cả đôi bên mất quân bình.

Thậm chí, những điều tích cực cũng cần sự quân bình. Chẳng hạn, ta cần có quyết tâm cao để đạt được mục tiêu. Lòng quyết tâm tạo ra sức lực và sự tập trung cần thiết để hoàn thành mục tiêu. Nhưng nếu vượt quá giới hạn, quyết tâm có thể biến thành cố chấp và hẹp hòi. Vậy nên, quyết tâm cần được quân bình với kiên nhẫn và sự uyển chuyển.

Mỗi giá trị khi đem ứng dụng đều mang lại lợi ích, nhưng để giữ được quân bình thì mỗi giá trị lại cần sự tách biệt trong chừng mực nào đó. Nếu ta áp dụng một giá trị nào đó đến độ trở nên cực đoan thì giá trị ấy trở thành một điều tiêu cực. Với sự tách biệt, mọi thứ giữ được quân bình.

Có nhiều đức tính và phẩm chất cần thiết khác trong đời cần đến sự quân bình. Chúng ta cần vững tâm để đối mặt với nhiều tình huống khó khăn, nhưng đừng nên quá cứng nhắc đến độ không quan tâm đến sự đau khổ của người khác. Chúng ta nên trở thành người hài lòng bằng cách biết trân trọng những gì chúng ta có được trong đời, nhưng đừng bao giờ quá hài lòng đến độ không phấn đấu để tiến bộ. Chúng ta nên rộng lượng, thông qua sự khoan dung và khiêm tốn, nhưng đừng bao giờ dễ dãi với những nguyên tắc của ta để đến mức phải hối hận. Chúng ta quan tâm đến người khác nhưng không cần phải lo lắng về họ. Sự lo lắng xuất phát từ sự sợ hãi, và việc lo lắng chẳng giải quyết được gì. Quan tâm là chăm lo, nhưng để giúp được người khác, chúng ta cần phải sáng suốt và không lo sợ.

Chúng ta nên tự nhiên nhưng không được bốc đồng. Nếu bốc đồng, ta sẽ hành động mà thiếu suy nghĩ. Những tình cảm bốc đồng có thể rất tiêu cực. Những cảm xúc yêu thương và niềm vui thuần khiết, nếu đó là những cảm xúc chân thực, sẽ có tính tự nhiên và tự phát.

Chúng ta phải thử thách nhưng không bao giờ khiêu khích. Để tiến bộ và có những thay đổi tích cực, chúng ta cần thách thức bản thân mình và người khác suy nghĩ và hành động theo những cách mới. Sự khiêu khích, ngược lại, có nền tảng là sự chế giễu. Chế giễu hay nhạo báng những gì người khác tin tưởng thì chỉ có tính phá hủy chứ không bao giờ có ích cả.

Chúng ta phải có nguyên tắc nhưng không giáo điều. Nguyên tắc là cần thiết. Là thành viên của nhân loại, ta cần làm những gì đúng đắn và công bằng nhằm bảo vệ sự an nhiên của mọi điều. Tuy nhiên, ta cần gìn giữ sự nhạy cảm của mình đối với nhu cầu của người khác và tuân theo những quy luật của muôn đời tạo nên lòng nhân từ.

Sự quân bình khiến cuộc sống bình yên và hạnh phúc. Khi có sự thông hiểu sâu sắc, chúng ta sẽ đạt đến sự quân bình.

Nguồn: Tư duy tích cực - First News và NXB Văn Hóa Sài Gòn